Hồn quê trong “Gọi đồng”

“Gọi đồng” (NXB Văn học, quý 3-2025) - tập thơ của nhà thơ Ngô Đức Hành (Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Hội viên Hội Nhà văn Hà Nội) gợi lên nỗi nhớ về cội nguồn, về tình quê sâu đậm.

Với bố cục 3 phần: “Mạch nguồn”, “Gọi đồng”, “Điều giản dị”, nhà thơ muốn phân định các mảng đề tài để định hướng trong tiếp nhận tác phẩm, song dường như hồn quê đã thấm đẫm trong thi tứ, khó phân biệt đâu là “mạch nguồn” hay là “điều giản dị”.

Hồn quê trong thơ là biểu tượng cho những nét đẹp mộc mạc, giản dị từ tình cảm gia đình, đến nghĩa tình làng xóm. Thi ảnh quen thuộc là lũy tre, đồng lúa, cánh cò, là tiếng ru của mẹ, tiếng gọi của cha, là truyền thống văn hóa lễ hội thân thương, gần gũi.

Hồn quê trong “Gọi đồng” có sức lay động mạnh mẽ, gợi lên tình cảm thân thương giữa độc giả với nhà thơ bởi những kí ức và kỉ niệm đẹp. Đó cũng là giá trị nhân văn của tập thơ, bởi đã nuôi dưỡng tình yêu quê hương trong tâm hồn mỗi người, dù có đi xa thì vẫn nhớ đến nguồn cội.

Nỗi nhớ quê hương không chỉ là làng Nghèn “làng trong câu đò đưa/ đàn sáo bay về líu lo cổ tích/ sân đình chiếu hoa, chiếu mộc/ Thành hoàng nghe hát chầu văn” (“Làng tôi”); là Trảo Nha “Làng xa xưa tên là Trảo Nha” - định danh rõ ràng, bởi nơi đây là quê gốc của “Ông hoàng thơ tình” Xuân Diệu; là Hồng Lĩnh “Hồng Lĩnh đại bàng cuồn cuộn mây xa” (“Mạch nguồn”); mà nơi đó có bóng mẹ “mẹ thân cò, vạc/ trong lời hát ru...” (“Tên mẹ”), hay “Tên cha quá đỗi thân quen/ nông dân vĩnh cửu lâu bền nhà quê” (“Tên cha”) và còn có truyền thống lễ hội lâu đời của dòng họ Ngô.

“Tôi hạt cát miền Trung/ Gió Lào ghim vào chiều Hà Nội/ hạt sém gió/ lang thang trên con đường mềm mại ngày xa... Miền Trung quàng lên tôi/ chiều dài bỏng rát/ cát ủ trong tôi cồn cào du mục/ ngày tôi đi cát hiện sinh” (“Tôi”). Tôi - hạt cát miền Trung - một kiểu xưng danh đậm chất xứ Nghệ - thể hiện niềm tự hào nguồn cội, tự hào về mảnh đất tuy nghèo khổ mà là đất “địa linh nhân kiệt”. Tự xưng, tự định danh, tự khẳng định là cách mà cái tôi thi sĩ muốn bộc bạch, giãi bày trong thế giới thi ca.

Cái nghèo, cái khó của người miền Trung thấm trong anh nỗi nhớ cồn cào: “Dâu da xoan bốn mùa gọi gió/ xanh trẻ thơ/ anh yêu ngõ nghèo/ chở che hồn phố/ Anh thường về ngồi dưới bóng xoan/ gọi tên em/ khi anh đói lòng/ sau cây dâu da có hàng cơm nguội...” (“Ngõ nhà anh”). Là người miền Trung, mang căn cước miền Trung hẳn ai cũng mang trong mình một vùng ký ức về gió Lào, cát trắng, với bóng mẹ dáng cha tảo tần khuya sớm: “Lưng cha lấm đất quanh năm/ mẹ như dẻ lúa mà thành quê thôi/ mùa đông buốt cả nụ cười/ mùa hè phơi giọt mồ hôi trên đồng” (“Mẹ cha”).

Thơ anh trôi chảy trong dòng cảm xúc tựa sóng ngầm, mạnh mẽ nhưng không ồn ào, được kiểm soát, có chiều sâu và không dễ dàng bộc lộ ra bên ngoài.

“Tôi thắp hương bụi tre làng đã khuất/ tiếng điếu cày cha tôi/ chiếc đòn gánh mẹ tôi/ và chiếc gậy ông bà thuở trước... Hồn tre về lao xao/ làng bỏ guốc xỏ giày lên thành phố/ chiếc phên xưa hẹn hò/ em chống rèm làm câu thơ mắc cỡ/ Tôi đi về phía xưa/ gặp hồn tre về đòi người món nợ/ tre lấn biển che làng/ lợp tâm hồn bằng tiếng ru êm...” (“Hồn tre”). Thi tại ngôn ngoại. Một bài thơ mà ẩn chứa biết bao ý tứ sâu xa trong đó, có những suy ngẫm bật ra trong vô thức về mối liên hệ giữa văn hóa - cội nguồn và tiếp biến.

Để có giọng thơ riêng, anh có lối kết hợp nhuần nhuyễn giữa lựa chọn ngôn ngữ và trong thi tứ, anh thường sử dụng lối cấu tứ liên tưởng, đồng hiện, mở rộng. Qua tứ thơ “Gọi đồng”, người đọc nhận ra nỗi đau đáu nhớ quê trong anh và cả những người con xa quê. Hay trong các bài thơ: “Dong riềng và mẹ”, “Nhìn hoa cà nhớ mẹ”, “Ngày nào cũng là ngày của cha”, “Cây mít tổ”... gợi biết bao nhớ nhung, thương xót về cha mẹ, tổ tiên, làng xóm.

“Mẹ tựa dong riềng/ lay lắt lớn lên vượt qua ngày ấy/ cây nở bông vẫy gọi/ gian khổ đắng cay thành gia vị người...” (“Dong riềng và mẹ”), tứ thơ gợi nhớ biết bao năm tháng nhọc nhằn của người mẹ tảo tần, cây dong riềng là ẩn dụ cho sức sống mạnh mẽ, kiên cường và khả năng vượt qua khó khăn. Viết về mẹ, về cây cối thân quen trong vườn nhà, nhà thơ đã bày tỏ cảm xúc dạt dào về sự gắn kết kỉ niệm tuổi thơ và tình yêu quê hương.

Thơ của anh xuất phát từ trái tim, không hoa mỹ, khoa trương, mà diễn đạt hết sức tự nhiên, tạo cảm giác thân thuộc, dễ đồng cảm. Thơ anh chạm đến tâm hồn người đọc bởi hồn quê thấm đẫm trong thi tứ qua những hình ảnh, cảm xúc quen thuộc, gần gũi.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/hon-que-trong-goi-dong-729062.html