Nhớ phố chợ Phan Rang - Nhớ một con đường

Có những con đường không chỉ để đi qua, mà còn để nhớ. Với tôi, ở Phan Rang, đó là đường Thống Nhất - tuyến đường từng là Quốc lộ 1, đi qua thị xã đầy gió, nắng cháy và những hàng me tây um tùm bóng lá năm xưa. Chỉ cần nhắc tên, ký ức lại mở ra, đưa tôi trở về với Phan Rang của những năm tháng xa xưa.

Ngày ấy, Phan Rang còn là một thị xã nhỏ giữa miền Trung khắc nghiệt. Con đường quốc lộ chạy xuyên qua phố, nối chùa Ông, chợ thị xã rồi băng qua cầu Đạo Long bắc ngang dòng Sông Cái. Ban ngày nắng chói chang; đêm xuống thị xã lặng lẽ trong ánh đèn vàng thưa thớt. Nhưng chính trong sự khô khan ấy, con đường ấy lại hội tụ bao nhiêu sinh động của đời sống. 

Chợ Phan Rang hôm nay. Ảnh: SƠN NGỌC

Tôi vẫn nhớ những chuyến xe đường dài xuôi ngược Bắc - Nam, mỗi khi qua Phan Rang đều chậm lại. Xe liên vận, xe khách dừng tạm bên đường cho hành khách xuống ăn vội bữa cơm qua phố. Cơm Phan Rang nổi tiếng bởi sự giản dị: Thịt luộc thái mỏng chấm mắm nêm, thêm ít rau; hay đĩa cơm gà xối mỡ thơm lừng bán vội bên hông chùa Ông trầm mặc. Ăn nhanh, nghỉ ngắn rồi lại lên xe, tiếp tục hành trình. Nhưng chỉ một bữa cơm ven đường ấy cũng đủ để Phan Rang in dấu trong trí nhớ người qua lại. 

Con đường Thống Nhất ngày ấy còn là nơi bày bán những sản vật đặc trưng của miền nắng gió. Những rổ nho chín mọng, chai sirô đỏ au, bánh cốm nếp gói đơn sơ… được người bán rong tíu tít chào mời. Giữa cái nắng miền Trung khô rát, những sắc màu ấy như làm dịu lòng người lữ khách, để lại dư vị rất riêng của Phan Rang - nghèo khó mà nồng hậu, khắc nghiệt mà ân tình.

Thời gian trôi, năm 1992, Ninh Thuận tái lập tỉnh. Thị xã Phan Rang dần phát triển trở thành thành phố Phan Rang - Tháp Chàm. Quốc lộ 1 được mở tuyến mới, rẽ lên phía trên, trả lại cho con đường cũ một vị trí khác: Tuyến phố trung tâm. Đường Thống Nhất không còn là trục giao thông xuyên Việt, nhưng lại trở thành con đường giữ gìn ký ức đô thị của Phan Rang - Tháp Chàm.

Phố chợ ngày nay đã khác. Chợ trung tâm rộng và sầm uất hơn; những dãy nhà mới cao tầng mọc lên xen kẽ những mái nhà thấp cũ. Nhưng giữa sự đổi thay ấy, đường Thống Nhất vẫn giữ âm hưởng của con đường xưa. Mái chùa Ông gần 200 năm tuổi cong cong, rực đỏ dưới tán cây xanh, vẫn hiện diện như một dấu mốc quen thuộc. Chỉ cần bước chân lên con đường này, những người từng đi qua mấy chục năm trước đều có thể tìm lại hình bóng của mình trong ký ức. 

Vòng xuyến trên đường Thống Nhất. Ảnh: SƠN NGỌC

Những năm gần đây, mỗi lần trở lại Phan Rang công tác, tôi luôn dành thời gian dạo bước trên con đường Thống Nhất. Đi chậm để nhìn phố, để nghe nhịp sống, để ghé chợ trung tâm thưởng thức chút dư vị của miền đất đầy nắng. Một đĩa cơm gà quen thuộc, hay đêm xuống ngồi ở khu chợ đêm bên hông chùa Ông, ăn bánh căn, bát cháo, tô phở nóng, ngắm người qua lại trong ánh đèn lấp loáng. Các món ăn có thể quen, nhưng không gian thì không nơi nào trộn lẫn được: Đó là nơi hiện tại và quá khứ gặp nhau, nơi con đường lưu giữ cả những năm tháng đã đi qua. 

Có lúc tôi nghĩ, con đường Thống Nhất như cánh tay thân ái dang rộng theo trục Bắc - Nam của phố. Phía bắc đón khách từ cầu Đạo Long, đưa họ vào lòng phố thị ra tận quốc lộ tít tắp; phía nam đón ở ngã ba rồi tiễn bước qua cầu Đạo Long 1 bắc ngang dòng Sông Cái mênh mang nước, để khách lại tiếp tục hành trình. Con đường không dài cũng chẳng ngắn, vừa đủ cho một khoảnh khắc băng qua phố với tất cả lớp lớp lịch sử trăm năm và nhịp sống hiện đại hôm nay.

Đường Thống Nhất, phường Phan Rang. Ảnh: S.N

Chùa Ông. Ảnh: SƠN NGỌC

Ai đến Phan Rang mà chưa từng dạo bước trên con đường Thống Nhất, chưa ghé phố chợ, chưa dừng lại trước mái chùa Ông trong buổi chiều nắng gió, có lẽ vẫn chưa chạm đến một góc ký ức rất riêng của mảnh đất này. Một góc phố không ồn ào phô trương, nhưng đủ sâu để nhớ, đủ lâu để thương - như chính Phan Rang trong tôi, qua từng bước chân trên con đường xưa.

DƯƠNG MY ANH

Nguồn: https://baokhanhhoa.vn/van-hoa/nhung-goc-pho-nhung-con-duong/202603/nho-pho-cho-phan-rang-nho-mot-con-duong-93b1a12/