Từ dấu ấn lịch sử đến yêu cầu đổi mới quan hệ hợp tác
Pháp và Kenya vừa qua đồng tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh “Africa Forward” lần đầu tiên tại Nairobi, Kenya. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt khi được tổ chức ngoài khu vực các nước nói tiếng Pháp truyền thống của Paris tại châu Phi. Hội nghị quy tụ nhiều nguyên thủ quốc gia châu Phi, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng đại diện các tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy chương trình nghị sự phát triển chung, tập trung vào kinh tế, đổi mới sáng tạo và hợp tác đầu tư.
Thông điệp được nhấn mạnh tại hội nghị là nhu cầu xây dựng mô hình hợp tác phù hợp hơn với bối cảnh phát triển mới của châu Phi. Trong nhiều năm, quan hệ giữa Pháp với các quốc gia châu Phi chủ yếu gắn với lĩnh vực quốc phòng và an ninh. Tuy nhiên, hiện nay Paris đang hướng tới cách tiếp cận đặt trọng tâm nhiều hơn vào thương mại, công nghệ và kết nối kinh tế.
Quan hệ Pháp - châu Phi mang dấu ấn lịch sử sâu đậm từ thời kỳ hậu thuộc địa. Sau khi trao trả độc lập cho phần lớn các thuộc địa cũ từ thập niên 1960, Pháp vẫn duy trì mạng lưới hợp tác chặt chẽ với nhiều quốc gia châu Phi, đặc biệt trong các lĩnh vực quốc phòng, đào tạo và phát triển hạ tầng.
Trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh, Pháp duy trì hiện diện quân sự tại một số quốc gia châu Phi nhằm bảo đảm lợi ích chiến lược cũng như hỗ trợ ổn định khu vực. Các thỏa thuận hợp tác quốc phòng song phương cùng mạng lưới căn cứ quân sự trải dài từ Tây Phi đến vùng Sừng châu Phi từng đóng vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại của Paris.
Song song với hợp tác an ninh, Pháp cũng tham gia đào tạo lực lượng quân sự địa phương, hỗ trợ giáo dục, ngôn ngữ và phát triển thể chế tại nhiều quốc gia châu Phi nói tiếng Pháp. Điều này góp phần duy trì mối liên kết lịch sử và văn hóa giữa hai bên trong nhiều thập niên.
Bước sang những năm 2010, khi tình hình an ninh tại khu vực Sahel diễn biến phức tạp, Pháp tiếp tục tăng cường hiện diện quân sự nhằm hỗ trợ chống khủng bố và bảo đảm ổn định khu vực. Trong giai đoạn 2013 - 2022, hàng nghìn binh sĩ Pháp cùng lực lượng quốc tế được triển khai tại một số quốc gia Sahel trong khuôn khổ các chiến dịch Serval và Barkhane.
Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của môi trường quốc tế và nhu cầu phát triển mới của châu Phi, cách tiếp cận dựa chủ yếu vào hợp tác quân sự dần bộc lộ những giới hạn. Nhiều quốc gia châu Phi hiện ưu tiên các chương trình phát triển kinh tế, chuyển đổi số, hạ tầng và thu hút đầu tư nước ngoài hơn là các mô hình hợp tác mang tính an ninh truyền thống.
Mở rộng hợp tác phát triển
Trong những năm gần đây, Pháp từng bước điều chỉnh chiến lược tại châu Phi theo hướng giảm quy mô hiện diện quân sự và tăng cường hợp tác kinh tế. Từ năm 2022, Paris bắt đầu tái cơ cấu mạng lưới căn cứ và lực lượng tại khu vực Sahel cũng như nhiều quốc gia châu Phi khác.
Đến năm 2025, phần lớn các căn cứ quân sự của Pháp tại Senegal, Chad, Gabon và Côte d’Ivoire đã được bàn giao lại cho các nước sở tại. Hiện diện quân sự của Paris trên lục địa hiện chủ yếu duy trì dưới dạng các nhóm liên lạc và hỗ trợ huấn luyện quy mô nhỏ.
Song song với quá trình này, Pháp thành lập Bộ Tư lệnh châu Phi tại Paris vào năm 2024 nhằm điều phối hoạt động hợp tác quốc phòng và duy trì khả năng hỗ trợ kỹ thuật khi cần thiết. Căn cứ quân sự lớn duy nhất còn lại của Pháp tại châu Phi hiện đặt tại Djibouti với khoảng 1.500 quân nhân.
Việc điều chỉnh chiến lược cho thấy Paris đang hướng tới mô hình hợp tác linh hoạt hơn, giảm sự phụ thuộc vào hiện diện quân sự trực tiếp. Tổng thống Emmanuel Macron nhiều lần nhấn mạnh mong muốn xây dựng quan hệ “đối tác bình đẳng” với các quốc gia châu Phi, đồng thời thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác có giá trị phát triển dài hạn.
Xu hướng này cũng phản ánh những thay đổi trong ưu tiên của nhiều quốc gia châu Phi. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa nhanh, dân số trẻ gia tăng và nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng ngày càng lớn, các nước châu Phi hiện đặc biệt quan tâm đến đầu tư công nghệ, năng lượng, logistics và giáo dục nghề nghiệp.
Đối với Pháp, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội. Trong hai thập niên qua, thị phần thương mại của Pháp tại châu Phi giảm đáng kể khi nhiều đối tác quốc tế khác gia tăng hiện diện kinh tế tại lục địa này. Châu Phi hiện chỉ chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch thương mại quốc tế của Pháp.
Do đó, Paris đang thúc đẩy chiến lược tăng cường đầu tư và mở rộng hợp tác với các nền kinh tế lớn, có tốc độ tăng trưởng nhanh tại Đông và Tây Phi như Kenya, Nigeria, Ethiopia hay Nam Phi. Đây được xem là những thị trường có tiềm năng lớn trong các lĩnh vực công nghệ số, năng lượng tái tạo, hạ tầng đô thị và dịch vụ tài chính.
Thương mại, công nghệ và đầu tư trở thành trọng tâm mới
Giới quan sát nhận định, Hội nghị “Africa Forward” tại Nairobi đã cho thấy rõ định hướng mới của Pháp trong quan hệ với châu Phi. Thay vì nhấn mạnh các vấn đề an ninh, chương trình nghị sự của hội nghị tập trung chủ yếu vào đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh và hợp tác doanh nghiệp. Tại hội nghị, nhiều tập đoàn lớn của Pháp công bố các kế hoạch đầu tư đáng chú ý tại châu Phi với tổng giá trị hơn 14 tỷ euro trong các lĩnh vực năng lượng, trí tuệ nhân tạo, hạ tầng và nông nghiệp.
Theo đó, tập đoàn viễn thông Orange cho biết sẽ tăng gấp đôi số trung tâm kỹ thuật số tại châu Phi từ 50 lên 100 cơ sở nhằm hỗ trợ đào tạo kỹ năng số và thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ địa phương. Trong khi đó, hãng vận tải biển CMA CGM cam kết đầu tư hiện đại hóa cảng Mombasa của Kenya nhằm nâng cao năng lực logistics khu vực Đông Phi.
Nhiều doanh nghiệp Pháp khác cũng đang mở rộng hiện diện tại các nền kinh tế lớn của châu Phi. Tập đoàn năng lượng TotalEnergies chuẩn bị triển khai các dự án mới trong lĩnh vực dầu khí tại Nigeria. Tại Côte d’Ivoire, các doanh nghiệp Pháp tham gia xây dựng hệ thống tàu điện ngầm Abidjan - một trong những dự án hạ tầng đô thị quy mô lớn ở Tây Phi.
Ở Ethiopia, Pháp hiện là nhà đầu tư lớn thứ ba trong các lĩnh vực bán lẻ, nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Những dự án này cho thấy Paris đang ưu tiên các lĩnh vực có khả năng tạo tác động phát triển lâu dài và thúc đẩy liên kết kinh tế sâu rộng hơn với châu Phi. Ngoài đầu tư, Pháp cũng tăng cường hợp tác giáo dục, đào tạo nghề và chuyển giao công nghệ. Các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và phát triển kỹ năng cho thanh niên châu Phi đang trở thành nội dung nổi bật trong chiến lược mới của Paris.
Song, giới quan sát cũng chỉ ra rằng, quá trình tái định hình quan hệ với châu Phi sẽ không dễ dàng, bởi Pháp sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt từ nhiều cường quốc khác như Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Nga hay các quốc gia vùng Vịnh. Đồng thời, tâm lý hoài nghi đối với Paris tại một số quốc gia châu Phi vẫn chưa hoàn toàn biến mất.
Dù còn nhiều thách thức trong cạnh tranh kinh tế quốc tế, việc chuyển trọng tâm từ hiện diện quân sự sang hợp tác phát triển được đánh giá là bước điều chỉnh phù hợp với xu hướng mới tại châu Phi. Với dân số trẻ, tốc độ tăng trưởng cao và nhu cầu phát triển lớn, châu Phi tiếp tục là khu vực có vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược đối ngoại và kinh tế của nhiều quốc gia, trong đó có Pháp.
Trong bối cảnh đó, mô hình hợp tác dựa trên thương mại, công nghệ, đầu tư và giao lưu nhân dân được kỳ vọng sẽ mở ra giai đoạn mới cân bằng và thực chất hơn trong quan hệ giữa Pháp và các quốc gia châu Phi.
Nguồn: https://daibieunhandan.vn/tai-dinh-hinh-quan-he-phap-phi-10417873.html
Bình luận (0)