Nơi lưu giữ hồn cốt 'Đệ nhất danh trà'

Được xây dựng tại xã Tân Cương, Không gian Văn hóa trà Tân Cương lưu giữ nhiều hiện vật và tài liệu quý về chè và trà. Ngoài ý nghĩa bảo quản, gìn giữ, trưng bày, phát huy giá trị văn hóa trà, Không gian này còn là một điểm đến thân thiện với du khách trong và ngoài nước.

Năm 2025, Không gian Văn hóa trà Tân Cương đón tiếp, phục vụ gần 17.000 lượt khách trong và ngoài nước.

Dấu ấn của thời gian và nghệ thuật

Ngược thời gian, Festival Trà quốc tế lần thứ Nhất, năm 2011 được ví như một dấu mốc quan trọng đánh dấu về sự phát triển mạnh của cây chè trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Nhiều sản phẩm liên quan đến chè được khai sinh, trong đó Không gian Văn hóa trà Tân Cương là một trong những sản phẩm của Festival Trà quốc tế. Không gian được xây dựng trên diện tích 2,6ha, gồm 3 không gian kiến trúc chính là: Không gian đón tiếp; không gian trưng bày hiện vật và không gian giới thiệu văn hóa - sản phẩm trà.

Không gian Văn hoá Trà có kiến trúc độc đáo, với một không gian mở. Mỗi hạng mục của công trình đều mang dấu ấn thời gian và nghệ thuật. Phía trước công trình là khoảng sân thoáng rộng để địa phương tổ chức các hoạt động lễ hội, đón tiếp, quảng bá du lịch. Bên trong Nhà trưng bày là một bảo tàng thu nhỏ khắc họa câu chuyện trọn vẹn về cây chè, về các công đoạn gieo trồng, chăm sóc, chế biến chè của người nông dân.

Từ khoảng sân rộng, du khách có thể nhìn bao quát toàn bộ cảnh quan kiến trúc của Không gian. Và từ 2 cánh gà, bên trái đặt phiến đá lớn nguyên khối tạc dòng chữ “Không gian Văn hóa trà Tân Cương”. Vừa giới thiệu một điểm đến, lại như một sự khẳng định chắc chắn về một miền văn hóa trà hội tụ.

Bên trái có đài phun nước cách điệu thành bộ ấm chén khổng lồ. Khay đặt bộ ấm chén ấy được cách điệu thành chiếc lá chè đại. Nước được rót từ ấm ra chén lớn như mạch nguồn trong trẻo thể hiện nét đẹp văn hóa vùng chè trường tồn cùng đời sống con người.

Khi bước vào sảnh đón tiếp, du khách ngạc nhiên khi chứng kiến ấm trà gỗ lũa tự nhiên to hàng người ôm, cao đến “đỉnh nhà”. Đến tiếp là các khu lưu giữ, trưng bày nhiều nhóm tài liệu, hiện vật giới thiệu lịch sử, sự phát triển của chè và văn hóa trà. Được trực tiếp chiêm ngưỡng những hình ảnh giới thiệu về các vùng chè Thái Nguyên, nông cụ sản xuất như quạt bếp bằng lá cọ, chảo sao chè bằng gang,máy sao chè, máy đóng gói chè…

Du khách thưởng trà tại Không gian Văn hóa trà Tân Cương.

Các công đoạn phát triển công nghệ chế biến chè từ giản đơn đến hiện đại được trưng bày ở đây. Rồi khi đứng trước những bộ ấm chén có niên đại hàng trăm năm, với đủ hình dáng khác biệt và hình họa, chạm khắc cầu kỳ hàm chứa về đẳng cấp của người sử dụng. Tận mắt chứng kiến mới thấy từ xưa các cụ đã rất rành rẽ về chè và tinh tế trong thưởng trà. Tiếp tục lên tầng trên của Không gian Văn hóa trà, du khách gặp được ở đó nhiều loại sản phẩm chè được trưng bày, quảng bá đến nhân dân, du khách.

“Muôn hoa đua sắc”, mãn nhãn lựa chọn các sản phẩm chè, ở đó luôn có sản phẩm chè của “Tứ đại danh trà Thái Nguyên” gồm: Tân Cương; Đồng Hỷ; Vô Tranh và La Bằng. Cơ chế thị trường đã làm thay đổi tư duy, nhận thức của người nông dân. Để phát triển mạnh hơn, giữa các nông hộ trồng chè trong vùng đã có sự liên kết chặt chẽ kể từ khâu trồng trọt, chăm sóc, thu hái, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Sự liên kết tạo thành xâu chuỗi khép kín cùng hướng đến mục đích nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo thương hiệu mạnh. Nhiều sản phẩm chè ở vùng đất “Đệ nhất danh trà” được bán với giá hơn 10 triệu đồng/kg. Không chỉ tiêu thụ trong nước, chè còn được xuất khẩu đến thị trường các nước Trung Ðông, một số nước châu Á và Ðông Âu.

Viết tiếp Những câu chuyện về chè

Không gian Văn hóa trà Tân Cương bao quát cả một chặng dài lịch sử. Ở đó, mỗi hiện vật mang một câu chuyện dài và mô tả trọn vẹn về hành trình các bậc tiền nhân có công lao mang cây chè từ đất Tổ Phú Thọ về trồng trên đất này. Rồi về quá trình sản xuất, chế biến và sản phẩm chè Cánh Hạc làm rạng danh một vùng đất. Người cả nước thương mến nhắc nhớ đến Thái Nguyên cũng bởi cây chè.

Những bộ ấm chén có niên đại hàng trăm năm được bảo quản, trưng bày tại Không gian Văn hóa trà Tân Cương.

Tất cả hội tụ lại, trở thành một nét đẹp văn hóa riêng biệt với vô số câu chuyện xoay quanh chủ đề về đời chè và đời người. Vậy nên, du khách từ bốn phương trên thế giới khi đến Không gian Văn hóa trà, sau khi tham quan, tìm hiểu về cây chè và con người Thái Nguyên chợt mở lòng gần gũi. Nâng chén trà thơm và thanh kẹo lạc có hương liệu từ chè mà cảm khoái vì được thưởng thức trà Thái Nguyên chính hiệu.

Chén trà ở xứ “Đệ nhất danh trà” cũng khác nhiều so với chén trà ở các vùng khác. Bởi làm chè là một nghề được trao truyền qua nhiều đời, nên mỗi người dân làm chè được ví như một nghệ nhân. Ngay từ cách pha trà cũng là một nghệ thuật.

Thưởng trà, nghe những câu chuyện về vùng chè Tân Cương ngon nức tiếng cả nước; chuyện về vùng chè shan tuyết cổ hàng trăm năm tuổi trên thượng nguồn sông Cầu được vinh danh Cây Di sản Việt nam; chuyện trên lưng núi Tam Đảo có quần thể chè Móng Rồng hàng trăm năm tuổi.

Càng sảng khoái hơn khi biết tỉnh Thái Nguyên có sản phẩm chè đứng trong TOP 100 đặc sản quà tặng Việt Nam. Rồi “Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương” được ghi vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Sự độc đáo của Không gian Văn hóa trà đã trở thành tâm điểm thu hút du khách. Sau 15 năm mở cửa (2011-2025), Không gian này đã đón tiếp gần 200.000 lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm, thưởng trà và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa gắn với cây chè Thái Nguyên.

Những con số ấy không chỉ cho thấy sức hút của một điểm đến mang đậm bản sắc, mà còn khẳng định vai trò của Không gian Văn hóa trà trong việc gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa trà truyền thống. Riêng năm 2025 có gần 17.000 lượt khách đến tham quan, nghiên cứu, góp phần đưa hình ảnh “Đệ nhất danh trà” đến gần hơn với bạn bè trong nước và quốc tế.

Nguồn: https://baothainguyen.vn/van-hoa/202603/noi-luu-giu-hon-cot-de-nhat-danh-tra-fbb3698/