Lạm phát lương thực khó hạ nhiệt

VTV.vn - Tổ chức phi lợi nhuận Energy và Climate Intelligence Unit (ECIU) vừa cho hay giá những mặt hàng thiết yếu trong các hộ gia đình sẽ "hầu như không giảm trở lại".

Lạm phát lương thực khó hạ nhiệt do xung đột và thời tiết

Tổ chức phi lợi nhuận Energy và Climate Intelligence Unit (ECIU) vừa cho hay giá những mặt hàng thiết yếu trong các hộ gia đình sẽ "hầu như không giảm trở lại" do tác động cộng hưởng của cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel với Iran bùng phát vào tháng 2/2026 và gió ấm hơn từ hiện tượng khí hậu El Nino.

Trong báo cáo mới nhất, tổ chức trên - có trụ sở tại London (Vương quốc Anh) - cho biết giá thực phẩm tăng mạnh sau những "cú sốc lớn" nhưng chỉ giảm chậm và một phần sau đó, khiến các hộ gia đình phải trả hóa đơn mua thực phẩm cao hơn. Dựa trên dữ liệu 30 năm của Anh, báo cáo cho biết giá bán lẻ chỉ giảm 1% so với mức tăng ban đầu sau 6 tháng, 5% sau 1 năm và 7% sau 2 năm. Sau khi điều chỉnh theo tiền lương, chỉ khoảng 1/3 (khoảng 33%) cú sốc về khả năng chi trả được khắc phục sau 2 năm.

Hiện tượng giá thực phẩm "tăng nhanh nhưng lại giảm từ từ" cũng giải thích tại sao giá thực phẩm không trở lại mức trước đại dịch COVID-19, ngay cả khi những cú sốc gây tăng giá đã hạ nhiệt. Theo báo cáo trên, một khi giá cả tăng lên, xét về mặt danh nghĩa, chúng hầu như không giảm trở lại. Trên thực tế, mỗi cú sốc đều khiến giá cả sinh hoạt đối với các hộ gia đình tăng lên vĩnh viễn. Mặc dù báo cáo trên sử dụng dữ liệu của Anh, nhưng các tác động tương tự có thể sẽ xảy ra trên khắp châu Âu.

Giá thực phẩm có thể sẽ đối mặt với một cú sốc mới từ hiện tượng El Nino. Hiện tượng này được dự đoán sẽ khiến nhiệt độ Thái Bình Dương tăng lên tới 2°C trong năm nay. Điều này sẽ ảnh hưởng đến ca cao, dầu ăn, gạo và đường, cũng như các sản phẩm khác có liên quan đến vùng nhiệt đới, như chuối, trà, cà phê, chocolate (sô-cô-la) và thịt từ động vật được nuôi bằng đậu nành.

Chiến tranh và thời tiết cực đoan đang ngày càng đẩy giá cả hàng hóa lên cao

Theo báo cáo của ngân hàng JP Morgan, tác động của hiện tượng El Nino đến giá cả nông sản sẽ bắt đầu xuất hiện vào mùa Hè, nhưng sẽ đạt đỉnh điểm vào mùa Đông năm sau. Tác động này cũng sẽ phụ thuộc phần lớn vào khả năng chuyển sang trồng các loại cây chịu hạn của nông dân.

Trước khi hiện tượng El Nino gây ảnh hưởng đến giá thực phẩm, việc eo biển Hormuz bị phong toả "kép" đã gây ảnh hưởng lớn đến nguồn cung năng lượng và phân bón toàn cầu. Hơn 36% lượng urê toàn cầu, nguyên liệu cần thiết để sản xuất phân bón giàu nitơ, đến từ Vùng Vịnh. Sản lượng urê đã giảm kể từ khi cuộc xung đột tại Trung Đông bùng nổ vào cuối tháng 2 năm nay.

Những nông dân ở Brazil và Ấn Độ sẽ là những đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi các tác động cộng hưởng từ hai cú sốc trên, như đã được chứng minh bởi hiện tượng El Nino năm 2023 - 2024, xảy ra sau khi cuộc xung đột ở Ukraine bùng phát từ tháng 2/2022. Cả hai nước đều là những nhà nhập khẩu nitơ lớn từ Vùng Vịnh. Brazil sản xuất 10% lượng ngô của thế giới, trong khi Ấn Độ sản xuất 14% lượng lúa mì và gần 1/3 (28%) lượng gạo của thế giới.

Trong bối cảnh trên, chuyên gia phân tích thực phẩm và nông nghiệp Chris Jaccarini của ECIU kêu gọi tập trung trở lại vào các mục tiêu phát thải ròng bằng không để bảo vệ các hộ gia đình khỏi những tác động cộng hưởng của chiến tranh và thời tiết cực đoan. Ông Jaccarini cho rằng chiến tranh và thời tiết cực đoan đang ngày càng đẩy giá cả hàng hóa lên cao. Cách duy nhất để ngăn chặn nguy cơ lũ lụt và hạn hán ngày càng gia tăng là đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng không và đưa khí hậu trở lại trạng thái cân bằng.

Ông Henry Dimbleby, cựu lãnh đạo Chiến lược Lương thực Quốc gia của Chính phủ Anh, nhấn mạnh rằng cần phải giải quyết tận gốc nguyên nhân gây ra lạm phát lương thực. Theo ông, hệ thống lương thực thế giới gắn chặt với chi phí năng lượng, phân bón và vận chuyển. Khi biến đổi khí hậu và sự bất ổn về năng lượng trở nên tồi tệ hơn, các cú sốc có khả năng sẽ xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn.

Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO) mới đây cảnh báo việc phong tỏa eo biển Hormuz có thể "gây ra một cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu nghiêm trọng" trong những tháng tới.

Trong một tuyên bố, FAO cho biết việc phong tỏa eo biển Hormuz "không phải là sự gián đoạn vận chuyển tạm thời" mà là "sự khởi đầu của một cú sốc nông nghiệp và lương thực mang tính hệ thống". Một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu nghiêm trọng có thể xảy ra trong vòng 6-12 tháng. Cú sốc này đang diễn ra theo từng giai đoạn, từ năng lượng, phân bón, hạt giống, năng suất giảm, giá cả hàng hóa tăng, sau đó là lạm phát giá lương thực. FAO cho biết chỉ số giá lương thực toàn cầu đã tăng trong ba tháng liên tiếp kể từ khi bắt đầu nổ ra xung đột.

Trước khi Mỹ và Israel tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào Iran, eo biển Hormuz là nơi vận chuyển 20% lượng dầu thô và 1/3 nguồn cung phân bón của toàn cầu. Các quan chức đã cảnh báo nông dân có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt phân bón trong vụ Hè, do tình trạng phong toả eo biển này.

FAO khuyến cáo việc chuyển sang các tuyến đường bộ và đường biển thay thế, bao gồm cả tuyến đường qua bán đảo Arập đến Biển Đỏ. Tổ chức này cũng kêu gọi các quốc gia tránh áp đặt hạn chế xuất khẩu đối với năng lượng và phân bón, đồng thời miễn trừ viện trợ lương thực khỏi các biện pháp hạn chế thương mại.

Nguồn: https://vtv.vn/lam-phat-luong-thuc-kho-ha-nhiet-100260527170121145.htm