Phân loại phần mềm quản trị nhà máy phổ biến hiện nay

Trong bối cảnh sản xuất 4.0, việc lựa chọn phần mềm quản trị nhà máy (MES) đóng vai trò thiết yếu đối với doanh nghiệp. Bài viết dưới đây sẽ phân tích các loại phần mềm hiện có dựa trên bốn tiêu chí chính: Nguồn gốc, Mô hình triển khai, Công nghệ và Quy mô doanh nghiệp. Qua đó, giúp bạn có cái nhìn tổng quan để đưa ra lựa chọn đầu tư phù hợp và nâng cao hiệu quả hoạt động.

1. Phần mềm quản trị nhà máy là gì?

Phần mềm quản trị nhà máy (MES) – viết tắt của Manufacturing Execution System – là hệ thống giúp doanh nghiệp quản lý, giám sát và tối ưu toàn bộ quá trình sản xuất theo thời gian thực. Nói cách khác, MES đóng vai trò như “bộ não vận hành” của nhà máy, kết nối từ kế hoạch sản xuất đến thực thi trên dây chuyền.

Vai trò chủ yếu của phần mềm quản trị nhà máy bao gồm:

• Lập kế hoạch: Hỗ trợ xây dựng kế hoạch sản xuất cụ thể, phân bổ nguồn lực và sắp xếp lịch trình hợp lý.
• Thực thi: Hỗ trợ quản lý hoạt động sản xuất theo thời gian thực, đảm bảo mọi công đoạn diễn ra đúng tiến độ.
• Thu thập dữ liệu theo thời gian thực: Ghi nhận và phân tích thông tin từ sàn nhà máy để hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng.
• Quản lý chất lượng: Theo dõi, kiểm soát chất lượng sản phẩm, giảm thiểu sai sót và đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn.

Việc áp dụng phần mềm quản trị nhà máy không chỉ nâng cao hiệu suất mà còn mang lại sự rõ ràng trong toàn bộ chuỗi hoạt động sản xuất.

2. Phân loại theo nguồn gốc

Phần mềm quản trị nhà máy được chia thành hai nhóm chính dựa trên nguồn gốc phát triển: nội địa và nước ngoài.

• Phần mềm nội địa: Các giải pháp do công ty Việt Nam phát triển thường có chi phí hợp lý và khả năng tùy chỉnh cao để đáp ứng nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, hạn chế của các phần mềm này nằm ở khả năng mở rộng và kết nối với các hệ thống quốc tế, đặc biệt khi doanh nghiệp hướng đến thị trường toàn cầu.
• Phần mềm nước ngoài: Các giải pháp từ những tập đoàn lớn như Siemens, SAP hay Oracle nổi bật với độ ổn định cao, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế như ISA-95 và khả năng kết nối với các hệ thống ERP tích hợp sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, chi phí bản quyền cao cùng thời gian tùy chỉnh lâu dài là trở ngại lớn, nhất là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Phần mềm MES được phân loại theo nguồn gốc, với giải pháp nội địa ưu tiên chi phí và tùy chỉnh, trong khi giải pháp nước ngoài nổi trội về độ ổn định và khả năng tích hợp quốc tế.

3. Phân loại theo mô hình triển khai và công nghệ

Dựa trên mô hình triển khai và công nghệ, phần mềm quản trị nhà máy được chia thành hai loại chính: On-premise (cài đặt tại chỗ) và SaaS/Cloud (điện toán đám mây).

• Phần mềm On-premise: Đây là mô hình truyền thống với phần mềm được cài đặt trực tiếp trên máy chủ nội bộ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu lớn cùng với gánh nặng bảo trì hệ thống nội bộ là những hạn chế đáng kể.
• Phần mềm SaaS/Cloud: Với mô hình điện toán đám mây, phần mềm được triển khai nhanh qua internet mà không đòi hỏi đầu tư hạ tầng lớn. Lợi ích bao gồm chi phí vận hành linh hoạt, cập nhật phiên bản tự động và khả năng truy cập từ xa.

MES có thể được triển khai theo mô hình On-premise (kiểm soát toàn diện, bảo mật cao) hoặc SaaS/Cloud (triển khai nhanh, chi phí linh hoạt, dễ dàng truy cập từ xa).

4. Phân loại theo quy mô doanh nghiệp

Quy mô doanh nghiệp là yếu tố then chốt khi lựa chọn phần mềm quản trị nhà máy MES. Dựa trên tiêu chí này, các giải pháp thường được chia thành hai nhóm: Dành cho doanh nghiệp lớn và dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

• Doanh nghiệp lớn (Enterprise Level): Những doanh nghiệp quy mô lớn thường cần một hệ thống MES toàn diện, khả năng tùy chỉnh sâu và tích hợp chặt chẽ với các hệ thống ERP trong sản xuất cao cấp như SAP hay Oracle.
• Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME Level): Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, các phần mềm MES dễ triển khai, dễ sử dụng và chi phí phù hợp được ưu tiên hơn. Ngoài ra, các hệ thống dạng Cloud hoặc các phân hệ ERP cùng một số giải pháp MES nội địa, được lựa chọn nhờ tính linh hoạt và khả năng tiếp cận cao.

Các doanh nghiệp SME nên ưu tiên giải pháp Cloud-based, dễ sử dụng và tập trung vào các chức năng cốt lõi như OEE và truy xuất nguồn gốc.

Hiểu rõ 4 tiêu chí phân loại trên là bước đầu quan trọng để doanh nghiệp lựa chọn hệ thống quản trị nhà máy phù hợp. Quyết định cuối cùng cần dựa trên sự cân nhắc giữa nguồn gốc (độ sâu tính năng), mô hình triển khai (mô hình chi phí) và quy mô (phạm vi hoạt động). Vì thế, trước tiên hãy xác định rõ quy mô và ngân sách của doanh nghiệp để tiến hành nghiên cứu chi tiết về từng phần mềm.