Mạch nguồn tri thức qua hai kỷ nguyên phát triển

Ngày 15.11.1945, lễ khai giảng đầu tiên của nền giáo dục đại học Việt Nam độc lập tại Đại học Quốc gia Việt Nam (tiền thân của Đại học Quốc gia Hà Nội ngày nay), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp chủ trì buổi lễ, trao bằng tốt nghiệp cho sinh viên và gửi gắm niềm tin lớn lao vào trí thức nước nhà. Hơn 80 năm sau, cũng chính tại ngôi trường này, trong khát vọng đưa đất nước vươn lên hùng cường vào năm 2045, thông điệp về “hiền tài là nguyên khí quốc gia” tiếp tục được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh như một mệnh lệnh phát triển của thời đại.

Đó là: chuẩn bị nguồn lực chất lượng cao để dân tộc bước vào kỷ nguyên mới bằng trí tuệ, khoa học và đổi mới sáng tạo.

Từ lễ khai giảng mùa độc lập đến khát vọng vươn mình

Trong diễn văn tại lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gợi lại dấu mốc đặc biệt của ngày 15.11.1945 - thời khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp dự và chủ trì lễ khai giảng đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam, tiền thân của Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay. Đó chính là lễ khai giảng đặc biệt của nền giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên Độc lập - nơi Nhà nước cách mạng non trẻ đặt nền móng cho chiến lược dựng xây quốc gia bằng tri thức và hiền tài.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao bức tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Thống Nhất

Lễ khai giảng diễn ra sau hơn hai tháng giữa Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trịnh trọng tuyên bố với cả thế giới Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Kỷ nguyên độc lập được mở ra. Giữa bộn bề khó khăn sau ngày giành chính quyền, khi đất nước còn phải đối mặt với “giặc đói”, “giặc dốt” và thù trong giặc ngoài, sự hiện diện của Bác Hồ tại giảng đường đại học mang ý nghĩa như một tuyên ngôn phát triển của dân tộc: muốn giữ vững nền độc lập phải khai mở dân trí, muốn đất nước cường thịnh phải chăm lo giáo dục và trọng dụng nhân tài.

Hình ảnh vị lãnh tụ của dân tộc trực tiếp trao bằng tốt nghiệp cho sinh viên Y khoa, cùng các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Đình Hòe tham gia giảng dạy các môn học quan trọng, đến nay vẫn là biểu tượng đẹp của một nền giáo dục gắn với vận mệnh quốc gia, tương lai dân tộc. Từ lễ khai giảng lịch sử ấy, nền giáo dục Việt Nam mang trên mình một sứ mệnh lớn lao: đào tạo những con người đủ trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng để dựng xây non sông độc lập, hùng cường. Thông điệp Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày ấy cũng chính là khát vọng Người gửi gắm trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam độc lập: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.

Tám mươi năm sau, tại lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay 16.5.2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm một lần nữa nhắc lại mạch nguồn tư tưởng ấy trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Nếu mùa thu năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền móng cho một nền giáo dục phục vụ công cuộc giữ nước và kiến thiết đất nước sau độc lập, thì hôm nay, yêu cầu mới đặt ra là phải chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao để đưa Việt Nam bứt phá bằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bởi vậy, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các đại học tinh hoa, trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi hội tụ các nhà khoa học lớn, chuyên gia công nghệ đầu ngành và sinh viên ưu tú không chỉ là định hướng phát triển giáo dục, mà còn là chiến lược chuẩn bị sức mạnh quốc gia cho tương lai.

Chuẩn bị nguồn lực chất lượng cao cho kỷ nguyên vươn mình

Nếu Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền móng cho nền giáo dục của một nước Việt Nam độc lập, thì hôm nay, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đang gửi gắm kỳ vọng vào một nền giáo dục đủ sức đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiều lần nhấn mạnh nguy cơ tụt hậu nếu quốc gia chậm chân về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, tụt hậu đồng nghĩa với lệ thuộc và đánh mất cơ hội vươn lên. Bởi vậy, việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao không còn là yêu cầu riêng của ngành giáo dục, mà trở thành vấn đề sống còn của quốc gia.

Điều đáng chú ý là thông điệp ấy không chỉ dừng ở khát vọng, mà Đảng ta đã đặt ra thành các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể trong những quyết sách chiến lược như: Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam… Từ tư duy “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến yêu cầu xây dựng “đại học tinh hoa”, “trung tâm đổi mới sáng tạo”, “lực lượng tiên phong của giáo dục đại học Việt Nam” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra hôm nay, có thể thấy một mạch xuyên suốt trong tư duy phát triển đất nước: lấy con người làm trung tâm, lấy tri thức làm nền tảng, lấy nhân tài làm động lực.

Từ đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã xác định sứ mệnh, yêu cầu Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành nơi hội tụ các nhà khoa học lớn, chuyên gia công nghệ đầu ngành, doanh nhân công nghệ và sinh viên ưu tú để nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược cho thấy một tầm nhìn rất rõ ràng về tương lai cạnh tranh của quốc gia. Với bảy yêu cầu, đường hướng cụ thể, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định trọng trách lớn lao của Đại học Quốc gia Hà Nội: phải trở thành “túi khôn” để Nhà nước tìm đến khi cần luận cứ khoa học cho những quyết sách chiến lược; là địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mô hình kinh doanh mới; là nơi xã hội tìm thấy niềm tin vào sức mạnh của tri thức, khoa học và giáo dục Việt Nam.

Kỷ nguyên mới mà đất nước hướng tới sẽ được quyết định bằng hàm lượng tri thức, năng lực đổi mới sáng tạo và chất lượng con người Việt Nam. Từ lễ khai giảng đầu tiên của mùa thu độc lập năm 1945 đến khát vọng vươn lên hùng cường hôm nay, lịch sử như đang nối tiếp bằng một mạch nguồn không đổi: chăm lo cho giáo dục, trọng dụng hiền tài và chuẩn bị nguồn lực chất lượng cao chính là con đường bền vững nhất để đất nước bước vào kỷ nguyên mới, sánh vai với các cường quốc năm châu.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/mach-nguon-tri-thuc-qua-hai-ky-nguyen-phat-trien-10417191.html