Kỹ năng số và đổi mới phương pháp học tập:

Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo làm thay đổi sâu sắc hoạt động giáo dục, việc trang bị kỹ năng số cho người học và đổi mới phương pháp dạy - học trở thành yêu cầu cấp thiết.

Đây cũng là nội dung được các nhà khoa học, chuyên gia và giảng viên tập trung thảo luận tại Hội thảo khoa học “Kỹ năng số và chuyển đổi phương pháp học tập của người học trong kỷ nguyên mới” diễn ra tại Trường Đại học Mở Hà Nội. Qua đó đề xuất nhiều giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng yêu cầu của thời đại số.

Phát triển kỹ năng số phải được thực hiện đồng bộ

Theo TS Thái Thanh Tùng, Trưởng khoa Đào tạo cơ bản, Trường Đại học Mở Hà Nội, thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số, xã hội số và công dân số, nơi dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành nguồn lực cốt lõi thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

"Giáo dục đại học không chỉ đứng trước yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy mà còn phải chuyển đổi mạnh mẽ cách thức học tập nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội và thị trường lao động trong thời đại mới. Người học không còn tiếp cận tri thức theo phương thức truyền thống mà đang chuyển sang các mô hình học tập linh hoạt, cá nhân hóa và dựa trên công nghệ", TS Thái Thanh Tùng khẳng định.

Các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên điều hành hội thảo. Ảnh: Bình Minh.

Điều đó đòi hỏi giáo dục phải chuyển từ tư duy “truyền thụ kiến thức” sang “phát triển năng lực”, từ việc cung cấp những gì có sẵn sang hướng dẫn người học cách học, cách thích ứng và sáng tạo.

Nhiều xu hướng giáo dục hiện đại đang phát triển mạnh trên thế giới như học tập cá nhân hóa dựa trên AI, mô hình học tập kết hợp trực tiếp và trực tuyến, lớp học đảo ngược, học tập vi mô, phân tích dữ liệu học tập, hệ sinh thái học tập mở, ứng dụng AI tạo sinh trong học tập và đánh giá năng lực bằng dữ liệu thời gian thực.

Theo ThS Nguyễn Công Đức, Trường Đại học Công đoàn, kỹ năng số đã trở thành năng lực nền tảng giúp sinh viên học tập hiệu quả, thích ứng với môi trường số và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy năng lực số của sinh viên vẫn còn khoảng cách khá lớn giữa các nhóm ngành đào tạo và giữa các cơ sở giáo dục. Không ít sinh viên sử dụng công nghệ thường xuyên nhưng chưa có khả năng khai thác hiệu quả dữ liệu, đánh giá độ tin cậy của thông tin hay ứng dụng AI một cách có trách nhiệm.

Theo TS Thái Thanh Tùng, giáo dục đại học cần đổi mới phương pháp giảng dạy và chuyển đổi mạnh mẽ cách thức học tập. Ảnh: Bình Minh.

Để giải quyết vấn đề này, ThS Nguyễn Công Đức cho rằng, việc phát triển kỹ năng số cần được triển khai đồng bộ từ nhiều phía. Trong đó, các trường đại học cần tích hợp kỹ năng số vào chương trình đào tạo, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường trải nghiệm thực hành, đầu tư hạ tầng công nghệ hiện đại và mở rộng liên kết với doanh nghiệp để sinh viên được tiếp cận các môi trường làm việc số ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.

Bên cạnh đó, việc xây dựng văn hóa số, nâng cao ý thức bảo mật thông tin, đạo đức số và năng lực tự học cũng là những yếu tố quan trọng giúp sinh viên thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

Đổi mới phương pháp giảng dạy trên nền tảng công nghệ

Không chỉ người học, đội ngũ giảng viên cũng phải thay đổi mạnh mẽ để thích ứng với môi trường giáo dục mới. Từ thực tiễn giảng dạy học phần Pháp luật đại cương tại Trường Đại học Mở Hà Nội, TS Lê Thị Ngọc Trâm cho biết, chuyển đổi số đã góp phần mở rộng khả năng tiếp cận học liệu pháp lý, tăng cường tương tác giữa người dạy và người học, đồng thời hỗ trợ kiểm tra đánh giá thường xuyên một cách hiệu quả hơn.

Thông qua các nền tảng số, sinh viên có điều kiện rèn luyện kỹ năng tra cứu văn bản pháp luật, khai thác nguồn tin chính thống và chủ động hơn trong quá trình học tập. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ những hạn chế như sự chênh lệch về năng lực số giữa người học, chất lượng học liệu chưa đồng đều, nguy cơ học tập hình thức hoặc phụ thuộc quá mức vào công nghệ.

Nhà khoa học, giảng viên tham luận tại hội thảo. Ảnh: Bình Minh.

Để nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong giảng dạy, TS Lê Thị Ngọc Trâm cho rằng, cần chuẩn hóa hệ thống học liệu số, đổi mới thiết kế học phần theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường trách nhiệm học thuật và bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ giảng viên.

Theo TS Trần Thị Thu Hương, Học viện An ninh Nhân dân, việc ứng dụng các công cụ công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức mà còn tạo động lực cho giảng viên đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường tương tác, cá nhân hóa quá trình học tập và phát huy tính chủ động của người học.

Xây dựng hệ sinh thái học tập số toàn diện

Nghiên cứu của ThS. NCS Trần Triệu Hải, Trường Đại học Mở Hà Nội về so sánh hiệu quả giữa video giảng dạy do giảng viên thực hiện và video tạo bởi AI cũng mang đến những góc nhìn mới. Kết quả khảo sát video do giảng viên thực hiện được đánh giá cao hơn về tính rõ ràng của nội dung, trong khi video AI lại nhận được mức độ hài lòng cao hơn từ người học. Đáng chú ý, mức độ gắn kết của người học đối với hai hình thức gần như không có sự khác biệt đáng kể.

Các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên tham gia Hội thảo khoa học “Kỹ năng số và chuyển đổi phương pháp học tập của người học trong kỷ nguyên mới” tại Trường Đại học Mở Hà Nội. Ảnh: Bình Minh.

Điều này cho thấy AI hoàn toàn có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động giảng dạy, giúp tiết kiệm thời gian, đa dạng hóa học liệu và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho người học.

Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất, chuyển đổi số trong giáo dục sẽ không thành công nếu chỉ dừng lại ở việc đầu tư công nghệ. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một hệ sinh thái học tập số toàn diện, trong đó người học được trang bị đầy đủ kỹ năng số, tư duy số và năng lực sử dụng công nghệ một cách an toàn, hiệu quả.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, giới chuyên gia đề xuất nhiều nhóm giải pháp như hoàn thiện chương trình đào tạo gắn với năng lực số; đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng cá nhân hóa; chuẩn hóa học liệu số; tăng cường ứng dụng AI trong giảng dạy, kiểm tra đánh giá; bồi dưỡng năng lực số cho giảng viên; nâng cao nhận thức về đạo đức số và bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời đẩy mạnh hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức công nghệ…

Nguồn: https://hanoimoi.vn/ky-nang-so-va-doi-moi-phuong-phap-hoc-tap-chia-khoa-nang-cao-chat-luong-dao-tao-trong-ky-nguyen-moi-980723.html