ເຄື່ອງດົນຕີສາຍຮູບກົມຂອງຊົນເຜົ່າປາດີ

“ເມືອງຂຸນຂຽວງາມຫຼາຍ…/ໂອ້, ແດນຊາຍແດນ, ຂ້ອຍຮັກທຳນອງນີ້ຫຼາຍ/ທຳນອງກົມ, ປະຊາຊົນຂອງຂ້ອຍ, ປະຊາຊົນປາດີ້/ທຳນອງກົມຄືດວງຈັນເຕັມດວງ/ທຳນອງກົມຄືດວງອາທິດຕອນເຊົ້າທີ່ສົດໃສ…” ນີ້ແມ່ນບົດກະວີຈາກບົດກະວີ “ປະເທດຂອງຂ້ອຍຂຽວງາມ, ທຳນອງກົມ” ຂອງນັກກະວີ ໂປ ຊາວມິນ.

ບົດກະວີເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ບັງຄັບໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າອອກເດີນທາງໄປຍັງພູສູງເພື່ອຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບເຄື່ອງດົນຕີສາຍມົນໃນເຂດຊາຍແດນ. ມັນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນທີ່ນັກກະວີ ໂປ ຊາວ ມິນ ໄດ້ລວມເອົາຮູບພາບຂອງເຄື່ອງດົນຕີສາຍມົນໄວ້ໃນບົດກະວີຂອງລາວ; ມັນແມ່ນຈິດວິນຍານຂອງຊາວ ປາ ດີ, ຄວາມພາກພູມໃຈຂອງຊາວ ປາ ດີ ໃນດິນແດນເມືອງເມີ້ງຂອງພວກເຂົາ.

ຮູບພາບຂອງເຄື່ອງດົນຕີຮູບວົງມົນປະກົດຂຶ້ນໃນຊີວິດທາງວິນຍານຂອງຊາວ Pa Dí.

ແປດສິບຫ້າປີກ່ອນ, ຄອບຄົວຊາວປາດີບາງຄອບຄົວຈາກເຂດຕຸງຈຸງໂພໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ເຂດລຸງໄວ (ປະຈຸບັນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງບ້ານບານລາວ) ເພື່ອຖາງປ່າເຮັດໄຮ່ເຮັດນາ ແລະ ສ້າງຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງເຂົາເຈົ້າ. ໃນດິນແດນໃໝ່ແຫ່ງນີ້, ຊື່ວ່າ ບ້ານຊິງ, ຊາວປາດີໄດ້ຜ່ານຜ່າຄວາມຫຍຸ້ງຍາກນັບບໍ່ຖ້ວນ, ປ່ຽນດິນແດນທີ່ເຄີຍປົກຄຸມດ້ວຍຕົ້ນອໍ້ໃຫ້ກາຍເປັນບ້ານທີ່ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພູຊາຂຽວອຸ່ມທຸ່ມ, ທົ່ງນາເຂົ້າສຸກ, ແລະ ສວນໝາກນັດສີທອງທີ່ມີກິ່ນຫອມ. ປະຈຸບັນ, ບ້ານຊິງຄ້າຍຄືກັບຕົວເມືອງພູເຂົາທີ່ມີເຮືອນຫຼາຍຊັ້ນທີ່ທັນສະໄໝ, ແລະ ຊີວິດຂອງຊາວປາດີກໍ່ມີຄວາມສະດວກສະບາຍ ແລະ ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.

ຢູ່ໃກ້ໆກັບທົ່ງນາທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍເມັດພືດຢູ່ບ້ານບ້ານຊິງ, ຟູທິເຟືອງ ແລະ ຜູ້ຍິງຊາວປະດີຄົນອື່ນໆໃນບ້ານນ້ອຍ, ນຸ່ງຊຸດພື້ນເມືອງ - ເສື້ອສີດຳ, ສາຍແຂນເງິນ, ແລະ ໝວກທີ່ມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືຫຼັງຄາເຮືອນ - ຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງສັນລະເສີນຄວາມງາມຂອງບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງເຂົາເຈົ້າ.

ນາງ ເຟືອງ ຖືເຄື່ອງດົນຕີຄໍມົນ - ເຄື່ອງດົນຕີພື້ນເມືອງຂອງຊາວເຜົ່າ ປາດີ - ກ່າວວ່າ: "ເມື່ອຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງ ປາດີ, ເຄື່ອງດົນຕີຄໍມົນແມ່ນສິ່ງສຳຄັນທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້. ສຽງຂອງເຄື່ອງດົນຕີ ແລະ ສຽງຮ້ອງປະສົມປະສານກັນເພື່ອສະແດງອອກເຖິງຄວາມງາມຂອງເພງພື້ນເມືອງ ປາດີ ຢ່າງເຕັມທີ່. ສຳລັບຊາວເຜົ່າ ປາດີ, ບໍ່ວ່າພວກເຂົາຈະໄປໃສ, ພວກເຂົາກໍ່ມັກຈະຖືເຄື່ອງດົນຕີຄໍມົນຂອງພວກເຂົາໄປຫຼິ້ນ ແລະ ຮ້ອງໃນເວລາຫວ່າງ ແລະ ໃນວັນພັກຊົນເຜົ່າ."

ເຄື່ອງມືດັ່ງກ່າວມີຮູບຊົງກົມຄືກັບຮູບຊົງຂອງດວງຈັນ.

ຂ້ອຍສັງເກດເຫັນວ່າເຄື່ອງດົນຕີທີ່ນາງເຟືອງຖືຢູ່ນັ້ນມີແຜ່ນສຽງຮູບວົງມົນຄືກັບດວງຈັນ. ມັນມີສາຍສີ່ສາຍ, ແລະແຜ່ນສຽງຖືກທາສີ ແລະ ແກະສະຫຼັກດ້ວຍຮູບມັງກອນບິນ. ຄໍຂອງເຄື່ອງດົນຕີເຮັດດ້ວຍໄມ້, ຍາວປະມານ 40 ຊມ, ແລະ ຫົວຂອງເຄື່ອງດົນຕີຖືກຕົກແຕ່ງດ້ວຍໄມ້ຮູບຫົວໃຈ.

ນາງ ເຟືອງ ອະທິບາຍວ່າ ອີງຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວເຜົ່າປາດີ, ມັງກອນເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມເຂັ້ມແຂງ, ໂຊກດີ, ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ. ດັ່ງນັ້ນ, ຕັ້ງແຕ່ສະໄໝບູຮານ, ເມື່ອເຮັດພິນກົມ, ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ຈະແກະສະຫຼັກຮູບມັງກອນໃສ່ມັນ, ປັ້ນຄໍໃຫ້ຄ້າຍຄືກັບຫົວມັງກອນ, ໂດຍຫວັງວ່າສຽງຂອງພິນຈະນຳຄວາມສຸກ, ຄວາມອຸດົມສົມບູນ, ແລະ ຄວາມສຸກມາໃຫ້. ພິນກົມບາງອັນມີມັງກອນແກະສະຫຼັກພຽງໂຕດຽວ, ໃນຂະນະທີ່ບາງອັນມີມັງກອນບິນສອງໂຕ, ພ້ອມກັບລວດລາຍຫຼາຍຢ່າງທີ່ປະກອບເປັນຂອບວົງມົນຢູ່ເທິງໜ້າເຄື່ອງດົນຕີ.

ອອກ​ຈາກ​ເຂດ ບິ່ງ​ຊິນ, ຂ້າ​ພະ​ເຈົ້າ​ໄດ້​ຍ່າງ​ຜ່ານ​ຄ້ອຍ​ຍາວ​ໄປ​ຮອດ​ເຂດ​ພູ​ດອຍ​ຂອງ​ແມ່​ນ້ຳ​ເໝືອງ. ຢູ່​ໝູ່​ບ້ານ ຈູງ​ຈ່າ​ຍ B, ຕາ​ແສງ ​ເໝືອງ​ Khương (​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ແມ່ນ​ເມືອງ Mường Khương), ​ເມື່ອ​ກ່າວ​ເຖິງ​ຊາວ​ປະ​ເທດ​ຊາດ Pa Dí ຊື່​ງແມ່ນ​ນັກ​ດົນຕີ, ນັກ​ຮ້ອງ​ດີ​ເດັ່ນ​ຂອງ​ພາກ​ພື້ນ, ທຸກ​ຄົນ​ລ້ວນ​ແຕ່​ຮູ້​ຈັກ​ນັກ​ສິລະ​ປິນ Pờ Chin Dín.

ນາງ ດີນ ກ່າວວ່າ ຕັ້ງແຕ່ຍັງນ້ອຍ, ນາງໄດ້ຍິນເພງພື້ນເມືອງທີ່ຮ້ອງໂດຍແມ່ຕູ້ ແລະ ແມ່ຂອງນາງ, ສະນັ້ນຄວາມຮັກຂອງນາງຕໍ່ດົນຕີພື້ນເມືອງຈຶ່ງຝັງເລິກຢູ່ໃນເລືອດຂອງນາງ. ໂດຍສະເພາະເມື່ອນາງມີອາຍຸໄດ້ 15 ປີ, ນາງຮູ້ວິທີການຫຼິ້ນປີ່ ແລະ ຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຂອງກຸ່ມຊົນເຜົ່າຂອງນາງແລ້ວ.

ຕາມຊ່າງຝີມື ໂປ່ຈີນດີນ, ບໍ່ວ່າຈະຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງໃດກໍຕາມ, ເຄື່ອງດົນຕີສາຍກົມແມ່ນສິ່ງສຳຄັນທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້. ໃນຂະນະທີ່ເຄື່ອງດົນຕີຫຼິ້ນ, ເນື້ອເພງຂອງເພງພື້ນເມືອງກໍ່ດັງກ້ອງ, ຫວານຊື່ນ ແລະ ເສົ້າສະຫຼົດໃຈ.

ປະຈຸບັນ, ຢູ່ເຂດເມືອງ, ມີພຽງແຕ່ຊ່າງຝີມືຜູ້ສູງອາຍຸຈຳນວນໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນທີ່ຍັງຮູ້ວິທີຫຼິ້ນເຄື່ອງດົນຕີສາຍມົນ.

ໃນເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບເຄື່ອງດົນຕີຄໍກົມ ແລະ ເພງພື້ນເມືອງຂອງຊາວຊົນເຜົ່າປາດີ, ຊ່າງຝີມື ໂປຈີນດີນ ໄດ້ແບ່ງປັນວ່າ ເພງພື້ນເມືອງປາດີມີຄວາມອຸດົມສົມບູນຫຼາຍ, ແຕ່ການແປເນື້ອເພງບູຮານເປັນພາສາຫວຽດນາມທົ່ວໄປແມ່ນຍາກຫຼາຍ. ພ້ອມກັບເພງກ່ອມລູກ, ເພງບອກຮັກ, ເພງແຕ່ງງານ, ຍັງມີເພງພື້ນເມືອງທີ່ຍ້ອງຍໍຄວາມງາມຂອງບ້ານເກີດເມືອງນອນ ແລະ ປະເທດຊາດ, ແລະ ເພງກ່ຽວກັບການອອກແຮງງານປະຈຳວັນເຊັ່ນ: ເພງກ່ຽວກັບການປູກສາລີໃນເດືອນມັງກອນ, ກ່ຽວກັບການປູກຖົ່ວໃນເດືອນກຸມພາ, ກ່ຽວກັບງານບຸນແທງມິງໃນເດືອນມີນາ, ແລະ ກ່ຽວກັບການຫວ່ານເບ້ຍເຂົ້າໃນເດືອນເມສາ...

ຊ່າງຝີມື ໂພ ຊິນ ດີນ ຢືນຢູ່ຂ້າງເຄື່ອງດົນຕີຄໍກົມຂອງລາວ.

ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ໃນເພງ "ສິບສອງເດືອນ," ຊາວ Pa Dí ຮ້ອງເພງກ່ຽວກັບດອກໄມ້ຊະນິດຕ່າງໆ: "ໃນເດືອນມັງກອນ, ດອກ peach ຈະບານ; ໃນເດືອນກຸມພາ, ດອກໄມ້ທີ່ມີກິ່ນຫອມຈະບານ; ໃນເດືອນມີນາ, ດອກເບນຈະບານ...; ໃນເດືອນພຶດສະພາ, ໄຖນາເທິງ ແລະ ຄາດໄຖນາລຸ່ມ; ໃນເດືອນມິຖຸນາ, ຕົ້ນເຂົ້າຈະອອກດອກ...; ໃນເດືອນກັນຍາ, ຮວງເຂົ້າສີທອງຈະອອກດອກ; ໃນເດືອນຕຸລາ, ດອກຫີນຈະອອກດອກ...; ໃນເດືອນທັນວາ, ຕ້ອນຮັບແຂກ." ດອກໄມ້ບາງຊະນິດໃນເພງບໍ່ມີຊື່ພາສາຫວຽດນາມທົ່ວໄປ, ສະນັ້ນຊື່ຂອງພວກມັນຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປໄດ້.

ນັກກະວີ ໂປ ຊາວ ມິນ, ຊາວເຜົ່າ ປາ ດີ, ເປັນຜູ້ຂຽນບົດກະວີ “ຕົ້ນໄມ້ພັນໃບ”.

ໃນລະຫວ່າງການຢ້ຽມຢາມເມືອງຂຸນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ມີໂອກາດພົບກັບນັກກະວີ ໂປ ຊາວມິນ, ຈາກຊົນເຜົ່າປາດີ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ຂຽນບົດກະວີທີ່ມີຊື່ສຽງ "ຕົ້ນໄມ້ສອງພັນໃບ." ເຖິງວ່າເພິ່ນຈະມີອາຍຸຫຼາຍແລ້ວ, ແຕ່ນັກກະວີ ໂປ ຊາວມິນ ຍັງສືບຕໍ່ຂຽນບົດກະວີຢ່າງພາກພຽນ, ໂດຍມີຄວາມເປັນຫ່ວງເປັນໄຍຢ່າງເລິກເຊິ່ງຕໍ່ວັດທະນະທໍາຊົນເຜົ່າຂອງຕົນ.

ນັກກະວີ ໂປ ຊາວໝິນ ໄດ້ກ່າວວ່າ ເຄື່ອງດົນຕີສາຍມົນແມ່ນ "ຈິດວິນຍານ" ຂອງຊາວເຜົ່າປາດີ, ແລະ ເພງພື້ນເມືອງແມ່ນແກ່ນແທ້ຂອງຊາວເຜົ່າປາດີ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ໃນປະຈຸບັນຢູ່ໃນເຂດເມືອງ, ມີພຽງແຕ່ຊ່າງຝີມືຜູ້ສູງອາຍຸຈຳນວນໜ້ອຍເທົ່ານັ້ນທີ່ຮູ້ວິທີການຫຼິ້ນເຄື່ອງດົນຕີສາຍມົນ ແລະ ຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງ. ນາງ ຖົວ ຝູງດີນ ແລະ ນາງ ຖົວ ຝູງຈັນ ທັງສອງມີອາຍຸຫຼາຍກວ່າ 70 ປີ, ສຽງຂອງເຂົາເຈົ້າບໍ່ແຂງແຮງຄືແຕ່ກ່ອນອີກຕໍ່ໄປ. ນາງ ໂປ ຈິນດີນ ແລະ ນາງ ຕຸງ ຊາເຊນ ກໍ່ມີອາຍຸເກີນຫົກສິບປີແລ້ວ. ໃນພາກພື້ນເມືອງ, ປະຈຸບັນມີຄົນຈຳນວນໜ້ອຍທີ່ຮູ້ວິທີການເຮັດເຄື່ອງດົນຕີສາຍມົນ. ຊາວເຜົ່າປາດີ ໜຸ່ມບໍ່ສົນໃຈເພງພື້ນເມືອງ. ດັ່ງນັ້ນ, ການອະນຸລັກເພງພື້ນເມືອງປາດີ ຈຶ່ງເປັນເລື່ອງຍາກຫຼາຍ.

ນັກກະວີ ປອ ຊາວໝິນ ໄດ້ປະດັບປະດາບົດກະວີຂອງລາວດ້ວຍຄວາມຮັກຕໍ່ເອກະລັກທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ຄວາມຮັກຕໍ່ກີຕ້າຄໍກົມ.

ສຳລັບນັກກະວີ ປອ ຊາວໝິນ, ຄວາມຮັກຂອງລາວຕໍ່ເອກະລັກທາງວັດທະນະທຳ, ຄວາມຮັກຂອງລາວຕໍ່ເຄື່ອງດົນຕີສາຍກົມ, ແລະຄວາມຮັກຂອງລາວຕໍ່ເພງພື້ນເມືອງໄດ້ສະແດງອອກໃນບົດກະວີຂອງລາວ, ລວມທັງບົດກະວີ "ປະເທດຂອງຂ້ອຍເປັນສີຂຽວດ້ວຍເຄື່ອງດົນຕີສາຍກົມ," ເຊິ່ງຖືກຕັ້ງໂດຍນັກປະພັນ Trọng Đài. ໃນບົດກະວີ, ຮູບພາບຂອງເຄື່ອງດົນຕີສາຍກົມເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມງາມຂອງບ້ານເກີດເມືອງນອນ ແລະ ປະເທດຊາດຂອງລາວ, ແຫຼ່ງຄວາມພາກພູມໃຈທີ່ສະຫງົບສຸກ ແລະ ເກີດຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.

“ເມືອງ​ໂຂງ​ເປັນ​ສີ​ຟ້າ​ຄື​ທ້ອງ​ຟ້າ.”

ຂອບສີຂຽວນັ້ນຂຽວຫຼາຍ, ມັນເຮັດໃຫ້ມີຊີວິດຊີວາ.

ຄືກັບດວງຈັນເຕັມດວງ, ຄືກັບດວງອາທິດຕອນເຊົ້າທີ່ອົບອຸ່ນ.

ບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງຂ້ອຍແມ່ນທຳນອງສີຂຽວ, ກົມກ່ອມ.

ມີພາກຕາເວັນອອກສີແດງ

"ປະເທດຂອງຂ້ອຍເປັນສີຂຽວ, ເປັນທຳນອງທີ່ສົມບູນແບບ."

ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອອກຈາກດິນແດນເມືອງ ເມື່ອແສງສຸດທ້າຍຂອງດວງອາທິດຕົກດິນສ່ອງແສງຄືກັບພັດລົມຜ່ານຮອຍແຕກຂອງພູຜາຫີນ, ຕົກລົງສູ່ຮ່ອມພູສີຂຽວອຸດົມສົມບູນ. ຕາມເສັ້ນທາງທີ່ຄົດเคี้ยว ແລະ ຄ້ອຍຊັນ, ຜູ້ຍິງບ້ານປ່າດີ ທີ່ກັບມາຈາກທົ່ງນາ ໄດ້ເວົ້າລົມກັນຢ່າງຕື່ນເຕັ້ນ, ຮ້ອງເພງວ່າ: "ໄປກັນເລີຍເອື້ອຍນ້ອງ, ໄປນຳກັນ / ແບກພືດສີຂຽວກັບໄປເຮັດປຸ໋ຍ / ປຸ໋ຍເພື່ອບຳລຸງເຂົ້າສາລີ ແລະ ເຂົ້າ / ພຽງແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນພວກເຮົາຈະມີຊີວິດທີ່ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ..."

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baolaocai.vn/cung-dan-tron-nguoi-pa-di-post648331.html