Nét đẹp văn hóa Tết Thanh minh

Mỗi độ tiết trời chuyển mình sang Xuân muộn, không gian trở nên trong trẻo, ấm áp, cũng là lúc người dân hướng lòng về Tết Thanh minh.

Thanh Minh là dịp con cháu trở về, nhắc nhớ cội nguồn, tiên tổ.

Trở về trong ký ức và hiện tại

Năm nay, tiết Thanh minh bắt đầu từ ngày 5/4 và kéo dài đến ngày 20/4 dương lịch, trước khi chuyển sang tiết Cốc vũ. Ngày Tết Thanh minh (ngày đầu tiên của tiết Thanh minh) rơi vào chủ nhật 18/2 âm lịch.

Việc ngày chính lễ Thanh minh năm 2026 trùng vào chủ nhật được xem là điều kiện thuận lợi về mặt thời gian. Các gia đình, đặc biệt là những người đi làm xa, có thể chủ động sắp xếp trở về quê hương tảo mộ, sum họp bên gia đình mà không ảnh hưởng đến lịch trình công việc.

Cứ đến dịp tiết Thanh minh, tại nghĩa trang nhân dân các xã, những con đường nhỏ dẫn ra đồng đã rộn ràng bước chân. Người mang cuốc, người xách nước, người cầm bó hương, hoa quả… tất cả cùng hướng về phần mộ của tổ tiên. Không khí vừa trang nghiêm, vừa ấm cúng.

Thời điểm này, gia đình ông Nguyễn Văn Hòa (65 tuổi, quê ở xã Phú Thái) nay sống ở Hà Nội cho biết: “Dù đi làm ăn xa hay bận rộn đến đâu, cứ đến dịp này con cháu trong gia đình tôi đều cố gắng tập trung về quê đông đủ. Không chỉ để dọn dẹp mộ phần ông bà, tổ tiên mà còn là dịp để nhắc nhở nhau về gốc gác, về những người đã sinh thành, dưỡng dục”.

Theo ông Hòa, Tết Thanh minh là “sợi dây” gắn kết các thế hệ. Những câu chuyện về ông bà, tổ tiên được nhắc lại bên nén hương thơm, giúp lớp trẻ hiểu hơn về gia đình mình.

Tại nhiều địa phương ở Hải Phòng, phong tục tảo mộ trong dịp Thanh minh vẫn được người dân gìn giữ gần như nguyên vẹn. Từ việc phát quang cỏ dại, đắp lại nấm mộ, đến việc chuẩn bị lễ cúng đều được thực hiện chu đáo, thể hiện lòng thành kính.

Chị Phạm Thị Lan, một công nhân ở Khu công nghiệp Đại An cho biết: “Cả năm đi làm xa, chỉ có vài dịp được về quê. Nhưng Thanh minh thì nhất định phải về. Tôi muốn các con mình được trực tiếp tham gia, để các cháu hiểu rằng mình có nguồn cội, có ông bà tổ tiên”.

Chị Lan cho rằng, trong nhịp sống hiện đại, nếu không có những dịp như Thanh minh thì việc giáo dục truyền thống cho con trẻ sẽ trở nên khó khăn hơn. “Nói bằng lời không bằng trải nghiệm thực tế. Khi các con tự tay nhổ cỏ, thắp hương, chúng sẽ cảm nhận được ý nghĩa sâu sắc hơn”, chị Lan nói.

Không chỉ là nghi lễ

Cứ đến dịp Thanh Minh, các vườn hoa ở Hải Phòng lại rực rỡ.

Với nhiều người, Thanh minh còn là dịp để “trở về” theo đúng nghĩa trở về quê hương, trở về với ký ức tuổi thơ. Những bữa cơm sum họp, những câu chuyện rôm rả sau khi tảo mộ xong đã trở thành một phần không thể thiếu.

Anh Trần Văn Dũng quê ở xã Thanh Hà đang làm việc ở thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Tôi xa quê hơn 15 năm, nhưng cứ đến Thanh minh là thu xếp về. Được cùng anh em ra mộ ông bà, rồi về nhà ăn bữa cơm gia đình, cảm giác rất khác. Điều đó khiến mình thấy bình yên và có điểm tựa”. Trong guồng quay cuộc sống, con người dễ bị cuốn theo công việc, lo toan. Thanh minh giống như một “khoảng lặng” để mỗi người dừng lại, nhìn về quá khứ, từ đó trân trọng hơn hiện tại.

Trong bối cảnh đô thị hóa và nhịp sống ngày càng nhanh, không ít gia đình đã giản lược các nghi thức truyền thống. Tuy nhiên, tinh thần của ngày Thanh minh, sự tri ân tổ tiên vẫn được duy trì bằng nhiều hình thức khác nhau.

Ở một số nơi, người dân lựa chọn tảo mộ sớm hoặc muộn hơn để phù hợp với thời gian. Có gia đình không thể về quê vẫn lập bàn thờ, thắp hương tưởng nhớ. Dù cách thức có thay đổi, nhưng giá trị cốt lõi vẫn không mất đi.

Bà Cao Thị Hiên, Trưởng Phòng Văn hoá - Xã hội xã Hà Đông cho biết, điều quan trọng nhất của Thanh minh không nằm ở hình thức mà ở tấm lòng. Chỉ cần còn ý thức về cội nguồn, còn nhớ đến ông bà tổ tiên, thì phong tục này vẫn sẽ được gìn giữ. Đây cũng là dịp hiếm hoi để đại gia đình tụ họp đông đủ. Từ ông bà, cha mẹ đến con cháu, mọi người cùng chung tay chuẩn bị, cùng chia sẻ những câu chuyện xưa cũ.

Không ít gia đình coi đây là dịp để “họp mặt dòng họ”, bàn bạc việc chung, đồng thời củng cố tình cảm giữa các thành viên. Những mâu thuẫn, nếu có, cũng dễ dàng được hóa giải trong không khí ấm áp ấy. Đó chính là điểm tựa tinh thần để mỗi người bước tiếp trên hành trình của mình.

Khi hiểu rõ mình đến từ đâu, con người sẽ biết trân trọng những gì đang có và có trách nhiệm hơn với tương lai. Chính trong những khoảnh khắc lặng lẽ nơi nghĩa trang quê nhà, mỗi người mới thực sự cảm nhận rõ ràng nhất Thanh minh không chỉ là một ngày lễ, mà là hành trình trở về với chính mình, với gia đình và với cội nguồn dân tộc.

MINH NGUYÊN

Nguồn: https://baohaiphong.vn/net-dep-van-hoa-tet-thanh-minh-539338.html