Kultura Czamów stanowi ważną część zróżnicowanej kultury Wietnamu. Przez wieki system dziedzictwa kulturowego Czamów zachował unikalne wartości w historii, architekturze, wierzeniach i życiu społecznym.
Począwszy od świątyń i pagód, które przetrwały próbę czasu, aż po niematerialne wartości kulturowe przekazywane z pokolenia na pokolenie, wszystko to stworzyło bogatą i żywą skarbnicę dziedzictwa.
Oprócz tego, że są zabytkami, wiele świątyń i wież Czamów nadal pełni funkcję przestrzeni kulturowych i religijnych dla tej społeczności, łącząc przeszłość z teraźniejszością i przyczyniając się do zachowania „istoty” kultury Czamów w rozwoju kraju.
Od określenia „świadek historii”...
Mniejszość etniczna Czamów w prowincjach Khanh Hoa i Lam Dong liczy obecnie ponad 149 000 osób, z czego w Khanh Hoa mieszka 106 222 osoby (co stanowi 4,75%), a w Lam Dong ponad 43 000 osób (co stanowi około 1,12%). Czamowie zawsze byli lojalni wobec Partii i zawsze jednoczyli się z 53 innymi grupami etnicznymi, aby wspólnie budować bardziej zamożną, cywilizowaną i szczęśliwą ojczyznę i kraj.
Dzięki zaangażowaniu i wsparciu Partii i Państwa, jedności i wysiłkom na rzecz przezwyciężenia trudności, materialne i duchowe życie ludzi systematycznie się poprawia. Skarby kultury zostały zachowane i promowane, przyczyniając się do żywego wzrostu wartości zasobów kulturowych w kontekście integracji.
Badacze zajmujący się kulturą Czamów często używają słowa „cudowny”, opisując krainę „starożytnych wież”. Wieże Czamów w Khanh Hoa i Lam Dong to „żywe relikwie”, ponieważ są nie tylko zabytkami, ale także miejscami, w których Czamowie odbywali pielgrzymki, praktykowali rytuały płodności i oddawali cześć bóstwom.
W prowincji Khanh Hoa zachowały się cztery starożytne wieże, które przetrwały próbę czasu. Należą do nich: wieża Po Klong Garai (dzielnica Do Vinh), wieża Hoa Lai (gmina Thuan Bac), wieża Po Ro Me (gmina Phuoc Huu) i wieża Ponagar (dzielnica Bac Nha Trang ).
To unikatowe kompleksy architektoniczne, głęboko zakorzenione w kulturze i życiu ludu Czamów. Wieże Po Klong Garai i Hoa Lai, o nieocenionych walorach historycznych i artystycznych, zostały uznane w 2016 roku za Specjalne Narodowe Zabytki Architektury i Sztuki; wieża Ponagar została uznana za Specjalny Pomnik Narodowy w styczniu 2025 roku. Posąg króla Po Klong Garai został uznany za Skarb Narodowy w 2024 roku.
Pan Dong Van Nhuong, zastępca przewodniczącego zarządu Po Klong Garai Tower Relics (Centrum Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego Prowincji Khanh Hoa), powiedział: „Pomimo wzlotów i upadków, wieża Po Klong Garai jest uważana za najbardziej nienaruszony i najpiękniejszy zespół świątyń i wież czamskich, jaki pozostał w Wietnamie. W szczególności metoda łączenia cegieł użytych do jej budowy do dziś pozostaje tajemnicą. To dodaje jej mistycznego i trwałego charakteru”.
W okręgu Phu Thuy (prowincja Lam Dong) kompleks świątynny Po Sah Inu Cham na wzgórzu Ba Nai został zbudowany ponad 1200 lat temu. Kompleks składa się z głównej wieży i dwóch mniejszych, harmonijnie rozmieszczonych, tworząc elegancką i zrównoważoną całość architektoniczną. Poszczególne poziomy wież mają wysoki kształt, a system ceglanych gzymsów biegnie wokół korpusu, pełniąc zarówno funkcję dekoracyjną, jak i nośną.
Fałszywe łuki z misternymi rzeźbionymi wzorami i bezszwową ceglaną konstrukcją sprawiają wrażenie, jakby zostały odlane w formie, ukazując kunszt rzemieślników z plemienia Czamów. Ta grupa świątyń i wież została uznana za Narodowy Pomnik Architektury i Sztuki w 1991 roku.
Wieże Po Klong Garai i Po Sah Inư Cham to nie tylko zabytki architektoniczne, ale także kluczowe miejsca organizacji festiwali (takich jak Katê) plemion Czam i Raglai. To dziedzictwo kulturowe przyczynia się do potwierdzenia ważnej roli kultury w poszanowaniu różnorodności i wzmacnianiu solidarności społecznej między grupami etnicznymi.
Pan Thong Minh Tranh (gmina Ham Thuan Bac, prowincja Lam Dong) powiedział: „Za każdym razem, gdy odwiedzam wieżę Po Sah Inu, odczuwam w duszy poczucie świętości i spokoju. To miejsce jest ściśle związane z wierzeniami i tradycjami ludu Czam, przypominając mi, abym zawsze pamiętał o moich przodkach, dbał o moją narodową tożsamość kulturową i modlił się o dobro dla społeczności”.
Może ci się spodobać
Utrwalanie sztuki malowania tkanin woskiem pszczelim w Khuoi Trang.Wioska Khuoi Trang w gminie Lam Binh jest domem dla licznej mniejszości etnicznej Mong. Do dziś wiele kobiet praktykuje tu sztukę nakładania wosku pszczelego na lniane tkaniny, aby tworzyć wzory na tradycyjnych strojach. Od starszych kobiet, takich jak pani Thao Thi Tong, po młodsze kobiety, takie jak pani Giang Thi Chinh, to stare rzemiosło jest przekazywane w każdym domu, aby zachować tożsamość kulturową grupy etnicznej. Zwiedzający oglądają artefakty w Muzeum Rzeźby Cham w Da Nang. (Zdjęcie: Kha Pham/VNA)
...do „żywego dziedzictwa”
Oprócz wspaniałej architektury świątyń i wież, piękno kultury Czamów zachowało się również dzięki kunsztownym rękom kobiet, które wytwarzały tradycyjną ceramikę i tkaniny brokatowe. Wyroby te były wytwarzane, konserwowane i promowane od początków osadnictwa do dziś. Starożytni Czamowie wierzyli, że ceramika i tkactwo były przekazywane z matki na córkę i stanowiły wzorzec dla kobiet w dawnym społeczeństwie.
Mówiąc o ceramice czamskiej, najsłynniejsze są wioski Bau Truc (Khanh Hoa) i Binh Duc (Lam Dong), gdzie każdy etap wyrobu ceramiki jest w całości wykonywany ręcznie przez kobiety i stał się nieodłącznym elementem kultury czamskiej. Głównym surowcem jest ciemnoszara glina o wysokich właściwościach wiążących, wydobywana z pól wzdłuż rzeki.
W procesie wyrobu ceramiki kobiety z plemienia Czam nie używają koła garncarskiego, jak w innych miejscach. Chodzą tyłem, lekko pochylone nad podstawą naczynia, używając obu rąk do ściskania i formowania gliny, aby nadać produktowi pożądany kształt.
Ludzie z plemienia Cham nie używali zamkniętych pieców, lecz wypalali ceramikę na wolnym powietrzu, a najlepszy okres przypadał na okres od listopada do lipca lub sierpnia następnego roku. Przed wypaleniem ceramika była układana w stosy i podpierana, a następnie, w połączeniu z prostymi technikami ręcznymi, uzyskiwano naturalne kolory. Ceramika Cham charakteryzuje się grubą, zwartą masą, odpornością na wchłanianie wody oraz prostymi wzorami dekoracyjnymi, ściśle związanymi z życiem codziennym.
Pani Dang Thi Leo, która poświęciła rzemiosłu pół wieku, zawsze zdawała sobie sprawę z wagi zachowania tradycyjnej ceramiki. Od najmłodszych lat podążała śladami matki, zbierając glinę i ucząc się jej wyrabiania oraz formowania. Po wielu latach wytrwałej nauki, około 30. roku życia, opanowała rzemiosło do perfekcji i zaczęła tworzyć własne, niepowtarzalne wyroby.
Oprócz pielęgnowania tradycyjnych linii ceramiki użytkowej, pani Lẻo zajmuje się również badaniem i udoskonalaniem wzorów, wprowadzaniem innowacyjnych stylów malowania oraz urozmaicaniem produktów, aby sprostać gustom i wymaganiom rynku.
W wiosce garncarskiej Bình Đức (prowincja Lâm Đồng) mieszka obecnie 43 gospodarstwa domowe, w których ponad 60 osób regularnie zajmuje się ceramiką czamską, oraz około 60 gospodarstw domowych, które pracują sezonowo, w okresach szczytowych, takich jak święta i Nowy Rok Księżycowy. Rzemieślniczka Nguyễn Thị Mai (wieś Bình Đức, gmina Bắc Bình, prowincja Lâm Đồng) pielęgnuje rzemiosło nie tylko ze względu na źródło utrzymania, ale także po to, by zachować „rodzinną tradycję”, „duszę” swojej grupy etnicznej.
Według pani Mai, wcześniej w wioskach wytwarzano wyłącznie tradycyjną ceramikę, taką jak gliniane garnki i piece. Dzięki rządowym szkoleniom z zakresu techniki wyrobu ceramiki artystycznej w wiosce garncarskiej Bau Truc, od 2005 roku jej rodzina wytwarza dodatkowe wyroby rękodzielnicze i dekoracyjne, które trafiają do restauracji, ośrodków turystycznych i są sprzedawane turystom, co zapewnia jej stabilniejsze dochody.
Pan Phu Huu Minh Thuan, dyrektor spółdzielni Bau Truc Cham Pottery Cooperative (gmina Ninh Phuoc, prowincja Khanh Hoa), powiedział, że sztuka garncarska plemienia Czamów została uznana przez UNESCO za niematerialne dziedzictwo kulturowe, wymagające pilnej ochrony w 2022 roku. Jest to ważny warunek wstępny dla społeczności Czamów i odpowiednich agencji, aby mogły uczestniczyć w jej ochronie i rozwoju.
Wioska Bau Truc jest uznawana przez badaczy i turystów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych, za muzeum ceramiki czamskiej. Dlatego promowanie tej wartości kulturowej poprzez turystykę jest postrzegane jako zrównoważone podejście do tworzenia nowych miejsc pracy i zwiększania dochodów lokalnej społeczności.
Zdaniem pana Dinh Hy, byłego dyrektora Centrum Badań Kultury Czamów, rzemiosło plemienia Czamów w zakresie tkania brokatu nie jest tylko historią techniki, estetyki czy zwykłych umiejętności, ale osiągnęło wysoki poziom estetyki i kreatywnej wizji artystycznej.
Charakterystyczną cechą tradycyjnego tkactwa brokatowego Cham jest technika tkania długich pasów na wąskich krosnach, tworzących małe, długie paski o misternych wzorach. Wymaga to bardzo skomplikowanych technik, długiego czasu produkcji oraz wyrafinowanego zmysłu estetycznego i kunsztu tkaczy, aby tworzyć produkty najwyższej jakości.
Zachowanie wielowiekowego piękna tradycyjnego tkactwa to poświęcenie wielu pokoleń mieszkańców wioski My Nghiep. Pan Phu Van Ngoi, dyrektor spółdzielni tkackiej My Nghiep Cham (gmina Ninh Phuoc), powiedział, że obecnie około 400 gospodarstw domowych w wiosce utrzymuje rzemiosło tkackie.
Dla plemienia Czamów tkanina brokatowa to nie tylko praktyczny przedmiot codziennego użytku, ale także symbol kulturowy o szczególnym znaczeniu. Kolory i wzory na każdym kawałku tkaniny pozwalają zidentyfikować płeć, status społeczny, rangę religijną, a także charakterystyczne cechy życia kulturalnego danej społeczności.
„Żywotność kultury Czamów” znajduje również odzwierciedlenie w życiu codziennym, przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Wyraża się ona poprzez tradycyjne tańce, występy chórów Ayiza, połączone z dźwiękami bębnów Paranung i rogów Saranai, tworząc silną więź między kulturą Czamów a kulturami innych społeczności etnicznych w całym kraju.
Dziś kultura Czamów nie tylko rozprzestrzeniła się po całym kraju, ale osiągnęła również poziom światowy. Od Festiwalu Kate po krajowe festiwale kultury Czamów w ostatnich latach, są one dobitnym dowodem na to, że Czamowie nie tylko potrafią zachować swoją „esencję kulturową”, ale także potrafią wykorzystać i promować wartości kulturowe swojej grupy etnicznej.
Pan Dinh Hy podkreślił, że zachowanie „esencji” kultury Czamów ma na celu wzbogacenie zróżnicowanego krajobrazu kulturowego wielkiej rodziny 54 wietnamskich grup etnicznych, tak aby to wielowiekowe dziedzictwo przetrwało, rozwijało się i lśniło w erze globalnej integracji.
(VNA/Wietnam+)
Źródło: https://www.vietnamplus.vn/giu-hon-van-hoa-cham-tu-nhung-di-san-song-post1119971.vnp
