Khi hiệu sách thưa vắng

Hiệu sách đang vắng dần trong "cơn bão" mua sắm trên mạng. Khi nghe và đọc đang khác đi, liệu có đáng lo ngại cho văn hóa đọc?

Tháng 7/2025, khi sơ kết hoạt động 6 tháng đầu năm 2025 của Đường sách TP HCM, ông Lê Hoàng - Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP HCM đã đưa ra một thống kê trên truyền thông đáng quan tâm về việc người Việt mua sách: Năm 2018, bình quân mỗi người Việt chỉ đọc trung bình 4 quyển sách/năm nhưng trong đó 2,8 quyển là sách giáo khoa và chỉ 1,2 quyển là các sách còn lại. 6 năm sau tình hình vẫn chưa cải thiện là bao. 

Cụ thể, năm 2024, xuất bản sách đạt 597,2 triệu bản trên 101,11 triệu dân. Ngoại trừ 461,93 triệu bản sách giáo khoa thực chất là công cụ, tư liệu học tập thì 135,27 triệu bản sách còn lại gắn với văn hoá đọc, tương đương 1,3 bản/người. Xét ở góc độ kinh tế xuất bản, tổng doanh thu ngành xuất bản năm 2024 đạt 4.500 tỷ đồng, tương đương mức chi trung bình cho sách của người Việt là 45.000 đồng/người trong cả năm - con số này thậm chí chỉ tương đương một bát phở hay hai cốc cà phê bình dân.

Bên trong một hiệu sách ngày nay.

Các số liệu trên minh chứng sinh động nền văn hoá đọc của người Việt Nam chúng ta là rất thấp so với sức đọc của một số nước trong khu vực cũng như các nước đang phát triển nói chung. Có những nước đã đạt trình độ đọc trên 10 đầu sách/người/năm, trong khi ở Việt Nam con số đang dừng lại 1,2 - 1,3 đầu sách/người/năm.

Con số đó có đáng báo động và tại sao người Việt lười đọc sách, mê xem điện thoại, Internet? 

Đọc sách từ xưa đến giờ là một công việc nhẫn nại, cần có thời gian và không gian. Thậm chí các các nhà nho tài tử coi đọc sách là một thú chơi tao nhã, trang trọng: “Mùa xuân mưa nên đọc sách, mùa hè mưa nên đánh cờ, mùa thu mưa nên lục những đồ cất trong rương, mùa đông mưa nên uống rượu" (theo Lâm Ngữ Đường - Một quan niệm về sống đẹp). 

Thời nay, có nhiều thứ để tiếp cận thông tin. Một chiếc điện thoại thông minh có mọi thứ trong đó: mua sắm, đọc báo, xem phim, nghe nhạc… và cũng có thể đọc sách trên đó. 

Nhà văn Đức Anh Kostroma trò chuyện với độc giả (Ảnh nhân vật cung cấp)

Đọc và nghe sách trên mạng đang là một xu thế của người dễ dàng tiếp cận thông tin, nên điều đó ảnh hưởng nhiều đến việc ghé nhà sách, tìm mua vài cuốn.

Diễn giả Đức Anh Kostroma - tác giả của tiểu thuyết “Nhân sinh kép: sống hai cuộc đời” nhận định sự thưa vắng của hiệu sách trong biến chuyển của mua sắm trực tuyến, nghe, đọc trực tuyến: “Các hiệu sách cũng quan trọng như những nhà thờ và công viên, không phải vì nó xinh, ấm áp... mà vì nó là nơi duy nhất người đọc có thể cảm nhận được tinh thần của “đời sống sách vở” một cách trực tiếp. 

Việc thấy một chùm sách trên một kệ cũng quan trọng như đọc một quyển sách cụ thể. Nó chứa trong đó quá khứ và vì thế, nó chứa tương lai. Nhưng việc các nhà sách dần đóng cửa vì mua sắm trực tuyến đã làm mất đi vĩnh viễn những khoảnh khắc đó.

Đọc sách là sở thích của cả người trẻ lẫn người già.

Mới đây nhất, tôi ghé phố Đinh Lễ, Hà Nội, tìm đến tiệm sách Mão trong khu tập thể đầy ấn tượng của không gian đọc sách giữa phố phường tấp nập. Tôi nhận ra con đường sách đông nghịt ngày trước bây giờ đìu hiu hơn xưa. Tiệm sách Huy Hoàng từng mua đã đóng cửa, tiệm Ngân Nga từ hai cửa hàng bề thế giờ rút lại còn một mặt bằng, sạp hay bày sách cũ giờ thành quán cà phê, một số cửa hàng sách có tiếng không còn cảnh “ngựa xe như nước, áo quần như nêm”. Phải chăng các nhà sách phải chịu chung về xu thế mua sắm trực tuyến?.

Đọc sách là một thú vui vừa giải trí lại bổ ích. Háo hức mua được cuốn sách mình ưng, mở ra thơm mùi giấy mực đã lắm. Rồi được sách lôi cuốn vào thế giới đó để thấy những thứ xung quanh mình không quá bận tâm bằng câu chuyện trên sách. Lắng nghe tiếng giấy xào xạc, lắng nghe tâm hồn mình thủ thỉ: “Mình còn có sách, mình còn hy vọng.”

Nguồn: https://baophapluat.vn/khi-hieu-sach-thua-vang.html