Tiếng chim rừng ở đất lửa

Trưởng thành từ chiến hào chống đế quốc Mỹ, từng là pháo thủ cao xạ chiến đấu tại mặt trận Cánh đồng Chum (Lào), rồi làm công tác tuyên huấn ở Binh trạm 13 trên đất bạn, nhà văn Châu La Việt mang vào văn chương một vốn sống dày dặn của người lính trực tiếp cầm súng.

Con đường ấy dẫn ông đến sáng tác trường ca “Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân).

Trường ca “Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” được bạn đọc đón nhận nồng nhiệt khi ra mắt vào năm 2025. Vừa qua, tác phẩm được tái bản, trở thành một hiện tượng đáng chú ý của văn học chiến tranh đương đại và nhận tặng thưởng của Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025.

Châu La Việt chọn Tây Ninh - vùng “đất lửa” Nam Bộ làm trung tâm không gian nghệ thuật. Ở đó, lịch sử hiện lên qua hai tuyến nhân vật song song, cùng quê hương, cùng dòng tộc và cùng xung phong vào nam chiến đấu trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ, cứu nước khốc liệt. Đó là người cán bộ an ninh anh hùng hoạt động bí mật trong lòng dân và nữ chiến sĩ-nghệ sĩ văn công Quân giải phóng mang tiếng hát vào chiến trường. Hai số phận cùng xuất phát từ một làng quê đồng bằng Bắc Bộ, cùng gặp nhau ở vùng chiến địa ác liệt, để từ đó tỏa sáng những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa anh hùng cách mạng: yêu nước, gắn bó vì đất nước, vì nhân dân.

Điểm nổi bật của trường ca là từ góc nhìn văn hóa học. “Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” không chỉ viết về chiến tranh mà còn đưa vào một cách sâu sắc vấn đề gia phong và dòng họ cách mạng trong cấu trúc văn hóa Việt Nam.

Trong trường ca, “dòng họ” không được biểu đạt bằng diễn ngôn lý thuyết hay tuyên ngôn trực tiếp, mà thẩm thấu qua hành vi, lựa chọn sống và cách hiến dâng của từng cá nhân. Gia phong cách mạng ở đây là lối sống giản dị, ý thức trách nhiệm với cộng đồng, sự chấp nhận hy sinh thầm lặng vì nghĩa lớn. Người cán bộ an ninh anh hùng mang theo gia phong ấy vào chiến trường Tây Ninh, sống giữa lòng dân, lấy dân làm điểm tựa, coi sự sống còn của nhân dân là chuẩn mực đạo đức cao nhất. Chính nền tảng gia phong cách mạng ấy đã tạo nên bản lĩnh kiên cường, trí tuệ linh hoạt và nhân cách anh hùng của nhân vật.

Châu La Việt không cá nhân hóa anh hùng như một hiện tượng đơn lẻ, mà xem anh hùng là kết quả của một nền văn hóa gia đình-làng xã-dân tộc, nơi truyền thống được tích lũy, trao truyền và tái sinh qua từng thế hệ. Chính cấu trúc này đã giúp trường ca vượt lên khỏi giới hạn của một bản anh hùng ca thuần túy, để trở thành một bản trường ca về căn cước văn hóa Việt Nam trong chiến tranh.

NGUYỄN TÚ

Nguồn: https://nhandan.vn/tieng-chim-rung-o-dat-lua-post937757.html