Tái thiết hệ sinh thái tín dụng để đưa nông nghiệp bứt phá

Tại Hội thảo "Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh" do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức chiều 24/4, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng bài toán phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp số hiện nay không dừng lại ở việc bơm vốn đơn thuần, mà đòi hỏi một cuộc tái thiết toàn diện hệ sinh thái tín dụng nông nghiệp.

Báo Đại biểu Nhân dân•24/04/2026

Yếu tố phát triển cốt lõi

Theo ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, Việt Nam đã đi một chặng đường dài từ những năm tháng khó khăn với nạn đói năm 1945, khi ước mơ lớn nhất chỉ là "cơm no áo ấm". Trải qua thời kỳ đổi mới, đời sống được nâng cao đến mức "ăn ngon mặc đẹp" và hiện nay là xu thế ăn kiêng thời trang, đất nước đã vươn lên trở thành một trong những nhà xuất khẩu lương thực hàng đầu thế giới.

Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với rủi ro biến đổi khí hậu và đứt gãy chuỗi cung ứng, an ninh lương thực đang trở thành yếu tố cốt lõi để bảo đảm sự tồn tại và phát triển bền vững của mọi quốc gia.

Với lợi thế địa lý tự nhiên, ngành nông nghiệp Việt Nam mang sứ mệnh không chỉ là trụ đỡ của nền kinh tế nội địa mà còn là mắt xích quan trọng trong việc bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu. "Để hiện thực hóa mục tiêu hội nhập sâu rộng này, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là yêu cầu mang tính tất yếu khách quan", ông Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh.

Những "nút thắt" cản bước dòng vốn xanh

Hiện ngành nông nghiệp chiếm 23 - 25% tổng dư nợ của nền kinh tế. Thống kê năm 2025, tổng dư nợ nền kinh tế nước ta đạt 18 triệu tỷ đồng; trong đó, dư nợ tín dụng nông nghiệp chiếm hơn 4 triệu tỷ đồng và phần lớn khoản vay phải có tài sản bảo đảm. Dư nợ tín dụng xanh thời tính đến thời điểm 31/12/2015 khoảng 780.000 - 850.000 tỷ đồng, trong đó có hơn 3% tín dụng xanh trong ngành nông nghiệp, nông sản, thủy sản.

Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi "rất ghi nhận nỗ lực của Chính phủ" năm 2025 đã ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh.

Tuy vậy, việc triển khai tín dụng xanh trong lĩnh vực nông nghiệp hiện vẫn thiếu đồng bộ do chưa có bộ tiêu chí chung. "Việc mỗi ngân hàng có chuẩn xanh khác nhau, khiến cho quá trình tiếp cận tín dụng thiếu đồng bộ, nhất quán, gây khó khăn cho doanh nghiệp tiếp cận ngân hàng", ông Nguyễn Quang Huy chỉ rõ.

Cũng theo ông Huy, mô hình tín dụng hiện nay còn nhiều “nút thắt”, cản trở sự bứt phá của ngành. Cụ thể, việc cấp vốn vẫn chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp; quy mô tín dụng nhỏ lẻ, phân tán. Đối với nông dân và hợp tác xã ở vùng sâu, vùng xa, vẫn tồn tại “nỗi sợ vô hình” đối với chuyển đổi số, một rào cản về tâm lý khiến quá trình này diễn ra chậm chạp. Ở đầu ra, dòng vốn bị phân mảnh, hiệu quả thấp. Ngoài ra, chúng ta cũng đối mặt với rào cản về dữ liệu; hiện nền tảng dữ liệu (Data) đang khuyết thiếu, rời rạc và thiếu cập nhật liên tục.

"Như vậy, về năng lực nội sinh, doanh nghiệp đang thiếu năng lực ESG, hợp tác xã thiếu năng lực quản trị, nông dân thiếu năng lực chuyển đổi số… Tổng hòa điều này gây ra cản trở mạnh mẽ trong tiếp cận dòng vốn tín dụng nói chung, tín dụng xanh nói riêng. Chưa kể, về cấu trúc phân tán, quy mô sản xuất nhỏ lẻ làm giảm hiệu quả đầu tư và giải ngân tín dụng", ông Nguyễn Quang Huy thẳng thắn.

9 giải pháp chiến lược

Đứng trước thực trạng này, ông Huy cho rằng, yêu cầu đặt ra không chỉ là nới lỏng tín dụng, mà phải tái thiết toàn bộ hệ sinh thái nông nghiệp bao gồm: dòng vốn, công nghệ, dữ liệu và thể chế.

"Dòng vốn phải chuyển từ việc cấp đơn lẻ sang cấp theo chuỗi giá trị. Về dữ liệu và công nghệ, cần xây dựng hạ tầng dữ liệu và hệ sinh thái số nông nghiệp. Về thể chế, cần thiết lập cơ chế liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã cùng nông dân.

Để giải quyết triệt để vấn đề, ông Nguyễn Quang Huy đề xuất 9 giải pháp chiến lược nhằm phát triển nông nghiệp số, nông nghiệp xanh.

Trước hết, cần phát triển mô hình tín dụng thông minh dựa trên dòng tiền và dữ liệu, thay thế dần cách tiếp cận truyền thống dựa vào tài sản bảo đảm. Song song đó là xây dựng hệ sinh thái số quốc gia, tích hợp dữ liệu nông nghiệp, môi trường và truy xuất nguồn gốc, hướng tới hình thành nền tảng dữ liệu lớn (big data) phục vụ quản trị và cấp tín dụng.

Một trụ cột quan trọng khác là phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy “bình dân học vụ số” trong nông nghiệp xanh thông qua các chương trình đào tạo bài bản, giúp người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng công nghệ. Đồng thời, cần thành lập các quỹ hỗ trợ chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, vận hành thông qua hệ thống ngân hàng để bảo đảm dòng vốn được phân bổ hiệu quả.

Ở góc độ tổ chức sản xuất, cần đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng tích tụ đất đai, phát triển cánh đồng lớn, đồng thời tăng cường liên kết chuỗi giá trị, mở rộng kết nối với thị trường toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng cần chuyển đổi vai trò, từ bên cho vay đơn thuần sang đối tác chiến lược, tham gia sâu vào hoạt động của doanh nghiệp và hợp tác xã, qua đó chủ động tư vấn và phòng ngừa rủi ro.

Bên cạnh nguồn lực trong nước, việc huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế cũng là yếu tố quan trọng. Đồng thời, Nhà nước cần phát huy vai trò kiến tạo thông qua việc hoàn thiện thể chế, chính sách đồng bộ, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển tín dụng xanh và nông nghiệp bền vững.

Cụ thể, ngoài việc ban hành danh mục xanh quốc gia, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đạt chứng nhận xanh và tiếp cận các thị trường xuất khẩu theo tiêu chuẩn bền vững. Ngân hàng Nhà nước cần xây dựng bộ chuẩn mực tín dụng xanh thống nhất, khắc phục tình trạng mỗi tổ chức tín dụng áp dụng một tiêu chí riêng, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, các ngân hàng thương mại sẽ chủ động xây dựng bộ tiêu chí phù hợp với khẩu vị rủi ro của mình, đồng thời thiết lập các cơ chế ưu đãi như lãi suất, chỉ tiêu đánh giá (KPI) gắn với tín dụng xanh để khuyến khích khách hàng tiếp cận.

Đối với doanh nghiệp – lực lượng giữ vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị – cần chủ động chia sẻ trách nhiệm thẩm định với ngân hàng, lựa chọn đối tác sản xuất phù hợp và tham gia bảo lãnh một phần nhằm giảm thiểu rủi ro. Về phía người nông dân, việc tuân thủ quy trình sản xuất là điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Song song đó, cần phát triển hệ thống quỹ bảo lãnh tín dụng xanh và bảo hiểm nông nghiệp, tạo “tấm đệm” an toàn cho dòng vốn, qua đó thúc đẩy tín dụng thực sự trở thành động lực dẫn dắt chuyển đổi nông nghiệp trong giai đoạn tới.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/tai-thiet-he-sinh-thai-tin-dung-de-dua-nong-nghiep-but-pha-10414904.html