Pẻng Khua: Món quà mang đậm vị quê

- Mỗi dịp tết đến xuân về, người dân tộc Tày Nùng trên địa bàn xã Thất Khê lại tất bật với món bánh Pẻng Khua (bánh cười, bánh phồng) - một món quà quê vừa dân dã, lạ miệng, lại vừa mang đậm hương vị của mùa xuân.

Ảnh lớn: Chị Trần Thu Hà, thôn 2, xã Thất Khê đóng gói Pẻng Khua thành phẩm Ảnh nhỏ: Pẻng Khua sau khi được nặn và đem phơi khô

Từ lâu xã Thất Khê đã nổi tiếng với các loại bánh truyền thống như: bánh khảo, khẩu sli, bánh chưng…, đặc biệt không thể không nhắc tới Pẻng Khua. Với màu sắc bắt mắt, hương vị thơm ngon, Pẻng Khua được người tiêu dùng yêu thích, lựa chọn trong dịp tết. Sản phẩm không chỉ thể hiện nét văn hóa ẩm thực độc đáo, sáng tạo của người dân Lạng Sơn mà còn là món quà ý nghĩa đối với du khách khi có dịp đến tham quan, du lịch tại Lạng Sơn.

Giòn thơm Pẻng Khua ngày tết

Để tìm hiểu rõ hơn về các công đoạn làm Pẻng Khua, chúng tôi đã có dịp đến thăm gia đình ông Đàm Văn Học, thôn 4, xã Thất Khê. Đây cũng là gia đình làm Pẻng Khua lâu năm, có tiếng tại địa phương. Ngay khi bước vào cửa, chúng tôi đã ngửi thấy mùi thơm của gạo nếp hòa quyện cùng khoai sọ ngào ngạt khắp căn bếp. Trong gian bếp ấm cúng, người ngâm gạo cho mẻ bánh mới, người cắt bánh, phơi bánh, mỗi người một việc nhưng trên khuôn mặt ai nấy cũng vui vẻ, phấn khởi. Trong lúc đang tất bật cắt bánh thành những miếng nhỏ để chuẩn bị đem đi phơi, ông Học chia sẻ: Trước đây gia đình tôi chỉ làm bánh Pẻng Khua truyền thống vào dịp tết để gia đình thưởng thức. Từ 20 năm trước, gia đình tôi bắt đầu làm bánh để bán. Nguyên liệu chính để làm bánh phồng là gạo nếp Thất Khê, loại nếp dẻo thơm, hạt tròn đều được tuyển chọn kỹ càng từ đầu vụ. Ngoài ra, cần có khoai sọ đã xay nhuyễn, tro của cây Xề Dù (tiếng Tày, Nùng), một chút rượu trắng và đường phên. Chúng tôi thường bắt đầu chuẩn bị các nguyên liệu từ tháng 10 âm lịch để kịp làm bánh cho dịp tết.

Gạo nếp sau khi được vo sạch và ngâm với nước tro qua đêm. Sau khi ngâm, gạo được vớt lên để ráo rồi đem đồ thành xôi trên chõ, khi đồ cần chú ý giữ lửa đều để xôi chín mềm và thơm. Xôi chín được đổ ra cối để giã thủ công cùng khoai sọ và chút rượu để bánh có độ phồng tự nhiên. Người làm bánh phải giã đến khi xôi nhuyễn mịn, dẻo bóng như bột bánh dày thì mới đạt. Đây là công đoạn mất nhiều thời gian nhất. Trung bình mỗi ngày gia đình ông Học đều làm 3 mẻ bánh, mỗi mẻ 10 kg gạo nếp, phải huy động 3 - 4 người cùng nhau giã bánh. Để kịp giờ giao bánh cho khách, gia đình phải giã bánh từ 3 giờ sáng, tuyệt đối không được giã bằng máy vì bánh sẽ mất đi độ dẻo và hương vị truyền thống. 

Ông Học chia sẻ thêm, sau khi giã nhuyễn, bột được cán mỏng thành từng miếng bánh hình tròn và cắt thành miếng to nhỏ tùy sở thích. Công đoạn này cần thực hiện nhanh tay khi bột còn nóng. Bánh sau khi tạo hình sẽ được xếp đều lên các mành tre để phơi. Điều đặc biệt là không phơi bánh trực tiếp dưới nắng to mà chỉ phơi trong bóng râm hoặc nắng nhẹ để bánh khô từ từ, tránh nứt vỡ. Mỗi mẻ bánh thường cần phơi khoảng 4 ngày nếu thời tiết ủng hộ. Sau khi khô, bánh được bảo quản trong túi và hút chân không để giao cho khách về tự rán. Bánh cũng có giá rất phải chăng, chỉ từ 75.000 đến 80.000 đồng/kg.

Để hiểu hơn về cách chế biến món Pẻng Khua, chúng tôi được giới thiệu tới nhà chị Trần Thu Hà, thôn 2, xã Thất Khê. Vừa tất bật chao mẻ bánh cho khách, chị Hà vừa mời chúng tôi ăn thử, miếng bánh giòn rụm quyện cùng vị ngọt của đường còn đang nóng hổi khiến ai cũng tấm tắc khen ngon. Chị Hà chia sẻ: Để làm được mẻ Pẻng Khua ngon đã khó nhưng để chao bánh ngon, thắng đường khéo thì lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn hơn bao giờ hết. Pẻng Khua thường được chao khi dầu phải hơi âm ấm, sau đó tăng dần lửa để bánh phồng từ từ, người làm cần đảo bánh thật nhanh tay để bánh phồng đều, tròn đẹp. Bánh chao xong sẽ được vớt ra để ráo, sau đó trộn với nước đường phên đã thắng đến khi lớp đường vàng óng ánh bám đều quanh từng chiếc bánh. Khi ăn, bánh giòn bên ngoài, mềm xốp bên trong, vừa thơm mùi gạo nếp, vừa ngọt thanh là đạt yêu cầu.

Trung bình mỗi vụ tết, gia đình chị Hà cung cấp ra thị trường khoảng 500 - 600 kg bánh thành phẩm đã chao sẵn (với giá bán 20.000 đồng/túi 200 gram). Từ nghề làm bánh vào dịp tết đã đem lại cho gia đình chị thêm khoản thu nhập trên 60 triệu đồng. Hiện nay, sản phẩm Pẻng Khua của gia đình chị Hà làm ra đến đâu đều tiêu thụ hết đến đó, thị trường tiêu thụ không chỉ trong tỉnh mà còn mở rộng ra một số nơi khác như: Bắc Ninh, Hà Nội…

Giữ gìn và phát huy nghề truyền thống

Thời gian qua, các cơ sở làm bánh Pẻng Khua truyền thống trên địa bàn xã Thất Khê đều đang tất bật sản xuất để cung cấp hàng phục vụ thị trường Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Hiện toàn xã có khoảng 50 cơ sở, hộ gia đình sản xuất bánh Pẻng Khua. Những năm qua, từ nghề làm bánh mỗi năm đã đem lại thu nhập ổn định cho các hộ từ 60 đến hơn 80 triệu đồng, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương.

Bà Nguyễn Thị Thùy Linh, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Thất Khê cho biết: Bánh Pẻng Khua hay còn gọi là bánh phồng là món ăn truyền thống lưu truyền từ lâu đời qua nhiều thế hệ người dân trên địa bàn xã Thất Khê nói riêng và Lạng Sơn nói chung. Trải qua thời gian, bánh không chỉ là món ăn không thể thiếu trong ngày tết mà còn là món bánh truyền thống thể hiện nét văn hóa đặc sắc trong tâm thức người dân tộc Tày, Nùng xứ Lạng. Vì vậy bên cạnh món bánh khẩu Sli, bánh khảo truyền thống mà người dân thường dùng để đãi khách dịp tết thì Pẻng Khua chính là món bánh thể hiện sự ngọt ngào, gắn kết, với mong muốn một năm mới bình an, đủ đầy. Thời gian tới, phòng sẽ tiếp tục tuyên truyền các hộ thực hiện tốt việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; tuyên truyền, hướng dẫn các hộ làm bánh xây dựng sản phẩm OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm). Đồng thời, tạo điều kiện tối đa để sản phẩm bánh có mặt tại các hội chợ thương mại, hội thảo, hội chợ triển lãm giới thiệu sản phẩm trong và ngoài tỉnh để quảng bá rộng rãi và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Chị Hoàng Kim Anh, xã Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn cho biết: Tôi đã thử qua bánh Pẻng Khua của tỉnh Cao Bằng nhưng bánh Pẻng Khua của người dân Thất Khê mang đến một hương vị rất lạ, tôi rất ấn tượng với hương vị thanh, thơm bùi của bánh. Năm nào cũng vậy, cứ gần đến Tết Nguyên đán, gia đình tôi lại đặt mua để ăn, đãi khách và làm quà biếu cho người thân. Tôi thấy các loại bánh được sản xuất tại đây ăn rất ngon, vị ngọt nhẹ không quá gắt, cả người lớn và trẻ nhỏ ăn ai cũng khen.

Giữa tiết trời se se lạnh của miền biên viễn, chẳng gì khiến lòng người ấm hơn một chiếc bánh Pẻng Khua thơm nức, giòn tan nơi đầu lưỡi. Pẻng Khua không chỉ là món ăn dân dã mà còn là biểu tượng của mùa tết truyền thống, gói ghém trọn tình đất, tình người xứ Lạng. Mỗi miếng bánh là một câu chuyện quê, một hương vị ký ức khó phai mỗi dịp tết đến xuân về.

Nguồn: https://baolangson.vn/bai-xuan-peng-khua-mon-qua-que-mang-dam-phong-vi-tet-5071420.html