តម្លៃមនុស្សធម៌ក្នុងកំណាព្យ Tay

ជនជាតិតៃមានវប្បធម៌ និងសិល្បៈប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប ដែលភាគច្រើនត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈកំណាព្យ និងរឿងនិទានប្រជាប្រិយ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿវប្បធម៌ និងសាសនាដ៏ពិសេសរបស់ពួកគេ។ កំណាព្យ និងបទចម្រៀងរបស់ជនជាតិតៃរួមចំណែកដល់ការពង្រឹងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ អក្សរសាស្ត្រ និងភាសារបស់ប្រជាជាតិ ដោយបន្សល់ទុកនូវមេរៀនដ៏មានតម្លៃជាច្រើនដល់ជំនាន់ៗរបស់ប្រជាជនវៀតណាមអំពីតម្លៃមនុស្សជាតិ។

បច្ចុប្បន្ននេះ ការច្រៀង Then នៅតែបន្តរក្សា និងអភិវឌ្ឍ។ ការអនុវត្តការច្រៀង Then របស់ជនជាតិ Tay, Nung និង Thai នៅប្រទេសវៀតណាម ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការ អប់រំ វិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) ជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីតំណាងរបស់មនុស្សជាតិក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩។ នេះគឺជាភស្តុតាងនៃតម្លៃដ៏ធំធេងនៃបេតិកភណ្ឌនេះចំពោះជីវិតខាងវិញ្ញាណរបស់ប្រជាជនវៀតណាម ខណៈពេលដែលបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌វៀតណាម និងរួមចំណែកដល់ការពង្រឹងទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌រួមរបស់មនុស្សជាតិ។

ដូចក្រុមជនជាតិជាច្រើនទៀតដែរ ជនជាតិតៃមានជីវិតវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបជាមួយនឹងសុភាសិត និងសុភាសិតដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការយល់ដឹង និងជំនឿរបស់ប្រជាជនអំពីកម្លាំងពលកម្ម បាតុភូតធម្មជាតិ ឥរិយាបថ និងសីលធម៌ ដែលមានអត្ថន័យមនុស្សធម៌យ៉ាងជ្រាលជ្រៅដូចជា៖ "quằng lếch le noòng, quằng thoòng le lẹng" (ព្រះច័ន្ទពណ៌ប្រផេះបង្ហាញពីភ្លៀង ព្រះច័ន្ទទង់ដែងភ្លឺបង្ហាញពីពន្លឺថ្ងៃ); " nà bười đuổi chả/lục mả đuổi nồm" (ស្រូវដុះលូតលាស់បានល្អដោយសារសំណាប/កូនលូតលាស់ដោយសារទឹកដោះម្តាយ); "hết ngày kin bấu lẹo, khột khẻo kin bấu đo" (ភាពស្មោះត្រង់នាំមកនូវអាហារមិនចេះចប់ ភាពបោកបញ្ឆោតនាំមកនូវការចិញ្ចឹមមិនចេះចប់)... ជាពិសេសមានពាក្យពេចន៍ដែលបញ្ជាក់ពីឧត្តមគតិដ៏ប្រពៃ បង្ហាញពីការគោរព និងការដឹងគុណរបស់ប្រជាជនចំពោះមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ៖ " co/Nhân dân chứ Bảc Hồ mại mại" (ចងចាំឫស និងដើមឈើ ពេលហូបផ្លែ ប្រជាជននឹងចងចាំពូហូជារៀងរហូត)។

បទចម្រៀង និងរបាំប្រជាប្រិយរបស់ជនជាតិតៃមានភាពចម្រុះណាស់ ដែលមានស្លាកស្នាមវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណដាច់ដោយឡែករបស់ក្រុមជនជាតិ។ បទចម្រៀងប្រជាប្រិយតៃមានច្រើនប្រភេទ ដែលក្នុងនោះបទចម្រៀងស្នេហាគឺលេចធ្លោ។ បទចម្រៀងស្នេហាដែលច្រៀងដោយយុវជនបុរស និងនារីតៃរួមមាន លួង និងគយ។ រចនាប័ទ្មលួងទូទៅរួមមាន បទចម្រៀងសម្រាប់អញ្ជើញម្ជូរ ពិធីស្រោចទឹក ពិធីឡើងផ្ទះថ្មី ពិធីអបអរសាទរផ្កា ពិធីអបអរសាទរភូមិជាដើម។ រចនាប័ទ្មគយរួមមាន លួងនៅដើមពោធិ៍ លួងក្នុងពិធីហៅ និងឆ្លើយតប លួងជាមួយកំណាព្យ។ល។ នៅក្នុងពិធីមង្គលការ មានបទចម្រៀងរបស់មន្ត្រីភូមិ (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា លួងអាពាហ៍ពិពាហ៍)។

ជនជាតិតៃច្រើនតែច្រៀងបទបំពេរក្នុងឱកាសសំខាន់ៗ ដែលមានអត្ថន័យពិសិដ្ឋបំផុតសម្រាប់ជីវិតការងារ ផលិតកម្ម និងជីវិតវប្បធម៌ និងស្មារតីរបស់សហគមន៍ទាំងមូល។ យុវជន និងយុវនារីប្រើប្រាស់បទបំពេរជាមួយនឹងឃ្លាដ៏ស្រទន់ និងពិរោះរណ្តំរបស់ពួកគេ ដើម្បីរីករាយ កម្សាន្ត ពិពណ៌នាអំពីទេសភាព ស្វាគមន៍គ្នាទៅវិញទៅមក ស្គាល់គ្នា និងបង្ហាញពីអារម្មណ៍របស់ពួកគេ។ ឧទាហរណ៍រួមមាន៖ “អ្នកណាកំពុងដើរកាត់ច្រៀងបទបំពេរ” (វាធ្វើឱ្យបេះដូងកូនមាន់រំភើប) ឬ “Slương căn pẳn khẩu coóc nhằng thư/Bấu slương căn pẳn khẩu nua nhằng slán” (ស្នេហាធ្វើឱ្យគ្រាប់អង្ករក្លាយជាបាល់/បើគ្មានស្នេហា អង្ករស្អិតប្រែទៅជាអង្ករបែក)។

អាស្រ័យតាមលក្ខណៈនៃតំបន់នីមួយៗ ចម្រៀងប្រជាប្រិយនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេសរៀងៗខ្លួន។ Lượn cọi មានបទចម្រៀងស្នេហាជាច្រើនប្រភេទ។ Lượn nàng ới បង្ហាញពីសិល្បៈនៃការប្រើប្រាស់ភាសាកំណាព្យ ការស្រមើស្រមៃដ៏សម្បូរបែប ការប្រៀបធៀប ការប្រៀបធៀប និងការនិយាយស្តីដើម្បីបង្ហាញពីអារម្មណ៍របស់មនុស្ស។ Lượn Hà Lều ត្រូវបានគេប្រគុំជាបទភ្លេង ដោយបង្កើតពីរផ្នែកសំឡេងខ្ពស់ និងទាប… នៅ Cao Bằng , Lượn cọi គឺជារឿងធម្មតានៅស្រុក Hà Quảng និង Bảo Lạc; ថាច់អាន និង ក្វាង ហូវ មាន លួង ស្លូង និង លួងណាង ហាយ; និង Quang Hoa, Trung Khánh, និង Hạ Lang មាន Lượn slương។ ភ្លេងដ៏ពីរោះរណ្ដំ និងស្មោះស្ម័គ្រនៃបទចម្រៀងប្រជាប្រិយទាំងនេះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសម្រស់នៃទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងសង្គម ព្រមទាំងសេចក្តីប្រាថ្នាសម្រាប់ជីវិតដ៏សុខសាន្ត និងសុភមង្គល រួមចំណែកដល់ជីវិតវប្បធម៌ និងស្មារតីដ៏ពិសេស និងសម្បូរបែបរបស់ជនជាតិតៃ។

សិល្បៈច្រៀងរបស់ជនជាតិតៃ (Tay) កំពុងត្រូវបានអភិរក្ស និងលើកកម្ពស់។

នៅពេលពិភាក្សាអំពីកំណាព្យ Tay គេមិនអាចមិននិយាយអំពីការច្រៀង Then (កំណាព្យពិធីសាសនា) បានទេ។ ពិធីច្រៀង Then មិនត្រឹមតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិតខាងវិញ្ញាណ និងជំនឿសាសនាដ៏រឹងមាំប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងតំណាងឱ្យសកម្មភាពវប្បធម៌ និងសិល្បៈដ៏ពិសេសរបស់ជនជាតិ Tay និង Nung នៅភាគខាងជើងវៀតណាមនិយាយរួម និងខេត្ត Cao Bang និយាយដោយឡែក។ ការច្រៀង Then ច្រើនតែលេចឡើងក្នុងពិធីបុណ្យធំៗ ដូចជាការអធិស្ឋានសុំការប្រមូលផលល្អ ការអធិស្ឋានសុំសន្តិភាព និងពិធីទទួលទេវតា។ ក្នុងអំឡុងពេលពិធី អ្នកចម្រៀង Then ប្រើឧបករណ៍ភ្លេងដូចជា Zither សំឡេងរោទ៍ កង្ហារ សន្លឹកបៀយិនយ៉ាង និងដាវ។

នៅក្នុងពិធីចូលកាន់តំណែងរបស់ជនជាតិតៃ ការអធិស្ឋានសុំសន្តិភាពឆ្នាំថ្មី ពិធីជូនពរឪពុកម្តាយឱ្យមានអាយុវែងជាដើម បទ Then ត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្ហាញពីបំណងប្រាថ្នារបស់ប្រជាជនភ្នំចំពោះផែនដី ធម្មជាតិ និងអ្វីៗទាំងអស់ ដូចជាការប្រមូលផលដ៏បរិបូរណ៍ អាយុវែងសម្រាប់ឪពុកម្តាយវ័យចំណាស់ ភាពសុខដុមរមនាក្នុងគ្រួសារ និងការគោរពបូជាកូនៗ។ ក្រៅពីនេះ បទ Then មានខ្លឹមសារជាច្រើនដែលរិះគន់ទម្លាប់អាក្រក់ និងអំពើអាក្រក់នៅក្នុងសង្គម ដោយបង្ហាញពីគុណសម្បត្តិរបស់មនុស្សល្អ សរសើរសេចក្តីស្រឡាញ់អាពាហ៍ពិពាហ៍ដ៏ស្មោះត្រង់ និងបង្ហាញពីការអាណិតអាសូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះអ្នកដែលមិនសូវមានសំណាងនៅក្នុងសង្គម។ លើសពីនេះ មានបទភ្លេងបុរាណមួយចំនួនដូចជា បទ Then នៅក្នុងពិធីចូលកាន់តំណែង ដោយទទួលស្គាល់មនុស្សម្នាក់ថាមានសមត្ថភាពធ្វើជាគ្រូមន្តអាគម ដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះកិច្ចការខាងវិញ្ញាណរបស់ភូមិ។ ទំនុកច្រៀងរបស់បទ Then មានបទពិសោធន៍ និងដំបូន្មានអំពីទំនាក់ទំនងអន្តរបុគ្គល មេរៀនជីវិតដ៏មានតម្លៃ និងរបៀបប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយធម្មជាតិ និងមនុស្សគ្រប់គ្នានៅជុំវិញខ្លួន។

ក្រៅពីកំណាព្យពិធីសាសនា កំណាព្យប្រជាប្រិយ និងកំណាព្យនិទានរឿងនៅក្នុងអក្សរណូមរបស់ជនជាតិតៃ ក៏មានតម្លៃគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងស្រទាប់អត្ថន័យច្រើនផងដែរ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពស្រស់ស្អាតនៃសីលធម៌វប្បធម៌របស់ពួកគេ និងមានសារៈសំខាន់ខាងអប់រំ និងមនុស្សធម៌យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។

នៅក្នុងកំណាព្យវីរភាព "ខាំហៃ" (ឆ្លងកាត់សមុទ្រ) រូបភាពនៃជនក្រីក្រ ទុរគត និងជនអនាថា ដែលបានរងទុក្ខទាំងក្នុងភាពរស់រានមានជីវិត និងសេចក្តីស្លាប់ ត្រូវបានពណ៌នាយ៉ាងប្រាកដនិយម នៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយមន្ត្រី ហើយត្រូវបានបង្ខំឱ្យក្លាយជា "សាដា សាដុង" (ទាសករចែវទូក) ដើម្បីឆ្លងកាត់សមុទ្រទៅកាន់ឋាននរក ដោយកាន់គ្រឿងបូជា។ អ្នកនិពន្ធប្រជាប្រិយពណ៌នាអំពីសាដា និងសាដុង ថាជាជនក្រីក្របំផុត ដែលអាចជជែកបានថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់វណ្ណៈទាបបំផុតនៃសង្គម៖ "មីនង៉ោ ខបិនថៃ/តាវឡាង បាវម៉ាត់ញូ/ប៉ាក់ទូ បាវម៉ាត់កែប" ដែលបកប្រែថា "រូបកាយរបស់ខ្ញុំរងទុក្ខរហូតដល់ស្លាប់/គ្មានចំបើងសូម្បីតែមួយនៅក្រោមឥដ្ឋ/គ្មាន ចំបើងសូម្បីតែមួយនៅមាត់ទ្វារ"។

តាមពិតទៅ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សក្តិភូមិ ជនជាតិភាគតិចនៃប្រទេសវៀតណាមជាទូទៅ និងជាពិសេសជនជាតិតៃ និងនុង តែងតែរងទុក្ខវេទនាដោយសារការបង្ខំឱ្យធ្វើការ និងការធ្វើទារុណកម្មក្រោមរបបសក្តិភូមិ និងអាណានិគម។ នៅក្នុងកំណាព្យ "ខាំហៃ" រូបភាពដ៏គួរឱ្យរន្ធត់នៃគ្រោះមហន្តរាយនេះគឺជាក់ស្តែងចាប់ពីពេលដែលប្រជាជនទទួលបានបញ្ជាឱ្យធ្វើការដោយបង្ខំពីថ្នាក់លើរបស់ពួកគេ៖ "ខមឡៃឡូខមឡៃ/វ៉ាន់ថៃង៉ូកាសូកមីនថាន/តែទូក្វាន់ប៉ាតម៉ាហាតតូ/វ៉ាន់វ៉ាន់ផាយខាំហៃហោក្វាន់" ដែលបកប្រែថា "ជូរចត់ គួរឱ្យអាម៉ាស់យ៉ាងណា/ខ្ញុំគិតថាសេចក្តីស្លាប់នឹងនាំមកនូវសន្តិភាព/ប៉ុន្តែខ្ញុំត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយមន្ត្រី ហើយបង្ខំឱ្យធ្វើជាខ្ញុំបម្រើ/រាល់ថ្ងៃខ្ញុំចែវទូកឆ្លងកាត់សមុទ្រសម្រាប់ពួកគេ"។ អ្នកដែលត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញ អ្នកដែលត្រូវបានបង្ខំឱ្យបដិសេធដោយសុភាពរាបសារ និងពន្យារពេល ដោយសង្ឃឹមថានឹងមានការពន្យារពេល ប៉ុន្តែរស់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងដ៏គៀបសង្កត់របស់អ្នកគ្រប់គ្រង ពួកគេគ្មានផ្លូវចេញទេ ដូច្នេះពួកគេត្រូវបានបង្ខំឱ្យលាប្រពន្ធ និងកូនៗរបស់ពួកគេ ហើយចេញដំណើរ៖ "Vằn pây chắc đảy tẻo rụ đai" មានន័យថា៖ "តើខ្ញុំនឹងត្រឡប់មកវិញទេ ប្រសិនបើខ្ញុំចាកចេញនៅថ្ងៃនេះ?"។ បុរសដែលចាកចេញបានញ័រខ្លួនដោយការថប់បារម្ភ និងទុក្ខវេទនា ហើយអ្នកដែលនៅសល់ - ប្រពន្ធ និងកូនៗដែលទន់ខ្សោយរបស់គាត់ - ក៏បានរងទុក្ខដូចគ្នា៖ "Mừ rại ủm lục ỷ thả rà/Mừ sla ủm lục va thả ngò" មានន័យថា៖ "នៅក្នុងដៃឆ្វេងរបស់នាង នាងកាន់កូនតូចរបស់នាង រង់ចាំប្តីរបស់នាង/នៅក្នុងដៃស្តាំរបស់នាង នាងឱបកូនតូចរបស់នាង..."

គំនូរនេះពណ៌នាអំពីការនិរទេសខ្លួនយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងការអាម៉ាស់មុខទាំងស្រុងរបស់អ្នកបើកទូក ដែលជានិមិត្តរូបនៃវណ្ណៈក្រីក្របំផុតនៅក្នុងសង្គមចាស់។ តួអង្គរបស់អ្នកបើកទូក និងនាវិកត្រូវបានសាងសង់ឡើងជាចម្បងជាមួយនឹងព័ត៌មានលម្អិតជាក់ស្តែងជាច្រើនដែលដកស្រង់ចេញពីជីវិតពិត។ ប៉ុន្តែលើសពីស្បៃមុខនៃផ្សែងធូប និងដែនកំណត់នៃពិធីសាសនា និងការគោរពបូជា តួអង្គទាំងនេះកាន់តែមានភាពពិតប្រាកដ និងរស់រវើក ដោយហេតុនេះផ្តល់ឱ្យរឿងរ៉ាវនូវតម្លៃមនុស្សធម៌កាន់តែជ្រៅ។

អស់ជាច្រើនជំនាន់មកហើយ ជនជាតិតៃបានប្រមូលផ្តុំ និងកសាងកំណប់ទ្រព្យដ៏សម្បូរបែប និងចម្រុះនៃអក្សរសិល្ប៍ប្រជាប្រិយ និងសិល្បៈ។ ស្នាដៃ និងទម្រង់សិល្បៈរបស់ជនជាតិតៃមានខ្លឹមសារ និងតម្លៃខាងវិញ្ញាណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដែលណែនាំមនុស្សឆ្ពោះទៅរកសុចរិតភាព និងរបៀបរស់នៅដ៏ស្រស់ស្អាត វិជ្ជមាន និងមនុស្សធម៌។

ធុយ លីញ

ប្រភព