Phương Độ giữ nếp xưa

Nằm ven dòng sông Cầu, làng Phương Độ gồm 9 xóm, trước kia thuộc xã Xuân Phương (huyện Phú Bình), nay thuộc xã Phú Bình, vẫn giữ được vẻ mộc mạc, bình yên của một làng quê Bắc Bộ truyền thống. Dẫu trải qua bao biến thiên, nơi đây vẫn còn những nếp nhà cũ, những bóng đa cổ thụ và cả nếp sinh hoạt đậm tình làng nghĩa xóm - thứ đã tạo nên linh hồn của ngôi làng hơn năm thế kỷ.

Cổng làng được tạo thành từ tán của hai cây đa cổ thụ ở làng Phương Độ.

Theo tích xưa kể lại, người đầu tiên đặt nền móng cho làng Phương Độ là một vị tướng quân gốc Thanh Hóa có công phò tá nhà Lê. Sau thời bình, ông vận động 13 dòng họ đến khai khẩn vùng đất mới, tạo nên một ngôi làng trù phú, đông vui. Qua thời gian, nhiều giá trị văn hóa, tín ngưỡng của làng được hình thành và lưu giữ đến hôm nay.

Nhắc đến Phương Độ, người ta thường nhớ ngay đến cổng làng đặc biệt, không phải cổng gạch hay cổng gỗ, mà là cổng được tạo thành từ hai cây đa cổ thụ vững chãi, tán lá giao nhau thành vòm xanh mát. Những gốc đa to đến mức vài người ôm không xuể, rễ bám chắc như ôm lấy cả quãng đường dẫn vào làng. Dù một cây đa đã bị mục gãy theo thời gian, vòm cổng vẫn được người dân gìn giữ, như một phần ký ức, một dấu mốc của quê hương. Họ trồng thêm cây mới để tiếp nối bóng đa xưa, cũng là tiếp nối niềm tự hào của làng.

Đi sâu vào trung tâm, đình Phương Độ hiện ra bề thế, cổ kính. Đình được xây dựng từ thời Hậu Lê, khoảng những năm 1511-1512, thờ Thành Hoàng làng Cao Sơn Quý Minh đại vương Dương Tự Minh.

Ông Đồng Văn Vừa, Phó Ban Thường trực Ban Quản lý di tích đình - chùa Phương Độ, cho biết: Đình còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như 1 sắc phong và 2 bức đại tự thờ Dương Tự Minh thời vua Khải Định; bàn hương án của cuối thời Lê đầu thời Nguyễn; bát hương sành cổ, hai cây nến đồng thời nhà Lê… Chúng tôi cố gắng giữ nguyên kiến trúc và không gian cổ để người dân có nơi sinh hoạt chung, gìn giữ văn hóa truyền thống.

Bên cạnh các công trình tín ngưỡng, Phương Độ còn nổi tiếng với những nếp nhà cũ gần trăm năm tuổi. Những ngôi nhà ba gian, năm gian chồng rường bằng gỗ lim, gỗ xoan vẫn được gìn giữ cẩn thận. Bên trong là ché, khoản, án gian… đều được chạm khắc thủ công, bền bỉ theo thời gian.

Ông Dương Nghĩa Cận, người dân làng Phương Độ, cho biết: Nhiều ngôi nhà trong làng còn giữ nguyên sàn gỗ, hệ vì kèo và đồ dùng từ thời ông cha. Chúng tôi coi đó là tài sản quý giá để lại cho con cháu.

Không chỉ giữ kiến trúc cổ, người dân Phương Độ còn giữ được nếp sống mộc mạc, có quy củ. Làng có hương ước với 39 điều quy định về lễ nghi, trật tự, bảo vệ xóm làng, khuyến học, hiếu kính và đoàn kết. Nhờ vậy, không khí làng quê luôn yên bình, chan hòa.

Cụm di tích đình - chùa Phương Độ vẫn được bảo tồn, gìn giữ đến ngày nay.

Bên cạnh đời sống tinh thần phong phú, đời sống vật chất của người dân Phương Độ phát triển dựa vào nghề mộc - nghề truyền thống đã có từ bao đời. Sản phẩm mộc mỹ nghệ nơi đây được đánh giá tinh xảo, bền đẹp, được khách hàng ở nhiều địa phương ưa chuộng. Năm 2010, làng nghề được công nhận là làng nghề truyền thống của tỉnh.

Ở Phương Độ, âm thanh cưa xẻ, đục chạm vang lên đều đặn mỗi ngày, tạo nên một nhịp sống năng động nhưng vẫn dung hòa với sự bình yên, cổ kính của làng quê.

Ông Dương Đình Hiệp, Trưởng ban Quản lý Làng nghề mộc mỹ nghệ Phương Độ, cho biết: Hiện làng nghề có 58 hộ với hơn 230 lao động. Nhiều gia đình thu nhập hàng trăm triệu đến cả tỷ đồng mỗi năm. Nghề mộc không chỉ giúp người dân làm giàu mà còn trở thành niềm tự hào của Phương Độ.

Phương Độ hôm nay vừa giữ gìn giá trị xưa, vừa chuyển mình cùng nhịp sống mới. Người dân làm ăn, xây dựng đời sống hiện đại nhưng trong từng sinh hoạt, trong cách gìn giữ cổng làng, đình, nghè, họ vẫn trân trọng ký ức của quê hương. Giữa những đổi thay không ngừng, ngôi làng bên sông Cầu vẫn giữ được hồn cốt văn hóa, để mỗi người con xa quê luôn có một nơi để nhớ, để thương. 

Nguồn: https://baothainguyen.vn/van-hoa/202602/phuong-do-giu-nep-xua-3db77ca/