Liệt dây thần kinh số 7 do rét đậm

Thức dậy sau một đêm ngủ, cháu P.N.C. (11 tuổi, ở Hà Nội) không thể cười tròn miệng, mắt trái không nhắm kín, khuôn mặt lệch rõ. Gia đình hoảng hốt đưa cháu đến Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Kết quả thăm khám cho thấy cháu bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên do nhiễm lạnh. Theo lời kể của bệnh nhi, một ngày trước đó, trong lúc đi học, cháu cởi áo khoác và chỉ mặc áo mỏng suốt cả ngày giữa thời tiết rét đậm.

Bác sĩ CKI Lê Nguyên Long, Phụ trách Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng, cho biết sau một tuần điều trị bằng thuốc kết hợp vật lý trị liệu và phục hồi chức năng, vận động cơ mặt của cháu cải thiện rõ rệt.

Không chỉ trẻ em, người lớn tuổi cũng là nhóm dễ mắc. Ông N.V.N. (58 tuổi, ở Hà Nội) xuất hiện đau họng, đau tai trái khi trời trở lạnh và được chẩn đoán viêm tai giữa tại cơ sở y tế gần nhà. Ba ngày sau, tình trạng không thuyên giảm, ông bắt đầu méo miệng, nói khó, mắt không nhắm kín.

Lo ngại đột quỵ, gia đình đưa ông đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Chụp cắt lớp vi tính sọ não loại trừ tổn thương mạch máu não, các bác sĩ xác định ông bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên bên trái do biến chứng viêm tai giữa cấp, kèm liệt dây thanh âm. Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp và một số bệnh lý nền khiến hệ miễn dịch suy giảm. Sau 10 ngày điều trị tích cực, tình trạng của ông cải thiện rõ.

Thời tiết rét đậm những ngày qua khiến nhiều người đột ngột méo miệng.

Tương tự, bà B.T.T. (83 tuổi, ở Hà Nội) xuất hiện méo miệng, mắt không nhắm kín ngay sau khi đi ăn sáng về trong trời lạnh và được chẩn đoán liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên.

Theo bác sĩ Long, dây thần kinh số 7 chi phối vận động cơ mặt, tham gia dẫn truyền vị giác, tiết nước mắt và nước bọt. Dây thần kinh này đi qua một ống xương hẹp ở xương thái dương nên rất nhạy cảm, dễ bị phù nề.

Khi vùng đầu, mặt, cổ tiếp xúc lạnh đột ngột, mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ, kích hoạt phản ứng viêm, làm phù nề và chèn ép dây thần kinh, dẫn đến rối loạn dẫn truyền xung động tới cơ mặt. Thời tiết lạnh cũng tạo điều kiện cho virus, đặc biệt là herpes simplex type 1 (HSV-1), tái hoạt, khiến tình trạng viêm nặng hơn và khởi phát liệt mặt đột ngột.

Người bệnh thường phát hiện triệu chứng nhanh, nhiều trường hợp ngay khi thức dậy đã thấy méo miệng, cười lệch, nói khó, chảy nước miếng hoặc nước mắt bên liệt, nhắm mắt không kín, kèm đau âm ỉ sau tai. Các biểu hiện tiến triển trong vài giờ đến một, hai ngày nhưng không gây rối loạn ý thức.

Bác sĩ Long lưu ý, liệt mặt do nhiễm lạnh thường không kèm yếu tay chân, tê nửa người hay rối loạn ngôn ngữ trung ương như đột quỵ. Tuy nhiên, do biểu hiện méo miệng khá giống đột quỵ, nhiều người dễ nhầm lẫn, dẫn tới nhập viện muộn hoặc xử trí sai cách. Thời điểm vàng trong điều trị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên là 72 giờ đầu, nhằm giảm phù nề, bảo vệ bao myelin và tăng khả năng hồi phục hoàn toàn chức năng vận động cơ mặt.

Để phòng bệnh, bác sĩ khuyến cáo người dân cần giữ ấm vùng đầu, mặt, cổ khi ra ngoài trời lạnh; tránh để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, nhất là khi ngủ; không tắm khuya, không xối nước lạnh hoặc nước nóng đột ngột lên đầu, mặt.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, lệch mặt, mắt không nhắm kín, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa để được thăm khám, loại trừ đột quỵ và điều trị kịp thời.

Bên cạnh dùng thuốc, người bệnh cần bảo vệ mắt bên liệt bằng nước mắt nhân tạo, che mắt khi ngủ, kết hợp vật lý trị liệu, tập vận động cơ mặt và các phương pháp y học cổ truyền như châm cứu, xoa bóp. Bác sĩ khuyến cáo không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng tại nhà.