Giữ lửa hiếu học trong mỗi dòng họ
Những ngày cuối tháng Chạp, khi làng quê xã Minh Châu thơm ngát trong mùi hương trầm, lá dong và sắc Xuân đang chạm ngõ, nhà thờ dòng họ Võ Đại Tôn lại sáng đèn sớm hơn thường lệ. Bên cạnh việc chuẩn bị lễ vật dâng tổ tiên, Ban Khuyến học dòng họ tất bật rà soát danh sách con cháu có thành tích học tập trong năm qua.
Ông Võ Xuân Hùng - Trưởng ban Khuyến học dòng họ, cẩn thận lật từng trang sổ ghi chép đã sờn mép theo năm tháng. “Việc này năm nào cũng làm, thành lệ rồi. Tết là để sum vầy, nhưng cũng là dịp nhắc con cháu rằng, học hành là việc lớn của cả dòng họ”, ông Hùng chia sẻ.
Theo ông Hùng, trong năm 2025, dòng họ Võ Đại Tôn có hơn 30 học sinh, sinh viên được biểu dương. Bên cạnh những em đạt danh hiệu học sinh giỏi, nhiều trường hợp được ghi nhận vì có bước tiến rõ rệt trong học tập. “Chúng tôi không chạy theo thành tích. Điều quan trọng là các cháu có ý thức vươn lên, có sự cố gắng bền bỉ”, ông Hùng nói, giọng chậm rãi nhưng đầy tâm huyết.
Cùng với Minh Châu, làng Quỳnh Đôi (xã Quỳnh Anh) từ lâu được biết đến là mảnh đất khoa bảng, nơi truyền thống hiếu học vẫn được gìn giữ bền bỉ qua nhiều thế hệ. Trong đó, dòng họ Hồ vẫn duy trì đều đặn nhịp sinh hoạt khuyến học như một phần không thể thiếu trong đời sống gia tộc.
Mỗi dịp Tết Nguyên đán, tại nhà thờ họ, Ban Khuyến học sắp xếp bàn ghế, chuẩn bị giấy bút mới, hoàn thiện danh sách con cháu tham gia khai bút và vinh danh học tập. Những phong bao đỏ ghi tên từng học sinh, sinh viên được đặt ngay ngắn bên mâm lễ tổ tiên. Với con cháu trong họ, đây không chỉ là nghi thức lấy may đầu năm, mà còn là lời nhắc nhở trang trọng về con đường tri thức mà tổ tiên đã gây dựng, bồi đắp qua hàng trăm năm.
Ông Hồ Ngọc Đại - Trưởng ban Khuyến học dòng họ chia sẻ: “Tết là thời điểm thuận lợi nhất để khơi dậy tinh thần học tập. Lễ khai bút đầu Xuân giúp các cháu bước vào năm mới với ý thức rõ ràng rằng học hành không chỉ là trách nhiệm cá nhân, mà còn là niềm tự hào của cả dòng họ”.
Nhiều năm qua, dòng họ Hồ duy trì hiệu quả các phong trào “Dòng họ khuyến học”, “Tết khuyến học”, “Tiếng trống khuyến học”, đồng thời vận động con cháu tham gia lễ khai bút tại đình làng mỗi dịp Tết Nguyên đán. Ba đợt trao Quỹ khuyến học trong năm được tổ chức đều đặn, kịp thời động viên những trường hợp đạt thành tích cao, thi đỗ đại học, được phong học hàm, học vị hoặc đạt giải thưởng quốc tế. Đến nay, Quỹ khuyến học dòng họ Hồ đã huy động được trên 1 tỷ đồng, chưa kể nguồn quỹ riêng của các tiểu chi; mỗi năm trao thưởng cho hơn 200 cháu, với tổng kinh phí trên 60 triệu đồng.
Tại xã Đô Lương, dòng họ Nguyễn Văn cũng xem Tết khuyến học là sinh hoạt trọng tâm trong những ngày đầu năm mới. Mỗi dịp Tết Nguyên đán, dòng họ tổ chức lễ khai bút đầu Xuân cho toàn thể con cháu các cấp học, tạo không khí thi đua học tập ngay từ những ngày đầu năm. Đến Rằm tháng Giêng, lễ trao thưởng khuyến học được tổ chức trang trọng với đầy đủ nghi thức: Dâng hương tổ tiên, ôn lại truyền thống hiếu học của dòng họ, trao đổi tình hình học tập trong năm qua và gọi tên từng gương mặt tiêu biểu.
Điểm tựa cho phong trào hiếu học ở cơ sở
Không chỉ ở dòng họ Võ Đại Tôn, họ Hồ hay họ Nguyễn Văn, Tết khuyến học đã trở thành nét sinh hoạt quen thuộc ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh. Các dòng họ tiêu biểu như Nguyễn Thức (xã Đông Lộc), Phan Đình (xã Đại Đồng), Nguyễn Trọng (xã Thiên Nhẫn), Chu (xã Kim Bảng), Ngô (xã Đức Châu)… đều duy trì nền nếp việc khen thưởng, động viên con cháu học tập vào dịp đầu Xuân. Dù được tổ chức trang trọng tại nhà thờ họ hay lồng ghép trong những buổi gặp mặt thân mật, điểm chung dễ nhận thấy là sự học luôn được đặt ngang hàng với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Từ những sinh hoạt gia tộc giản dị ấy, phong trào khuyến học – khuyến tài trên địa bàn tỉnh đã lan tỏa thành nền nếp. Theo tổng kết công tác khuyến học năm 2025, Nghệ An hiện có hơn 10.200 dòng họ, trong đó 8.070 dòng họ đạt danh hiệu “Dòng họ học tập”, chiếm 80,5%, tăng thêm 130 dòng họ so với năm trước. Trên toàn tỉnh, hơn 11.500 Ban Khuyến học đang hoạt động tại các dòng họ, khu dân cư, cơ quan, đơn vị, đưa tinh thần hiếu học thấm sâu vào đời sống cộng đồng.
Không chỉ dừng lại ở việc trao thưởng, nhiều dòng họ còn chủ động theo dõi, đỡ đầu những trường hợp học sinh có nguy cơ bỏ học. Câu chuyện của Phạm Thị Thúy An – con gái chị Võ Thị Tâm, sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Luật Hà Nội ở xã Minh Châu là một minh chứng. Mồ côi bố từ nhỏ, gia đình thuộc diện khó khăn, An cùng em gái hiện đang học lớp 11 từng đứng trước nguy cơ phải nghỉ học giữa chừng. Nhưng nhờ nguồn hỗ trợ kịp thời từ Quỹ khuyến học của dòng họ Võ Đại Tôn, em đã có thể tiếp tục hành trình học tập.
“Mỗi dịp Tết đến, đứng trước bàn thờ tổ tiên nhận phần thưởng của dòng họ, em cảm nhận rất rõ trách nhiệm của mình. Đó không chỉ là tiền bạc, mà là niềm kỳ vọng của cả gia đình, dòng họ”, Thúy An xúc động chia sẻ.
Theo báo cáo của Hội Khuyến học tỉnh, năm 2025, cùng với Tháng khuyến học (vào tháng 9), Tết khuyến học đã trở thành đợt cao điểm vận động nguồn lực xã hội cho giáo dục. Toàn tỉnh huy động được khoảng 90 tỷ đồng cho Quỹ khuyến học, trao hơn 150.000 lượt học bổng, phần thưởng cho học sinh, sinh viên.
Từ thực tiễn ở cơ sở, ông Trần Văn Phúc - Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Minh Châu cho biết: “Tết khuyến học không đơn thuần là hoạt động trao thưởng đầu năm, mà là dịp giáo dục truyền thống một cách tự nhiên và sâu sắc. Khi con cháu chứng kiến ông bà, cha mẹ trân trọng cái chữ, các em sẽ sớm hình thành ý thức học tập bền bỉ”.
Trong không khí chuẩn bị đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Tết khuyến học tiếp tục hiện diện như một nét đẹp lặng lẽ nhưng sâu sắc. Giữa nhịp sống hiện đại, những phong bao đỏ trao cùng lời căn dặn đầu Xuân đã làm nên một “cái Tết rất Nghệ” – Tết của tri thức, nghĩa tình và khát vọng vươn lên từ mỗi mái nhà.
Nguồn: https://baonghean.vn/tet-khuyen-hoc-o-cac-dong-ho-10323124.html
![[Ảnh] Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn làm việc với các Ủy ban của Quốc hội](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/02/24/1771915679930_bnd-7209-2157-jpg.webp)
Bình luận (0)