Khoa học công nghệ đang được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Cùng với đó, yêu cầu đối với nguồn nhân lực tương lai cũng thay đổi nhanh chóng.
Ngoài kiến thức chuyên môn, người học cần khả năng ngoại ngữ, tư duy liên cấp, đa ngành, năng lực công nghệ và kỹ năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Trong bức tranh ấy, những dự án khoa học công nghệ do học sinh THPT thực hiện đang mang đến nhiều tín hiệu tích cực.
Firesense AI – dự án cảnh báo cháy bằng công nghệ nhận diện mùi của nhóm học sinh Trường THPT Chuyên Vĩnh Phúc và Trường THCS Vĩnh Yên là một ví dụ.
Dự án vừa giành giải Nhất lĩnh vực công nghiệp, chế tạo và trí tuệ nhân tạo tại Cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp” cấp Quốc gia năm 2026.
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở giải thưởng mà ở cách những học sinh này tiếp cận công nghệ, hình thành ý tưởng và cùng nhau giải quyết một bài toán của cuộc sống.
Từ một câu hỏi đời thường đến hành trình công nghệ
Ý tưởng về Firesense AI không bắt đầu từ một phòng nghiên cứu hiện đại hay một đề tài khoa học được giao từ trước. Nó bắt đầu từ một tình huống rất quen thuộc.
Phạm Nguyễn An Chi, học sinh lớp 11 chuyên Pháp, Trường THPT Chuyên Vĩnh Phúc nhớ lại, trong một lần cắm sạc điện thoại, em bất ngờ ngửi thấy mùi khét phát ra từ bộ sạc.
“Lúc đó không có tia lửa hay ngọn lửa nào xuất hiện, chỉ có mùi khét thôi. Em tự hỏi liệu có cách nào phát hiện nguy cơ cháy ngay từ thời điểm đó hay không. Nếu người sử dụng không có mặt hoặc đã ngủ thì chuyện gì có thể xảy ra?”, An Chi bộc bạch.
Cũng chính từ câu hỏi ấy đã trở thành điểm khởi đầu cho một quá trình tìm hiểu kéo dài nhiều tháng.
Qua nghiên cứu, nhóm nhận thấy nhiều sự cố cháy điện hoặc cháy pin lithium thường xuất hiện các loại khí và mùi đặc trưng trước khi phát sinh khói hoặc lửa. Trong khi đó, phần lớn các thiết bị báo cháy hiện nay chỉ phát hiện khi sự cố đã diễn ra ở giai đoạn rõ rệt hơn.
Từ thực tế đó, ý tưởng xây dựng một hệ thống có khả năng nhận diện nguy cơ cháy thông qua mùi và các chất khí trong môi trường được hình thành.
Thầy Phùng Văn Kiệm - Giáo viên hướng dẫn dự án (Trường THPT Chuyên Vĩnh Phúc) cho biết, điều đáng quý nhất không phải là sản phẩm cuối cùng mà là cách học sinh tiếp cận vấn đề.
“Các em không bắt đầu bằng câu hỏi làm sao để có một đề tài đi thi. Các em bắt đầu từ một vấn đề trong cuộc sống rồi tìm cách giải quyết nó bằng kiến thức khoa học và công nghệ”, thầy Kiệm chia sẻ.
Theo thầy Kiệm, đây là một trong những năng lực quan trọng mà giáo dục hiện đại hướng tới, biến tri thức thành công cụ giải quyết vấn đề thực tiễn.
Điều thú vị là người đưa ra ý tưởng ban đầu lại không phải học sinh chuyên Tin hay chuyên Toán mà là Phạm Nguyễn An Chi - một học chuyên Pháp. Chi tiết ấy phần nào phản ánh sự thay đổi trong cách học của học sinh hiện nay.
Ngoại ngữ, công nghệ và tư duy liên cấp, đa ngành
Nếu như trước đây học sinh thường được định hình theo những “lối đi” khá rõ ràng như chuyên Ngoại ngữ, chuyên Khoa học tự nhiên hay chuyên Khoa học xã hội thì ngày nay ranh giới ấy đang dần thu hẹp.
Trong quá trình phát triển Firesense AI, ngoại ngữ lại trở thành một lợi thế đáng kể.
“Khả năng sử dụng tiếng Anh và tiếng Pháp giúp em tiếp cận được nhiều tài liệu quốc tế mà tiếng Việt chưa có hoặc chưa cập nhật đầy đủ. Em muốn tìm hiểu xem các công nghệ cảnh báo cháy trên thế giới đang phát triển theo hướng nào để học hỏi và áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế ở Việt Nam”, An Chi cho biết.
Không trực tiếp phụ trách thuật toán hay phần cứng, nữ sinh lựa chọn vai trò kết nối các thành viên có thế mạnh khác nhau để cùng phát triển sản phẩm.
Từ ý tưởng ban đầu, nhóm dần hình thành với những thành viên đảm nhận các phần việc khác nhau, đó là nghiên cứu công nghệ, xử lý dữ liệu, hóa học, tài chính, vận hành hay truyền thông.
Mỗi người một thế mạnh nhưng cùng hướng tới mục tiêu chung. Đây cũng là xu hướng phát triển nguồn nhân lực trong thời đại số. Những bài toán công nghệ hiện nay không thể giải quyết bằng kiến thức đơn ngành. Người học cần biết kết hợp nhiều lĩnh vực khác nhau, từ công nghệ, khoa học tự nhiên đến ngoại ngữ, kinh tế và kỹ năng quản trị.
Thầy Phùng Văn Kiệm cho rằng đây chính là điểm tích cực ở nhiều học sinh hiện nay.
“Các em bắt đầu biết kết nối kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết một vấn đề thực tế. Đây là năng lực rất cần thiết đối với nguồn nhân lực trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng”, thầy Kiệm nhận định.
Điều đó cũng thể hiện rõ trong quá trình thực hiện Firesense AI. Bên cạnh nghiên cứu công nghệ, nhóm học sinh còn phải khảo sát nhu cầu thị trường, xây dựng mô hình kinh doanh, tính toán khả năng ứng dụng và hướng phát triển sản phẩm.
Những công việc vốn thường được thực hiện trong môi trường doanh nghiệp lại xuất hiện trong một dự án do học sinh phổ thông triển khai.
Từ câu chuyện của Firesense AI có thể thấy, nguồn nhân lực công nghệ tương lai không chỉ được hình thành từ các lớp chuyên Tin hay những giờ học lập trình. Đó còn là những học sinh biết đặt câu hỏi từ cuộc sống, biết tìm kiếm tri thức toàn cầu, biết kết nối các lĩnh vực khác nhau và cùng nhau giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Khi được hỏi muốn gửi gắm điều gì tới các bạn trẻ yêu thích công nghệ, An Chi trả lời ngắn gọn: “Chỉ cần có ý tưởng và quyết tâm theo đuổi đến cùng, các bạn hoàn toàn có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ quanh mình”.
Có lẽ đó cũng là thông điệp mà Firesense AI mang lại. Giá trị lớn nhất của dự án không chỉ nằm ở một giải thưởng quốc gia mà còn ở hành trình trưởng thành của những học sinh đang từng bước chuẩn bị hành trang để trở thành nguồn nhân lực khoa học công nghệ trong tương lai.
Tại Cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp” (SV_STARTUP) lần thứ VIII năm 2026 do Bộ GD&ĐT tổ chức, FIRESENSE AI giành giải Nhất lĩnh vực Công nghiệp, chế tạo và trí tuệ nhân tạo, vượt qua hàng trăm dự án của học sinh, sinh viên trên cả nước.
Dự án do thầy Phùng Văn Kiệm hướng dẫn; các thành viên và vai trò đảm nhận: Phạm Nguyễn An Chi (CEO); Lê Quang Huy (CFO); Đỗ Ngọc Hà (CMO); Nguyễn Hiếu Phong (COO); Hoàng Lan Anh (CTO).
Kỳ 2: FIRESENSE AI mở lối cho thế hệ công nghệ trẻ từ ghế nhà trường: Khi học sinh vận hành dự án công nghệ
Kỳ 3: FIRESENSE AI mở lối cho thế hệ công nghệ trẻ từ ghế nhà trường: Nhà trường, doanh nghiệp nuôi dưỡng đam mê sáng tạo
Nguồn: https://giaoducthoidai.vn/ket-noi-kien-thuc-de-giai-quyet-van-de-thuc-te-post780952.html
