Những người níu nghề xưa ở Thượng Hồng

Giữa nhịp sống hiện đại vẫn có những người thợ ở thôn Hà Đông, xã Thượng Hồng (Hải Phòng) lặng lẽ giữ nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống của cha ông.

Người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ mới hoàn thiện sản phẩm.

Khát vọng hồi sinh nghề thủ công truyền thống

Nghề làm thủ công mỹ nghệ ở thôn Hà Đông, xã Thượng Hồng (trước đây là xã Thái Dương, huyện Bình Giang) phát triển hưng thịnh từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Đến năm 1946, khi toàn quốc kháng chiến chống thực dân Pháp, địch lập đồn bốt cách thôn một cánh đồng nên người dân không thể sản xuất.

Khi chiến tranh kết thúc, người dân bắt đầu khôi phục làng nghề. Vào những năm 70 của thế kỷ trước, cả làng có hơn 100 hộ tham gia làm lược sừng, những sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ đồi mồi với hoa văn tinh xảo. Tuy nhiên, sự phát triển lấn át của các sản phẩm công nghiệp đã khiến những hộ làm nghề ở Hà Đông dần thưa thớt.

Đau đáu trước nguy cơ nghề bị thất truyền, anh Phạm Văn Phóng - người con quê hương đã quyết tâm gắn bó với nghề của cha ông. Được chú ruột là nghệ nhân Phạm Xuân Hòa truyền dạy từ năm 1997, anh Phóng hiểu rằng nếu không có người tiếp nối, nghề truyền thống rồi sẽ chỉ còn trong ký ức.

Năm 2007, anh Phóng mở xưởng sản xuất riêng. Đến năm 2021, anh thành lập Hợp tác xã Làng nghề thủ công mỹ nghệ và thương mại Hà Đông. Hiện nay, hợp tác xã có 8 thành viên, tạo việc làm cho hơn 20 lao động địa phương với thu nhập trung bình từ 6 - 8 triệu đồng/người/tháng.

Hiện nay, sản phẩm của Hợp tác xã Làng nghề thủ công mỹ nghệ và thương mại Hà Đông được xuất khẩu sang các nước Mỹ, Anh, Pháp với số lượng từ 30.000 - 50.000 sản phẩm/năm.

Theo anh Phóng, để hoàn thiện một sản phẩm thủ công, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ như hơ nóng, ép tạo dáng, cắt, mài và đánh bóng. Nguyên liệu chủ yếu là sừng trâu, sừng bò và vỏ trai, còn dụng cụ lao động chỉ đơn giản gồm cưa, dao xén, bàn ép… nhưng để tạo nên một sản phẩm đẹp lại cần nhiều năm học nghề và tích lũy kinh nghiệm.

Người thợ phải biết xử lý nguyên liệu, căn chỉnh nhiệt độ phù hợp để giữ được độ cong, độ bóng tự nhiên của sản phẩm. Từ những chiếc sừng thô ráp ban đầu, qua đôi tay khéo léo và sự kiên nhẫn của người thợ, những chiếc lược, món trang sức hay đồ mỹ nghệ tinh xảo với đường vân độc đáo dần được tạo thành.

“Làm nghề này phải thực sự yêu nghề mới theo được. Có thời điểm khó khăn nhưng tôi vẫn muốn giữ lấy nghề của cha ông. Nhìn sản phẩm của quê hương mình được khách hàng trong và ngoài nước đón nhận, tôi càng có thêm động lực để tiếp tục gắn bó”, anh Phóng chia sẻ.

Không chỉ duy trì nghề truyền thống, anh Phóng còn chủ động cải tiến mẫu mã, để phù hợp thị hiếu khách hàng. Hiện nay, sản phẩm của Hợp tác xã Làng nghề thủ công mỹ nghệ và thương mại Hà Đông được xuất khẩu sang các nước Mỹ, Anh, Pháp với số lượng từ 30.000 - 50.000 sản phẩm/năm.

Lặng lẽ giữ lửa nghề

Nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo, bắt mắt được người tiêu dùng ưa chuộng.

Những người còn bám nghề ở thôn Hà Đông đều mang chung nỗi trăn trở, làm sao để nghề xưa của làng không bị lãng quên. Anh Nguyễn Văn Thủy đã có hơn chục năm gắn bó với nghề làm mỹ nghệ thủ công. Với anh, đây không đơn thuần là công việc kiếm sống mà còn là trách nhiệm giữ gìn nghề truyền thống.

“Có lúc nghề khó khăn, nhiều người bỏ đi làm việc khác nhưng tôi vẫn cố gắng theo nghề. Nếu ai cũng bỏ thì nghề của làng sẽ mất hẳn”, anh Thủy chia sẻ.

Những năm gần đây, cùng với việc đổi mới sản xuất, Hợp tác xã Làng nghề thủ công mỹ nghệ và thương mại Hà Đông còn tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm để quảng bá sản phẩm, tìm kiếm thị trường mới.

Trong nỗi trăn trở về người kế nghiệp, anh Phóng đang ấp ủ dự định truyền nghề cho những người yếu thế, người khuyết tật. Bởi theo anh, họ không chỉ cần một công việc, mà cần một điểm tựa để chứng minh rằng: đôi tay và khối óc con người có thể vượt lên mọi rào cản thể chất.

Ông Vũ Quốc Huy, Phó Bí thư chi bộ, Trưởng Ban Công tác Mặt trận thôn Hà Đông cho biết: “Nghề thủ công mỹ nghệ gắn bó với nhiều thế hệ người dân địa phương. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là số nghệ nhân, người thợ ngày càng ít trong khi lớp trẻ chưa thực sự mặn mà với nghề. Vì vậy, chúng tôi mong muốn có thêm cơ chế hỗ trợ về vốn, mặt bằng sản xuất và đào tạo nghề để duy trì, phát triển nghề truyền thống”.

Giữa cuộc sống hiện đại với nhiều sản phẩm sản xuất hàng loạt, những chiếc lược, món trang sức được làm thủ công ở Hà Đông vẫn mang vẻ đẹp riêng bởi trong đó chứa đựng sự cần mẫn, khéo léo và tâm huyết từ đôi bàn tay, khối óc sáng tạo của những người thợ.

Ngọn lửa nghề ở Hà Đông hôm nay không còn rực rỡ như thời hoàng kim nhưng vẫn được những con người yêu nghề lặng lẽ gìn giữ mỗi ngày. Chính sự bền bỉ ấy đang níu lại một nghề xưa của cha ông, để bản sắc nghề truyền thống không bị mai một mà có cơ hội hồi sinh, phát triển.

HUYỀN TRANG

Nguồn: https://baohaiphong.vn/nhung-nguoi-niu-nghe-xua-o-thuong-hong-543161.html