Tập trung ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn

Trước dự báo tình hình hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn (XNM) tiếp tục diễn biến phức tạp trong mùa khô năm 2025-2026, tỉnh đã và đang khẩn trương rà soát, đánh giá toàn diện các tác động đến sản xuất nông nghiệp và đời sống sinh hoạt của người dân, đồng thời tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại, ổn định sản xuất và dân sinh.

Cống Vũng Liêm (xã Trung Thành) phát huy hiệu quả ngăn mặn, trữ ngọt, góp phần bảo vệ sản xuất trong mùa khô.

Xâm nhập mặn tăng

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, dòng chảy về đồng bằng giảm nhanh ở các tháng đầu mùa kiệt, mặn có xu thế tăng dần trên các cửa sông, trong tháng 1 dòng chảy thượng lưu về ở mức cao hơn trung bình nhiều năm, mặn còn trong phạm vi an toàn được kiểm soát.

Dự báo, vùng giữa ĐBSCL, bao gồm phần đất thuộc TP Cần Thơ, Đồng Tháp, Tây Ninh, Vĩnh Long và vùng được kiểm soát mặn ở Cà Mau. Trong tuần (từ ngày 23-29/1), ranh mặn 4‰ ảnh hưởng sâu nhất trên các cửa sông trong tháng 1, vào sâu khoảng 35-43km, có thể ảnh hưởng đến khả năng lấy nước một số cửa cống ven biển, tuy nhiên mặn được kiểm soát và chưa làm ảnh hưởng đến sản xuất.

Vùng ven biển ĐBSCL bao gồm ven biển các xã, phường ven biển ĐBSCL (thuộc Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cà Mau và Tây Ninh), cần giám sát mặn thường xuyên và vận hành kiểm soát mặn bởi các công trình. Vận hành thủy điện có thể làm thay đổi chế độ dòng chảy và XNM so với dự báo, để đảm bảo sản xuất các tháng mùa khô cần tăng cường giám sát mặn và cập nhật các bản tin dự báo thường xuyên.

Tại tỉnh, theo ông Đặng Hoàng Lam- Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh, XNM tăng dần từ 27-31/1. Từ nay đến ngày 10/2, độ mặn xâm nhập sâu nhất trên các sông xuất hiện từ 1-4/2. Dự báo, XNM có thể tác động đến các loại cây trồng, vật nuôi, nguồn nước sinh hoạt, các công trình của người dân và địa phương ở những vùng có độ mặn 0,5‰ trở lên xâm nhập tới.

Tùy vào sức thích ứng của giống cây trồng, vật nuôi mà có kế hoạch ứng phó phù hợp. Các địa phương trên sông Hậu và Cổ Chiên cách cửa sông từ 58,5-63km trở xuống và các địa phương trên sông Cửa Đại và sông Hàm Luông cách cửa sông từ 46-54km trở xuống nên theo dõi và kiểm tra độ mặn khi vận hành cống và sử dụng nước sông trực tiếp.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình- Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV, trong sản xuất vụ Đông Xuân hiện nay, nguy cơ nước mặn tăng lên theo đợt triều cường cao ở thời điểm giữa và cuối mỗi tháng (âm lịch). Do vậy, các địa phương không nên chủ quan, phải thường xuyên kiểm tra độ mặn, chủ động đóng các cống bộng khi độ mặn vượt quá 1‰, tăng cường khả năng lấy nước ngay khi có thể, đảm bảo tích trữ nước phục vụ sản xuất.

Cụ thể, đối với lúa dễ bị thiệt hại ở giai đoạn mạ và giai đoạn lúa trổ, nếu độ mặn trên 1‰ không cho nước vào ruộng; khi sử dụng nước pha thuốc phun xịt thì nên sử dụng nước không nhiễm mặn (độ mặn dưới 0,8‰). Đối với rau màu hoa kiểng cần thận trọng hơn, có kế hoạch trữ nước ngọt để tưới.

Đối với cây ăn trái, sầu riêng, chôm chôm là cây nhạy cảm nhất đối với mặn nên cần theo dõi chặt chẽ và có kế hoạch trữ nước ngọt trong mương vườn để tưới trong thời gian mặn xâm nhập. Các cây ăn trái khác cũng chú ý không nên dùng nước nhiễm mặn để pha thuốc phun hoặc tưới nhiều lần trong lúc mặn xâm nhập.

Xây dựng kịch bản ứng phó

Để chủ động ứng phó, tỉnh đã có kế hoạch phòng, chống thiếu nước, hạn hán, XNM mùa khô năm 2025-2026. Mục đích của kế hoạch nhằm rà soát, đánh giá các tác động của hạn hán, thiếu nước, XNM đến lĩnh vực sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt của Nhân dân.

Tập trung mọi nguồn lực, chủ động triển khai thực hiện có hiệu quả các giải pháp phòng, chống thiếu nước, hạn hán, XNM, phù hợp với điều kiện thực tế, đảm bảo việc ngăn mặn, trữ ngọt, phục vụ nhu cầu sản xuất, sinh hoạt của người dân, nhằm ổn định sản xuất và đời sống, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do hạn hán, XNM gây ra.

Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao ý thức chủ động trong phòng, chống, ứng phó với hạn hán, XNM của người dân, nhất là việc sử dụng nước tiết kiệm, chủ động tích trữ nguồn nước để cung cấp cho nuôi thủy sản, sản xuất vụ Đông Xuân và Hè Thu.

Người dân cần áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nước, quy trình canh tác phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra.

Hiện các sở, ban, ngành, đoàn thể tỉnh, các đơn vị có liên quan và UBND các xã, phường chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống, ứng phó hạn hán, XNM theo kế hoạch, phương án của đơn vị, địa phương. Theo đó, các đơn vị có liên quan phối hợp khảo sát các hệ thống công trình thủy lợi, kịp thời duy tu, sửa chữa các công trình bị hư hỏng, xuống cấp; nạo vét cửa lấy nước, nạo vét, khơi thông kênh mương, dọn dẹp rác, cỏ dại, khơi thông dòng chảy, đảm bảo kênh mương thông suốt, đắp đập ngăn mặn… đảm bảo hiệu quả trong việc ngăn mặn, trữ ngọt, tận dụng tối đa nguồn nước, giảm thất thoát, lãng phí nước.

Đẩy nhanh tiến độ sửa chữa, nâng cấp các công trình thủy lợi; phối hợp, vận hành các công trình thủy lợi thuộc phạm vi quản lý đảm bảo kịp thời ngăn mặn, trữ ngọt, phục vụ sản xuất, sinh hoạt của người dân. Tổ chức đo kiểm tra độ mặn tại các nhà máy để có kế hoạch lấy nước hợp lý, phục vụ nhu cầu nước sinh hoạt cho người dân trong giai đoạn XNM…

Ông Lê Quang Răng- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngành đang phối hợp chặt chẽ với các ngành liên quan và địa phương theo dõi diễn biến XNM, kịp thời hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu và điều kiện hạn, mặn.

Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước; sử dụng giống cây trồng chịu mặn, bố trí lịch thời vụ xuống giống né hạn, né mặn; áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nước, quy trình canh tác phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại do XNM gây ra.

Các địa phương cần kiên quyết không để người dân sản xuất ở những vùng có nguy cơ thiếu nước, có khả năng bị ảnh hưởng XNM và ngoài vùng quy hoạch; chỉ đạo sản xuất theo đúng lịch thời vụ; tiếp tục duy trì các điểm đo mặn tập trung để kịp thời khuyến cáo người dân lấy và trữ nước khi độ mặn ở mức cho phép.

Theo kịch bản 1: Mùa khô 2025-2026 mặn bắt đầu xâm nhập vào các cửa sông chính trong tỉnh từ nửa cuối tháng 12/2025, ở mức sâu hơn trung bình nhiều năm, độ mặn 4‰ có khả năng xâm nhập cách các cửa sông khoảng 50-60km, độ mặn cao nhất tại các trạm có thể xuất hiện trong tháng 3/2026 (trên các sông: Hàm Luông, Cửa Đại, Ba Lai, Cổ Chiên XNM sâu nhất ở mức xấp xỉ và thấp hơn mùa khô năm 2024-2025, ở mức tương đương mùa khô 2022-2023; trên sông Hậu XNM sâu nhất ở mức tương đương mùa khô năm 2024-2025). Khu vực có khả năng chịu ảnh hưởng là 83/124 xã, phường.

Kịch bản 2: Mức độ XNM gay gắt, kéo dài, lịch sử như mùa khô năm 2019-2020 (trường hợp tình hình nguồn nước, XNM diễn biến cực đoan do việc sử dụng, khai thác tài nguyên nước trên các dòng nhánh và trữ nước tại các đập vùng thượng nguồn gia tăng, XNM ở tỉnh Vĩnh Long sẽ xâm nhập sâu, kéo dài tương đương mùa khô năm 2019-2020). Dự báo thời gian xuất hiện XNM gay gắt vào khoảng đầu tháng 3 đến hết tháng 5/2026. Độ mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu, ở mức cao, duy trì lâu và gây ảnh hưởng đến hầu hết các xã, phường; độ mặn 1‰ hầu như bao phủ trên phạm vi toàn tỉnh. Khu vực có khả năng chịu ảnh hưởng là 117/124 xã, phường.

Việc chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó, chuẩn bị đầy đủ phương án, huy động sự vào cuộc đồng bộ cùng ý thức chủ động của người dân sẽ là yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm an toàn nguồn nước, ổn định sản xuất và dân sinh, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh.

Bài, ảnh: NGUYÊN KHANG

Nguồn: https://baovinhlong.com.vn/thoi-su/202601/tap-trung-ung-pho-han-han-xam-nhap-man-99004b6/