Kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám:

Nằm giữa lòng Thủ đô Hà Nội náo nhiệt, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là quần thể di tích lịch sử - văn hóa đặc biệt, không chỉ thu hút du khách bởi vẻ đẹp cổ kính, trang nghiêm mà còn bởi giá trị lịch sử to lớn. Từ ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam, nơi đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước qua hàng thế kỷ, ngày nay, Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành không gian văn hóa sáng tạo hấp dẫn.

Dấu ấn ngôi trường đại học đầu tiên

Thuộc địa bàn phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ lâu đã trở thành biểu tượng của tinh thần đạo học “tôn sư trọng đạo”.

Biểu tượng Khuê Văn Các tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Hoàng Quyên

Theo thông tin từ Hội Di sản văn hóa Việt Nam, năm 1070, Văn Miếu được xây dựng vào năm Thần Vũ thứ hai dưới triều vua Lý Thánh Tông. Năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám bên cạnh Văn Miếu. Quốc Tử Giám được xem là trường đại học đầu tiên của Việt Nam.

Thời kỳ đầu, trường chỉ dành riêng cho con vua và con các bậc quyền quý, đại thần theo học nên được gọi là Quốc Tử. Người đầu tiên theo học tại đây là hoàng tử Lý Càn Đức, con trai vua Lý Thánh Tông và Nguyên Phi Ỷ Lan. Năm 1156, Văn Miếu được vua Lý Anh Tông cho sửa sang và chỉ thờ Khổng Tử.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám luôn thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan. Ảnh: Hoàng Quyên

Năm 1253, vua Trần Thái Tông đổi Quốc Tử Giám thành Quốc Học Viện, mở rộng đối tượng tuyển sinh, cho phép con em thường dân có học lực xuất sắc theo học. Chu Văn An được cử làm Quốc Tử Giám Tư nghiệp dưới triều vua Trần Minh Tông và trực tiếp giảng dạy các hoàng tử. Sau khi ông mất năm 1370, vua Trần Nghệ Tông cho thờ ông tại Văn Miếu bên cạnh nơi thờ Khổng Tử.

Đến thời Hậu Lê, Nho giáo phát triển hưng thịnh. Vua Lê Thánh Tông cho dựng bia đá khắc tên những người đỗ tiến sĩ từ khoa thi năm 1442. Mỗi tấm bia được đặt trên lưng rùa đá. Trong thời gian trị vì của vua Lê Thánh Tông (1460 - 1497), triều đình đều đặn tổ chức khoa thi ba năm một lần với tổng cộng 12 khoa thi.

Trong Nhà Thái Học trưng bày nhiều tư liệu, hiện vật về truyền thống đạo học của người Việt Nam. Ảnh: Hoàng Quyên

Trong lịch sử, Văn Miếu - Quốc Tử Giám trải qua nhiều đợt trùng tu lớn, tiêu biểu như vào các năm 1653 và 1717. Việc dựng bia tiếp tục được thực hiện đến cuối thời Lê, niên hiệu Cảnh Hưng.

Năm 1802, vua Gia Long đổi tên thành Văn Miếu Hà Nội. Thời nhà Nguyễn, nơi đây chỉ còn là Văn Miếu của trấn Bắc Thành. Năm 1947, thực dân Pháp làm sập nhà Thái Học, chỉ còn lại nền móng, hai cột đá và bốn nghiên đá. Khu Thái Học hiện nay có diện tích 1.530m², được xây dựng lại trên tổng diện tích 6.150m².

Phát huy giá trị di sản và tinh thần đạo học

Trong dòng chảy thời gian, Văn Miếu - Quốc Tử Giám vẫn là biểu tượng của truyền thống hiếu học đáng tự hào của Hà Nội và cả nước. Kiến trúc hiện nay mang dấu ấn thời đầu nhà Nguyễn, gồm ba khu vực chính: Hồ Văn, Vườn Giám và khu nội tự Văn Miếu.

Khu vực bảo tồn 82 bia Tiến sĩ - Bảo vật Quốc gia, luôn thu hút du khách, đặc biệt là các sĩ tử vào mỗi mùa thi. Ảnh: Hoàng Quyên

Đến với Văn Miếu - Quốc Tử Giám, du khách được trải nghiệm không gian văn hóa tiêu biểu của Hà Nội, trong đó nổi bật là Khuê Văn Các - biểu tượng văn hóa, văn hiến lâu đời của Thủ đô, được Tổng trấn Nguyễn Văn Thành cho xây dựng năm 1805. Năm 1999, Khuê Văn Các chính thức trở thành biểu tượng của Hà Nội. Ngoài ra, Văn Miếu còn lưu giữ 82 bia Tiến sĩ được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới và được Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia.

Phía sau Văn Miếu là khu Quốc Tử Giám. Trước đây nơi đây có giảng đường và khu nhà dành cho học sinh. Sau khi Quốc Tử Giám chuyển vào Huế, khu vực này trở thành Khải Thánh, nơi thờ cha mẹ Khổng Tử. Từ năm 1998 - 2000, nhà Thái Học được phục dựng trên nền cũ với hai nếp nhà liên hoàn, mái lợp ngói mũi hài. Tầng dưới trưng bày hiện vật, hình ảnh về di tích; tầng trên thờ các vị vua Lý Thái Tông, Lý Nhân Tông và Lê Thánh Tông.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành không gian văn hóa sáng tạo hấp dẫn, trong đó có tour đêm. Ảnh: S.T

Hiện nay, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã trở thành điểm đến hấp dẫn của Hà Nội, mỗi năm đón hàng triệu lượt du khách. Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, cùng với công tác bảo tồn và phục dựng các công trình trọng điểm, khu di tích đang từng bước đổi mới để không chỉ là nơi lưu giữ giá trị di sản ngàn năm mà còn trở thành không gian văn hóa sáng tạo hấp dẫn. Qua đó góp phần phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô theo đúng tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Khu vực Hồ Văn sau khi được cải tạo thường xuyên tổ chức các sự kiện văn hóa. Ảnh: HNM

Ngoài việc đón khách tham quan di tích, mỗi năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức hàng trăm sự kiện văn hóa, hội thảo, toạ đàm, thúc đẩy hoạt động sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa. Không gian Hồ Văn, Vườn Giám sau khi được cải tạo trở thành nơi diễn ra nhiều sự kiện văn hóa sáng tạo hấp dẫn, thu hút đông đảo cộng đồng sáng tạo trẻ và người dân, du khách đến thụ hưởng.

Năm nay, nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076 - 2026), Hà Nội sẽ tổ chức nhiều hoạt động tri ân các bậc tiền nhân, danh nhân văn hóa và hiền tài có đóng góp cho nền học thuật nước nhà. Một điểm nhấn là triển khai chuyển đổi số tại di tích, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thực tế tăng cường và số hóa 3D nhằm nâng cao trải nghiệm cho công chúng. Bên cạnh đó, nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục cũng sẽ được tổ chức như trưng bày, triển lãm chuyên đề, chương trình nghệ thuật, xuất bản ấn phẩm; các hội thảo, tọa đàm khoa học về các danh nhân từng gắn bó với Quốc Tử Giám như Chu Văn An, Ngô Sĩ Liên, Thân Nhân Trung, Lê Quý Đôn, Nguyễn Nghiễm…

Du khách thả đèn hoa đăng vào buổi tối tại khu Hồ Văn - một hoạt động được thiết kế trở thành sản phẩm du lịch đêm. Ảnh: HNM

Hiện nay, ngoài di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trên địa bàn phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn nhiều di tích lịch sử, văn hóa gắn liền với truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc. Bí thư Đảng ủy phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám Vũ Xuân Hùng cho biết, thời gian tới phường sẽ tập trung triển khai các hoạt động giáo dục, văn hóa, đồng thời phát huy hiệu quả giá trị các di tích lịch sử, văn hóa gắn với lịch sử địa phương và truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/ky-niem-950-nam-thanh-lap-quoc-tu-giam-tu-truong-dai-hoc-dau-tien-den-khong-gian-van-hoa-sang-tao-945686.html