1.
Poeta Tran Dang Khoa spotkał się ze mną w dość skromnym pokoju na piątym piętrze budynku Stowarzyszenia Pisarzy Wietnamskich (ul. Nguyen Dinh Chieu 9, Hanoi ). Chociaż przeszedł na emeryturę i otrzymał emeryturę 1 maja ubiegłego roku, Tran Dang Khoa nadal pełni funkcję wiceprezesa od ponad roku, ponieważ musi czekać do Kongresu na zwrot pozostałych funduszy. Zwrócił również agencji biuro wiceprezesa i obecnie dzieli pokój z redakcją magazynu „Writers & Life”, w którym kiedyś pełnił funkcję redaktora naczelnego. Niestety, magazyn ten zawiesił działalność na prawie półtora roku, czekając na restrukturyzację.
Poeta Tran Dang Khoa. Zdjęcie: Tung Dinh.
Sytuacja, którą opisał mi Tran Dang Khoa, jest bardzo podobna do tej sprzed ponad dziesięciu lat, kiedy zrezygnował ze stanowiska zastępcy sekretarza Komitetu Partyjnego Radia Głos Wietnamu , mimo że zgodnie z ówczesnymi przepisami Komitetu Partyjnego Bloku Agencji Centralnych miał jeszcze 18 miesięcy do osiągnięcia wieku emerytalnego. Otrzymał wówczas pokój, samochód i status pracownika etatowego, a następnie został przeniesiony do pracy w Stowarzyszeniu Pisarzy Wietnamskich.
Wracając do dzisiejszego poranka, mając prawie 70 lat, Tran Dang Khoa wciąż jest pełen entuzjazmu i energii. Powiedział: „Kwestia morza i wysp, którą pan poruszył, jest bardzo ważna. To ważny temat w literaturze. Temat o uniwersalnym znaczeniu. Wiele wielkich dzieł, klasyków świata, napisano o tym temacie: „Stary człowiek i morze”, „Robinson Crusoe”, „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi”, „Kapitan i porucznik”, „Wyspa skarbów”, „Titanic” i wiele innych. Tak wiele. Żyjemy w erze postępu, erze integracji. Tegoroczny Dzień Poezji Wietnamskiego Stowarzyszenia Pisarzy odbywa się również pod hasłem „Przed Wielkim Morzem”. On sam wiele pisał o morzu i wyspach. Od młodości, kiedy był żołnierzem marynarki wojennej, aż do dziś, morze i wyspy zawsze były obecne w jego umyśle”.
„Morze i wyspy to niekończący się temat, ale dobre pisanie o nich nie jest łatwe” – powiedział leniwie były cudowny poeta. Nawet najprostsza rzecz, zrobienie zdjęcia morza i wysp, jest trudna, bo wszędzie wygląda tak samo. Chociaż poeta Huu Thinh ma bardzo dobry wers: „Morze ma wyspy, morze unika powtarzania się”, nawet z wyspami morze i wyspy są takie same. Wciąż się powtarzają. To takie trudne. Nie spiesząc się, zapytałem go o jego minipowieść „Zatopiona wyspa”, książkę, która ustanowiła wyjątkowy rekord. Po raz pierwszy opublikowana w 2000 roku, ma teraz dokładnie 26 lat, a do 2025 roku została wznowiona ponad 50 razy.
Tran Dang Khoa i wspomnienia morza i wysp. Zdjęcie: Tung Dinh.
Tran Dang Khoa powiedział, że choć nazywa się to powieścią, tak naprawdę jest to prawdziwa historia, której nie wymyślił ani nie zmyślił. Akcja rozgrywa się na zatopionej wyspie. W rzeczywistości jest to wyspa Thuyen Chai, obecnie jedynie podwodna rafa koralowa, wciąż zanurzona około 3 metry pod poziomem morza. Żołnierze rozbijają namioty na morzu, aby jej strzec. Ale Tran Dang Khoa nie pisał tylko o zatopionej wyspie; pisał także o wyspach nad wodą. Żołnierze na zatopionej wyspie nazywali ją Stolicą Truong Sa. Stolica Truong Sa to bardzo mała wyspa. Jest tak mała, że trudno ją sobie wyobrazić. Tak mała, że pewien poeta wykrzyknął później: „Ta wyspa jest tak mała, że można ją zakończyć jednym zdaniem”. Tran Dang Khoa odwiedził wyspę tak małą, że skończył ją, zanim zdążył „powiedzieć choć słowo”. To był po prostu mały, słony kawałek piasku, wielkości tacy do suszenia ryżu, wystarczająco dużo miejsca, żeby rozbić prowizoryczny namiot.
Tran Dang Khoa opowiadał: „Generał Giap Van Cuong, dowódca marynarki wojennej, również tu przybył i spędził noc na tej wyspie podczas patrolu morskiego. »Czy jest ciężko, chłopaki?« – zapytał dowódca młodego żołnierza o jaskraworudych włosach jak gotowane krewetki, opalonej skórze i krzepkiej budowie przypominającej blok żelaza zahartowanego w ogniu. Młody żołnierz zachichotał: »Mówię panu, panie, wszystko w porządku!«”.
„Wszystko jest tu niedostępne” – powiedział ze smutkiem Dowódca. „Ale czegokolwiek najbardziej potrzebujesz, cokolwiek jest najpilniejsze, po prostu powiedz mi to wprost. Dowództwo zrobi wszystko, co możliwe, żeby ci pomóc”.
„Więc, tato, pozwól, że powiem ci prawdę!” „Tak, muszę powiedzieć prawdę!” – uśmiechnął się dowódca. „Na pewno nie jestem wystarczająco dorosły, żeby stawić czoła burzom i przyjść tu z wami, tylko po to, żeby słuchać waszych kłamstw? Ale nie możesz mnie krytykować za romantyzm… Ty łobuzie! Jestem jeszcze bardziej romantyczny niż ty!”
Młody żołnierz spojrzał na siwe włosy Komendanta i uśmiechnął się niewinnie: „No cóż, proponuję ci to, Ojcze! Następnym razem, gdy przyjedziesz na wyspę, proszę, przyprowadź nam kilka dziewcząt…”. Młody żołnierz nagle poczuł się zakłopotany zdumionym spojrzeniem Komendanta. „Ale ja cię najpierw poprosiłem, więc musisz mi wybaczyć i nie krytykować mnie za romantyzm! Chcesz posłuchać śpiewu? Chcesz zobaczyć zespół artystyczny, prawda? Nie, nie!” – wyjąkał żołnierz. „Nie śmiałbym prosić o nic ekstrawaganckiego! Zespół artystyczny wydaje się zbyt naciągany! Chcę tylko, żebyś przyprowadził kilka dziewcząt do pomocy w obowiązkach! Nie muszą śpiewać, gotować ani robić niczego innego. My się wszystkim zajmiemy. Prosimy tylko, żeby nosiły białe bawełniane koszule i czarne jedwabne spodnie i spacerowały po wyspie, żebyśmy mogli je podziwiać i „dostroić” wzrok. Bo, jak widzisz, nasze oczy są już zmęczone!”. Komendant roześmiał się serdecznie. Młody żołnierz również się roześmiał. Trần Đăng Khoa nigdy wcześniej nie słyszał tak dziwnej rozmowy.
Później, zgodnie z życzeniem młodego żołnierza, dziewczęta kolejno odwiedzały wyspę. Nie były to osoby z zaopatrzenia, ale piękne, zadbane artystki. Każda wyglądała uroczo, pachnąco i olśniewająco niczym syrena. Śpiewały, tańczyły i szyły dla żołnierzy. Wielu żołnierzy, nawet w nowiutkich ubraniach, potajemnie je rozdzierało i prosiło dziewczęta o ich cerowanie. Od tamtej pory, za każdym razem, gdy Dowódca odwiedzał wyspę, żołnierze byli zapraszani na wystawne uczty.
Ale to historia na później. Tego popołudnia, jak kiedyś zwierzył się prywatnie Tran Dang Khoa, powiedział, że głęboko go dręczy konieczność wykonania najtrudniejszej rzeczy w jego życiu generała: odebrania żołnierzom przepustek. W tamtych czasach niektórzy żołnierze zostawali na wyspie przez cztery lata, a nawet prawie dziesięć lat, w przeciwieństwie do późniejszych czasów, kiedy żołnierze przebywali na wyspie tylko dwa lata, a na wyspie brakowało wszystkiego. Dowódca powiedział: „Nie chcę cię dręczyć. Ale to nasza ojczyzna, nasze ciało i krew. Jaką wartość mają te garście piasku? Ale nie chronimy tylko tych garści piasku i kilku jałowych skał, chronimy morze. Utrata wyspy oznacza utratę morza, a morze otacza nas z północy na południe. Wszyscy nasi wrogowie nadchodzą od strony morza. Francuzi wkroczyli do nas przez porty morskie, Amerykanie również przybyli przez porty morskie. Jesteśmy blisko gór i rzek, a jednak najeźdźcy z plemienia O Ma Nhi wkroczyli do nas również przez estuarium Bach Dang. Musimy więc chronić wyspy i morze. Nieważne, jak trudno jest, musimy je chronić. Nawet jeśli zginiemy, musimy je chronić”.
Co do urlopu, nie mielibyśmy nic przeciwko. Ale Kwatera Główna Dowództwa jest zbyt biedna. Cały kraj też jest biedny. Wysłanie jednego z was na urlop kosztuje Kwaterę Główną 20 ton paliwa na całą podróż statku tam i z powrotem. A paliwo to trzeba kupić za granicą, a to jest bardzo drogie.
Siedząc obok Komendanta na rozpalonym piasku, mimo że słońce już dawno zaszło, młody żołnierz z Nghe An naprawdę uważał Komendanta za bliskiego towarzysza. Potrząsnął kolanem Komendanta: „Ojcze, co sądzisz o naszym Królestwie?”. Spojrzenie Komendanta powędrowało po pustym kawałku piasku, a potem na prowizoryczny namiot łopoczący na wietrze niczym nieokiełznany koń, który stawał dęba, jakby chciał zerwać się z żelaznych łańcuchów i pogalopować z dzikim wiatrem. Pięknie, schludnie. Prawdziwa wojskowa dyscyplina.
„Samo trzymanie się tutaj w ten sposób jest już bardzo dobre” – głos Komendanta nagle stał się melancholijny. „Oczywiście, że to ciężka praca! Wszyscy tyle wycierpieliście! Wiem! Ale niestety, to nasza ojczyzna, ziemia przodków naszych przodków, więc nawet jeśli to tylko skały, kamyki, wiatr i piasek jak te, musimy ją chronić, nie oddając ani centymetra, nie puszczając ani milimetra, nawet jeśli oznacza to poświęcenie życia i krwi…”
„Tak, rozumiem! Rozumiem, Ojcze!” Dowódca objął spalone słońcem i wiatrem ramiona młodego żołnierza z Nghe An. Jego oczy nagle napełniły się łzami. Młody żołnierz również mocno uścisnął szorstką, zrogowaciałą dłoń dowódcy: „Nie martw się, Ojcze! Przyzwyczailiśmy się do tego miejsca! Zniesiemy każdą trudność! Żaden wróg nie ukradnie naszej wyspy. Bądź spokojny! Ale to prawda, Ojcze. To bardzo trudne i żmudne. Czasami, gdy jestem zbyt zmęczony, myślę nawet, że może powinniśmy na razie ukryć wyspę!”
Dowódca był zaskoczony: „Ukrywasz wyspę? Co ty wygadujesz? Jak chcesz ją ukryć?”. Młody żołnierz radośnie odpowiedział: „Pożycz mi na razie swoją łopatę, Ojcze”. A wczesnym rankiem następnego dnia, kiedy dowódca wrócił na wyspę łodzią, zastał młodego mężczyznę bez koszuli, pluskającego się łopatą dowódcy. Ale zamiast nabierać piasek i wrzucać go do morza, delikatnie podważał trzonkiem łopaty koralowce zanurzone kilka metrów pod wodą, a następnie mozolnie wynosił je i układał wokół podstawy wyspy, aby piasek nie został porwany przez wiatr. „Co robisz? Ukrywasz wyspę?” – zapytał dowódca. „Panie, poszerzam… terytorium!” – zachichotał żołnierz, a jego twarz lśniła od wody. „Właściwie to tylko »rzucam kotwicę«, żeby kraj nie odpłynął!”.
Poeta Tran Dang Khoa rozmawia z gazetą „Rolnictwo i Środowisko”. Zdjęcie: Tung Dinh.
2.
Na porannym przyjęciu herbacianym w Wietnamskim Stowarzyszeniu Pisarzy, oprócz mnie i Tran Dang Khoa, obecny był również pan Nguyen Chu Nhac, przyjaciel literaturoznawca i bliski przyjaciel byłego cudownego dziecka poezji. Według pana Nhaca, twórczość Tran Dang Khoa o morzu i wyspach stanowi szczególny przypadek we współczesnej literaturze wietnamskiej.
Nguyen Chu Nhac uważa, że największą zaletą Tran Dang Khoa jest to, że poeta pisze nie tylko z wyobraźni i empatii, ale także w oparciu o głębokie, rzeczywiste doświadczenia żołnierza marynarki wojennej, który odwiedzał Truong Sa wiele razy od pierwszych lat po zjednoczeniu kraju.
Zdaniem Nguyen Chu Nhac, Tran Dang Khoa jest jednym z najwybitniejszych współczesnych pisarzy zajmujących się tematyką morską, zarówno w poezji, jak i prozie.
Jego pisma cechują się niezwykłą autentycznością, ponieważ za każdym słowem kryje się nagromadzone doświadczenie życiowe, zdobyte przez lata obcowania z morzem, wyspami i żołnierzami. To właśnie nadaje jego dziełom ciężar, pozwalając czytelnikom poczuć oddech życia w tych surowych, smaganych wiatrem miejscach.
W szczególności, omawiając dzieło „Zatopiona wyspa”, Nguyen Chu Nhac wypowiedział się z uznaniem. Według niego, pomimo stosunkowo krótkiej objętości, książka zawiera w sobie zdumiewającą siłę językową i intelektualną. Wrodzona poetyckość Tran Dang Khoa sprawia, że opisy morskiego pejzażu, emocji i portretów ludzi są niezwykle poruszające i sugestywne. Krytyk ten wyobrażał sobie „Zatopioną wyspę” jako dramat wieloaktowy, w którym każdy rozdział to spektakl z odrębnymi postaciami i sytuacjami, a jednocześnie ściśle ze sobą powiązanymi. Jednym z punktów, które go zachwyciły, był sposób, w jaki Tran Dang Khoa używał humoru do odzwierciedlenia rzeczywistości. Pośród trudności, niedoborów i niebezpieczeństw na odległej wyspie, pisarz nie popadł w melodramatyzm, lecz wybrał dowcipny, a niekiedy żartobliwy ton.
Tran Dang Khoa to wybitny pisarz o morzu i wyspach. Zdjęcie: Tung Dinh.
Nguyen Chu Nhac wyraźnie wspomina o wizerunku „świni”, która w rzeczywistości jest psem, jako postaci klauna w ludowym teatrze Cheo, co przyczynia się do żywotności i spójności fabuły utworu. Jednak według Nguyena Chu Nhaca, nieprzemijająca wartość „Zatopionej Wyspy” leży nie tylko w sztuce opowiadania historii. Twierdzi on, że choć poezja Tran Dang Khoa o morzu wywarła szerokie wrażenie na publiczności, jego proza w „Zatopionej Wyspie” ma szczególny intelektualny ciężar. Pisarz nie tylko chwali żołnierzy czy piękno morza i wysp, ale także zgłębia kwestie dotyczące kondycji ludzkiej.
Nguyen Chu Nhac był szczególnie poruszony fragmentami opisującymi ofiary żołnierzy marynarki wojennej. Śmierć ta nie została przedstawiona w typowy dla siebie tragiczny sposób, lecz z całym cierpieniem, smutkiem i przejmującą intensywnością. Szczegóły te wywierają długotrwały wpływ emocjonalny na długo po zamknięciu książki. Według niego świadczy to o dziele o głębokiej, humanistycznej głębi i nieprzemijającej witalności.
W oczach Nguyen Chu Nhac, Tran Dang Khoa jawi się nie tylko jako uznany poeta, ale także jako czołowy prozaik poruszający tematykę morza i wysp. Od doświadczeń żołnierza marynarki wojennej po talent językowy poety, przetworzył trudy, straty i piękno wietnamskiego morza i wysp w bogatą, artystyczną prozę, przesiąkniętą humanistycznym duchem, pozostawiając głęboki ślad w czytelnikach.
Pisarz Nguyen Chu Nhac. Zdjęcie: Tung Dinh.
3.
Wracając do tematu morza i wysp, Tran Dang Khoa zauważył: Morze jest dzikie, ale zawsze świeże i kryje w sobie wiele tajemnic, czekających na odkrycie i zbadanie. Morze to niekończący się temat dla literatury i sztuki, ale w rzeczywistości wietnamska literatura i sztuka nie stworzyły jeszcze wielu dzieł godnych tematu morza i wysp. Mówiąc wprost, temat ten jest niewyczerpanym skarbem, ale nie wykorzystaliśmy jeszcze jego najcenniejszych aspektów. Może Gazeta Rolnictwa i Środowiska powinna zorganizować ogólnopolski konkurs literacki na temat morza i wysp?
Następnie wyjaśnił, że wartość morza, przede wszystkim, to jego odwieczne źródło utrzymania dla narodu z „trzema górami i czterema morzami”. Morze dostarcza nam wszystkiego, od krewetek i ryb po każde ziarenko soli w każdym zakątku naszych domów. Oprócz źródła utrzymania, morze i wyspy stanowią również integralną część kraju, tworząc granice morskie i nierozerwalną suwerenność narodową.
Tran Dang Khoa słynie z dzieł o morzu i wyspach, takich jak powieść „Zatopiona wyspa” i wiersz „Wiersz miłosny marynarza”. Zdjęcie: Tung Dinh.
I romantyczne. Ta romantyczna natura morza pozostaje nieskończona do dziś. Tam, daleko na morzu, wciąż stoją żołnierze wyspy, strzegący morza i nieba, pośród bezkresnych fal, podczas gdy nasi rodacy wciąż codziennie tam przybywają, aby zarobić na życie i przyczynić się do ochrony wód terytorialnych naszego kraju.
Niebo nad tobą może już cię nie trzymać/Morze już nie. Tylko ja i trawa/Mimo to, wciąż będę pamiętać/Morze z jednej strony, a ciebie z drugiej...
Tran Dang Khoa z entuzjazmem wyrecytował kilka wersów z wiersza „Wiersz miłosny marynarza”, który sam skomponował w 1981 roku.
Źródło: https://nongnghiepmoitruong.vn/bien-dao-voi-tran-dang-khoa-d815273.html
![[Zdjęcie] Wzmacnianie charakteru i umiejętności: Intensywne szkolenie żołnierzy artylerii.](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/06/30/1782815602541_lu-368-1875-4571-jpg.webp)
