Nhớ về hội Lim

BẮC NINH - Mùa xuân miền Kinh Bắc là mùa hát hội, mùa quan họ sửa nếp áo mới thung thăng trẩy hội chơi xuân. Đến hẹn lại lên, hội Lim năm nay diễn ra trong hai ngày 28/2 và 1/3 (tức 12 và 13 tháng Giêng) tại trung tâm núi Hồng Vân (núi Lim) và các làng thuộc tổng Nội Duệ xưa, nay là xã Tiên Du.

Về với hội Lim mùa xuân này, du khách được đắm mình trong không gian ngập tràn câu hát ngọt ngào, đằm thắm, phơi phới sức xuân và tìm hiểu lối chơi, lối sống lịch lãm, nghĩa tình của người quan họ...

Hội Lim - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Các nguồn sử liệu đều ghi, lễ hội vùng Lim bắt nguồn từ hội làng Đình Cả, sau đó phát triển thành hội chạ, hội đình hàng tổng Nội Duệ để trở thành hội Lim với trung tâm là núi Lim (Hồng Vân sơn). Quá trình phát triển từ lễ hội làng Đình Cả đến hội Lim có công lao lớn của những danh thần, liệt nữ quê hương Đình Cả - Nội Duệ, đó là: Quận công Đỗ Nguyên Thụy, Tướng công Nguyễn Đình Diễn, Bồ đề ni Mụ Ả... Chính vì vậy, việc tế lễ rước sách, thờ phụng các danh thần, liệt nữ là nội dung quan trọng của lễ hội Lim, thể hiện sinh động truyền thống "Uống nước, nhớ nguồn", đồng thời hình thành bản sắc đặc trưng của lễ hội vùng Lim.

Diễn xướng quan họ trên thuyền tại hội Lim.

Trải qua thời gian, hội Lim luôn có sức hút đặc biệt đối với du khách gần xa. Không gian đồi Lim rộng mở từ sân đình đến cửa chùa, từ các phương đình, lán trại quan họ đến sân khấu, dưới thuyền; từ nơi đông hội đến các nhà chứa quan họ trong vùng. Khắp các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Duệ Đông, Đình Cả, Lộ Bao, Duệ Khánh, Hoài Thị, Hoài Thượng, Hoài Trung, Bái Uyên… đâu đâu cũng thấy những liền anh, liền chị thung thăng trẩy hội và ca hát.

Như một cuộc biểu dương lực lượng quan họ, hội Lim trở thành không gian phô diễn rực rỡ và sinh động những tinh hoa văn hóa của Dân ca Quan họ Bắc Ninh - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO ghi danh. Trong ngày hội, quan họ cả vùng kéo về ca hát đông vui náo nhiệt. Ngoài các làng quan họ vùng Lim, còn có đông đảo nghệ nhân, liền anh, liền chị các làng kết bạn, kết chạ từ phường Kinh Bắc, Võ Cường, Vân Hà xuôi xuống, rồi từ Hà Nội, Từ Sơn, Tam Sơn ngược về. Từng đoàn, từng nhóm, từng cặp đến hội để được gặp gỡ, ca đôi lối đôi câu, vui xuân, vui hội, vui bầu, vui bạn. Nhiều liền anh, liền chị dẫn theo các "liền em" của mình đi hội để quen dần với nghề chơi. Có những cặp anh hai, anh ba, chị tư, chị năm nổi tiếng với chất giọng đẹp, hát hay, có nhiều bài mới, bài lạ thì bọn quan họ nơi khác cũng "đánh đường" tìm đến xin học hỏi để thỏa ước mong.

Giới nghiên cứu văn hóa khẳng định: Hoạt động diễn xướng quan họ ở hội Lim sinh động và trữ tình hơn bất kỳ ngày hội xuân của làng quan họ nào khác. Vì thế, trẩy hội Lim, người yêu quan họ mọi lứa tuổi, mọi thành phần đều được thỏa mãn bởi chủ thể thực hành di sản quan họ rất phong phú, có cả thế hệ nghệ nhân gạo cội đến những liền anh, liền chị măng non.

Những cuộc ca xướng diễn ra trước cửa chùa, cửa đình, trong lán trại, ven sườn đồi, bồng bềnh trên thuyền, vọng vang những canh hát chay hát mộc... Nơi đông hội, trai thanh, gái lịch sóng đôi bước trên bậc đá vào chùa Hồng Ân thắp nén nhang thơm, cầu nguyện an lành rồi trở lại đồi Lim dùng dằng cùng câu quan họ giao duyên. Hàng trăm làn điệu vang - rền - nền - nảy mê say, thổn thức được liền anh liền chị ca vang, giãi bày tình cảm, nỗi lòng với đủ trạng thái, cung bậc cảm xúc thương quý, trân trọng ân nghĩa, nhớ nhung hẹn ước có sức hút mãnh liệt, khiến du khách ngơ ngẩn, vấn vương khó cưỡng...

Sẵn sàng khai hội

Năm nay, lễ hội vùng Lim khai hội vào ngày thứ Bảy (12 tháng Giêng) và chính hội vào Chủ nhật (13 tháng Giêng) nên lượng khách dự kiến tăng cao. Điểm nhấn nổi bật là nghi thức đón nhận Quyết định công nhận hội Lim là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị đặc sắc bền vững của một sinh hoạt văn hóa truyền thống tiêu biểu vùng Kinh Bắc.

Quan họ xúng xính áo khăn trẩy hội Lim.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, đúng nghi thức truyền thống với lễ dâng hương khai hội tại chùa Hồng Ân, nghi thức tế lễ tại lăng Tướng công Nguyễn Đình Diễn. Ngoài ra, nghi thức rước sắc, tế lễ, dâng hương diễn ra tại đình, đền, chùa ở các làng Duệ Đông, Duệ Nam, Duệ Khánh, Đình Cả, Lũng Giang, Lũng Sơn, Lộ Bao… tạo không khí linh thiêng, thành kính, gắn kết cộng đồng.

Không gian phần hội mở rộng trên đồi Lim và khu vực hồ điều hòa Vân Tương với sự tham gia của các làng quan họ gốc, làng quan họ thực hành, câu lạc bộ quan họ trong và ngoài tỉnh. Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian đặc sắc như: Thi tổ tôm điếm, thư pháp, hội thơ, đu tiên, bịt mắt bắt dê, đập niêu, thi cờ người... cùng một số giải thể thao cấp tỉnh như: Giải vô địch Vật tự do, Vật dân tộc góp phần tái hiện không khí hội xuân truyền thống sôi nổi, đậm bản sắc.

Xác định sức hút hội Lim Xuân Bính Ngọ, xã Tiên Du chủ động các phương án phân luồng giao thông, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng mọi điều kiện về không gian địa điểm, cơ sở vật chất; xây dựng kế hoạch bảo đảm an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy; chú trọng công tác giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo đảm an toàn thực phẩm... Ban Chỉ đạo lễ hội giao cơ quan chuyên môn lập sơ đồ quy hoạch từng không gian; tuyển chọn các câu lạc bộ tham gia hát giao lưu, đối đáp tại các chòi hát quan họ và trên sân khấu. Trong đó, lưu ý các điểm hát quan họ khi nhận tiền thưởng của du khách phải bảo đảm văn hóa, phù hợp với giá trị truyền thống, khuyến khích dùng nhạc cụ dân tộc, không hát nhạc mới, hát chèo, hát văn, nhảy đồng và các loại nhạc khác không phù hợp...

Theo ông Trần Văn Vững, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tiên Du, việc tổ chức lễ hội Lim không chỉ là hoạt động văn hóa truyền thống mà còn là dịp quảng bá hình ảnh quê hương Tiên Du, góp phần giữ gìn và lan tỏa giá trị di sản Dân ca Quan họ Bắc Ninh. Với quan điểm đặt người dân và du khách ở vị trí trung tâm, Ban Chỉ đạo lễ hội đã yêu cầu các đơn vị, bộ phận liên quan xây dựng kế hoạch tổ chức chi tiết, khoa học; chủ động phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành của tỉnh để bảo đảm sự đồng bộ, hiệu quả trong từng khâu chuẩn bị. Để lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn, đậm bản sắc văn hóa Bắc Ninh - Kinh Bắc, từ công tác bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, phân luồng giao thông đến việc tổ chức các không gian hát quan họ, đón tiếp đại biểu và du khách, tất cả đều được chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng. Qua đó, giúp du khách cảm nhận vẻ đẹp thanh lịch, nghĩa tình của người Tiên Du nói riêng và vùng Kinh Bắc nói chung.

 

Bài, ảnh: Thuận Thảo

Nguồn: https://baobacninhtv.vn/nho-ve-hoi-lim-postid440035.bbg