Thổ địa vùng đất Xuân Lập với cây “tiền tỷ”

Vùng đất phường Xuân Lập, thành phố Đồng Nai, nơi ông Trịnh Cao Khải (66 tuổi, ở khu phố Phú Mỹ), Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ Xuân Lập sinh ra, trưởng thành và gắn bó có nhiều loại cây trồng nức tiếng ngon ngọt, đem lại giá trị kinh tế cao.

Ông Trịnh Cao Khải với vườn sầu riêng gần 2ha của gia đình tại khu phố Phú Mỹ, phường Xuân Lập. Ảnh: Đoàn Phú

Phát triển kinh tế từ cây trồng

Tuổi thiếu thời của ông Trịnh Cao Khải, cây trái trong vườn do cha mẹ trồng chỉ để gia đình ăn. Mãi đến năm 1980, khi ông lập gia đình với bà Trần Thị Ngọc Sương thì mới nghĩ đến chuyện phát triển kinh tế gia đình từ nông nghiệp. Bao nhiêu vốn liếng có được sau ngày cưới, vợ chồng ông dồn hết chuyển nhượng được 2,4ha đất ven suối để lập nghiệp.

Cà phê là cây lâu năm đầu tiên mà vợ chồng ông Khải chọn trồng, bên cạnh các loại cây như: bắp, đậu, lúa… để lấy ngắn nuôi dài. Từ ngày mua được đất và đào hố trồng cà phê, hy vọng của vợ chồng ông Khải, bà Sương là chuỗi ngày dầm mưa dãi nắng chờ cà phê thu hoạch.

Sau 2 vụ thu cà phê bói có chút dư, vợ chồng ông Khải, bà Sương vui mừng vì trúng đậm vụ cà phê năm 1987, với 3 tấn cà phê nhân (thời điểm đó 6kg cà phê nhân có giá khoảng 1 chỉ vàng).

Cây cà phê giúp vợ chồng ông Khải chuyển nhượng được thêm gần 2ha đất mới để có được 4,2ha diện tích trồng cà phê. Sau đó, giá cà phê bắt đầu giảm mạnh, không còn hấp dẫn đối với người trồng, thê thảm nhất vào giai đoạn 2001-2005 (giá chỉ từ 2-4 ngàn đồng/kg cà phê nhân).

Dù không tránh được việc bị thua lỗ do đầu tư trồng cà phê, nhưng vốn tinh ý, vợ chồng ông Khải đã biết chuyển dần một phần rẫy cà phê sang trồng cây ăn trái như: chôm chôm, măng cụt, mít, sầu riêng theo kiểu đa canh cây trồng. Giống sầu riêng mà vợ chồng ông Khải và rất nhiều nông dân địa phương trồng thời đó có những cái tên rất lạ như: Chín Hóa (miền Tây) hoặc ngay cả người trồng cũng không rõ nó là giống gì vì trồng bằng hột (mua trái ăn thấy ngon thì lấy hột trồng), không phải là các giống như: Dona,  Ri6,  Monthong, Musangking được ví là cây trồng “tiền tỷ” như hiện tại của nông dân phường Xuân Lập.

Phường Xuân Lập có hàng trăm hécta sầu riêng giống mới, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu như: Dona, Ri6,  Monthong, Musangking. Hiện địa phương có Hợp tác xã Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ Xuân Lập chuyên về sầu riêng và được cấp mã vùng trồng với diện tích gần 200ha.

Ông Trịnh Cao Khải kể: Thời đó, sầu riêng chưa mang lại nhiều giá trị kinh tế như bây giờ, chưa xây dựng được chuỗi liên kết, chủ yếu tiêu thụ trong vùng, các chợ truyền thống. Nguyên do là nguồn gốc giống không rõ, kỹ thuật trồng không có nên cây được 8-10 tuổi thì chết không rõ nguyên nhân, trái rụng tự nhiên không kiểm soát được; cơm sầu riêng thì nhão, chai, chất lượng trái chỉ khi nào bổ ra ăn mới đánh giá được ngon hay dở…

Bài học với cây “tiền tỷ”

Bước vào tuổi 50, ông Trịnh Cao Khải đúc rút được kỹ thuật trồng sầu riêng phù hợp với vùng đất phường Xuân Lập sau nhiều lần thất bại. Ông Trịnh Cao Khải bộc bạch: Ông và nhiều nông dân thời điểm đó chưa có giống chuẩn, trồng bằng hạt, kinh nghiệm thì “học mót” của nhau và từ các vùng khác. Do đó, thất bại là hiển nhiên. Bởi khi ấy, nông dân đào hố sâu 0,6m, rộng 0,8m rồi trồng cây sầu riêng đã ươm. Với cách làm này, mùa mưa các hố bị ngập, cây không chịu được úng thì chết. Những cây nào sống, khi các hố bị bồi lấp đầy đất, phần thân ở gốc bị lấp sâu, rễ không thở được dẫn đến chết cây.

Cũng may cho ông Trịnh Cao Khải và các nông dân ở phường Xuân Lập, do áp dụng mô hình đa cây, sầu riêng chỉ là một trong nhiều loại cây ăn trái, công nghiệp khác nên dù cây trồng này thất bại họ vẫn có nguồn thu từ cây trồng khác.

Nông dân khu phố Phú Mỹ, phường Xuân Lập áp dụng kỹ thuật trồng sầu riêng 3 gốc như nhiều vùng khác trong thành phố Đồng Nai.

Năm 2010, phong trào trồng sầu riêng bắt đầu phát triển tại nhiều địa phương trên địa bàn Đồng Nai, nhất là tại vùng đất Long Khánh - Xuân Lộc. Thời điểm này, nhiều sầu riêng giống chuẩn như: Dona, Ri6,  Monthong, Musangking… và kỹ thuật trồng, chăm sóc mới xuất hiện. Cho nên, ông Khải và nhiều nông dân trong phường quyết tâm sửa sai.

Giống thì các ông chọn mua từ các trại, đại lý cung cấp cây giống có uy tín trong và ngoài địa phương. Kỹ thuật trồng thì khác hẳn xưa, đất đỏ bazan không có đá thì trồng ngay trên mặt theo hàng, theo độ dốc để dễ thoát nước. Đất đá thì đào hố sâu moi hết đá lên, đổ đất thịt xuống cho ngang bề mặt rồi mới trồng. Nông dân giờ đây hiểu rất rõ cây sầu riêng rất nhạy cảm khi đất bị ngập úng, không khô, thoáng.

Nói về “cây tiền tỷ” sầu riêng thì gặp ông Trịnh Cao Khải, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ Xuân Lập. Ông không chỉ hiểu về vùng đất, từng loại cây trồng mà còn là người biết học hỏi, đem cây sầu riêng giống mới và kỹ thuật trồng, chăm sóc hữu cơ, ứng dụng khoa học - kỹ thuật để sầu riêng đạt hiệu quả kinh tế cao.

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Nông dân phường Xuân Lập NGUYỄN THỊ HIẾN

Ông Trịnh Cao Khải cho biết: Nhiều người còn kỹ tính tới mức không trồng sầu riêng theo kiểu đa canh trong vườn, chọn trồng một giống cho dễ chăm sóc, thu hoạch. Họ được cán bộ khuyến nông, được những người trồng sầu riêng kinh nghiệm chỉ dẫn, một khi sầu riêng trồng xen với nhiều cây trồng khác, hoặc trồng nhiều giống sầu riêng khác nhau trong vườn thì ảnh hưởng qua lại từ khâu chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh. Nhất là lượng nước cung cấp cho cây vào thời điểm xổ nhụy, dư thừa hay thiếu nước đều ảnh hưởng tới năng suất mùa vụ.

Kinh nghiệm rút ra từ thất bại để mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm của nông dân Trịnh Cao Khải và nhiều người khác, không chỉ tạo cho vùng đất khu phố Phú Mỹ rợp bóng sầu riêng, mà các khu phố khác trong phường Xuân Lập cũng có hàng chục hécta sầu riêng giống mới đạt giá trị tiền tỷ/hécta/năm.

Là người trồng sầu riêng có kinh nghiệm, ông Trịnh Cao Khải không chỉ làm giàu cho cá nhân mà còn phổ biến kinh nghiệm trồng, chăm sóc sầu riêng cho các nông dân trong vùng. Hợp tác xã Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ Xuân Lập hiện do ông làm giám đốc, là nơi tập hợp của 91 hộ dân có cây “tiền tỷ” tại địa phương tham gia vào quy trình canh tác sầu riêng theo mô hình hữu cơ, xuất khẩu và được cấp mã vùng trồng để bảo vệ thương hiệu, giúp đầu ra của sầu riêng ổn định khi bước vào thời điểm thu hoạch rộ. Nhất là khi tham gia Hợp tác xã Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ Xuân Lập, các xã viên được vay vốn ưu đãi, hỗ trợ khoa học - kỹ thuật, cập nhật nhanh các thông tin về thị trường, các tiêu chuẩn khắt khe từ phía đơn vị thu mua sầu riêng xuất khẩu.

Ðoàn Phú

Nguồn: https://baodongnai.com.vn/phong-su-ky-su/202605/tho-dia-vung-dat-xuan-lap-voi-cay-tien-ty-ccc35ae/