Dùng các loại thuốc bổ, thực phẩm chức năng cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Nhưng phía sau những niềm tin tưởng chừng vô hại ấy lại là một thực tế đáng báo động rằng ngày càng nhiều người nhập viện vì tổn thương gan nặng, suy gan cấp mà thủ phạm lại chính là những viên thuốc họ từng đặt trọn niềm tin.
Khi nào "thuốc bổ" trở thành thủ phạm hại gan?
Tự chữa bệnh bằng thực phẩm chức năng: lợi bất cập hại
Một phụ nữ 59 tuổi nhập viện cấp cứu trong tình trạng vàng da, vàng mắt, men gan tăng gấp hàng chục lần bình thường, kèm rối loạn đông máu nặng. Trước đó, để giảm cân, người phụ nữ này đã sử dụng một loại thực phẩm chức năng được quảng cáo trên TikTok. Sau khi loại trừ các nguyên nhân khác, bác sĩ kết luận tổn thương gan liên quan trực tiếp đến sản phẩm không rõ nguồn gốc này. Đây không phải trường hợp hiếm gặp.
Gan vốn được xem là "nhà máy giải độc" của cơ thể. Hầu hết thuốc đưa vào cơ thể đều phải đi qua gan để chuyển hóa. Thế nhưng trong quá trình ấy, một số hoạt chất lại có thể gây độc trực tiếp lên tế bào gan, hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường khiến gan bị viêm và hoại tử.
Y học gọi tình trạng này là tổn thương gan do thuốc (Drug-Induced Liver Injury - DILI). Điều đáng sợ là tổn thương gan vẫn có thể xảy ra ngay cả khi dùng thuốc đúng liều và không có bệnh gan trước đó.
Tại các nước phương Tây, tổn thương gan do thuốc chiếm 1 - 6% số bệnh nhân nhập viện và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp với tỉ lệ tử vong lên đến 10 - 50%. Tại Việt Nam, 40 - 60% người bệnh nhập viện đã ở giai đoạn tổn thương nặng; 7 - 12% trường hợp diễn tiến đến suy gan cấp, đôi khi phải ghép gan để giữ mạng sống.
Tại sao thuốc "bổ" lại hại gan?
Nếu ở phương Tây, paracetamol và kháng sinh là nhóm thuốc gây độc gan phổ biến, thì tại Việt Nam, thuốc đông y, thảo dược và thực phẩm chức năng lại đứng đầu danh sách gây tổn thương gan. Bên cạnh đó, các thuốc kháng lao, chống động kinh, thuốc điều trị rối loạn mỡ máu, hóa trị hay thuốc ức chế miễn dịch cũng tiềm ẩn nguy cơ cao.
Điểm chung ở nhiều bệnh nhân là thói quen tự mua thuốc theo lời truyền miệng hoặc tin vào quảng cáo trên mạng xã hội. Chỉ vài thao tác tìm kiếm, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt sản phẩm xách tay được gắn mác "thải độc", "giảm cân", "đẹp da" với những lời quảng cáo hấp dẫn nhưng thiếu kiểm chứng đầy đủ về thành phần và độ an toàn.
Đáng lo ngại hơn, không ít sản phẩm còn bị pha trộn hóa chất hoặc chứa chất cấm mà người tiêu dùng gần như không thể nhận biết bằng mắt thường.
Tổn thương gan do thuốc nguy hiểm ở chỗ diễn tiến rất âm thầm. Giai đoạn đầu, người bệnh chỉ thấy mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng, buồn nôn. Đây là những triệu chứng rất dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với cảm cúm thông thường.
Phần lớn người bệnh chỉ đi khám khi đã vàng da vàng mắt rõ rệt, đau hạ sườn phải, dị ứng, nước tiểu sậm màu, xuất hiện vết bầm bất thường, thậm chí hôn mê. Tuy nhiên, lúc này lá gan đã bị tổn thương nghiêm trọng và khả năng hồi phục giảm đáng kể.
Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị tổn thương gan do thuốc, lứa tuổi trung niên chiếm tỉ lệ cao nhất. Đây là độ tuổi thường bắt đầu xuất hiện các bệnh mạn tính hoặc có xu hướng tìm đến thuốc bổ để "phòng bệnh". Ngoài ra, người bị viêm gan siêu vi, nghiện rượu bia, người lớn tuổi hoặc dùng nhiều thuốc cùng lúc thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh.
Lưu ý khuyến cáo từ bác sĩ
Để bảo vệ lá gan, người dân cần ghi nhớ một số nguyên tắc quan trọng. Không tự ý dùng thuốc, kể cả thuốc giảm đau, kháng sinh, thuốc đông y không rõ thành phần hay thực phẩm chức năng. Mọi loại thuốc đều có tác dụng phụ tiềm ẩn, bất kể nhãn mác là "bổ" hay "thải độc".
Cần cảnh giác với paracetamol. Không uống nhiều loại thuốc cảm cúm cùng lúc vì có thể vô tình quá liều do trùng hoạt chất. Người lớn tuổi, có bệnh gan mạn tính, uống rượu thường xuyên hoặc đang dùng nhiều thuốc cùng lúc cần tham vấn bác sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào.
Khi xuất hiện vàng da, mệt mỏi kéo dài, buồn nôn hoặc nước tiểu sậm màu sau khi dùng thuốc, người bệnh cần đi khám ngay.
Cuối cùng, hãy khai báo đầy đủ tất cả loại thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng khi gặp bác sĩ. Việc giấu các sản phẩm gọi là "thuốc bổ" có thể khiến việc chẩn đoán bị chậm trễ, đánh mất thời gian vàng để cứu lá gan.
Gan có khả năng tái tạo kỳ diệu, nhưng cũng có giới hạn. Khi gan đã bị tổn thương nặng, không có "thần dược" nào giải độc thay được. Phòng bệnh vẫn luôn tốt hơn chữa bệnh. Vì vậy mỗi viên thuốc đưa vào cơ thể cần được cân nhắc kỹ lưỡng, bởi đôi khi, cái giá phải trả cho sự chủ quan lại chính là lá gan của bạn.
Nguồn: https://tuoitre.vn/thuoc-bo-hai-gan-20260518054925544.htm
