Zil ve davullara derinden bağlı.

Cham A köyüne (Yang Mao beldesi) gece çökerken, topluluk kültür merkezinden gong sesleri yankılanıyor. Bu, eski Parti Sekreteri ve eski Cư Drăm beldesinin Halk Komitesi Başkanı olan zanaatkar Y Ó Byă (yaygın olarak Ama Khoát olarak bilinir) tarafından verilen gong çalma dersidir.

Sınıfın ortasında, gonglarla çevrili, küçük, gri saçlı Ama Khoat duruyordu. Yavaşça her öğrencinin elini tuttu, duruşlarını, ritimlerini ve gongların uyumunu ayarlayarak ahenkli sesler çıkardı. 70 yaşında olmasına rağmen, Ama Khoat geleneksel kültürü koruma konusunda hâlâ tutkulu.

Ede halkının geleneksel gong kültürü içinde büyüyen Ama Khoat, gong çalmaya tutku duydu ve genç yaşından itibaren köyün zanaatkarlarının festivaller ve törenler sırasında sergiledikleri performansları sessizce izleyerek kendi kendine öğrendi. Tekrar tekrar dinledi, ezberledi ve pratik yaptı, böylece her gong vuruşunu, ritmini ve melodisini yavaş yavaş ustalaştı. Ama Khoat şöyle hatırlıyor: "Geçmişte köyde birçok insan gong çalmayı biliyordu. Kimse onlara elle öğretmedi; sadece dinledik, izledik ve öğrendik. Gonglar Ede yaşamının ayrılmaz bir parçası haline geldi. Şimdi, gong çalmayı bilen insan sayısı giderek azalıyor; eğer bu bilgiyi aktarmazsak, yavaş yavaş yok olacaklar."

Usta zanaatkar Ama Khoát, Cham A köyünden gelen öğrencilere gong çalmayı öğretiyor.

Bu endişe, birçok köyde geleneksel törenlerde çalacak yeterli gong ve davul müzisyeninin bulunmadığını, bazı yerlerde ise performans sergilemek için diğer köylerden gong ve davul toplulukları ödünç almak zorunda kaldıklarını görünce daha da arttı. Bu durum, Ama Khoát ve Cham A köyü özerk yönetim komitesini, gelecek nesle gong ve davul çalmayı öğretmek için bir sınıf açmayı önermeye yöneltti.

Kurs başladığında Ama Khoat doğrudan eğitmen oldu. Onun özverisi sayesinde, kurs şu anda çoğunluğu 25 yaş ve üstü olmak üzere 17 öğrenciye sahip. Öğrenciler her hafta Pazartesi, Çarşamba ve Cuma akşamları pratik yapıyorlar. Yoğun iş programlarına rağmen, birçoğu hala gong çalma derslerine katılmak için zaman bulmaya çalışıyor. Dikkat çekici bir şekilde, öğrenciler arasında Ama Khoat'ın iki damadı ve kendi çocuklarından biri de bulunuyor. Başkalarına ilham vermek için önce kendi ailesinde iyi bir örnek olmak gerektiğine inanıyor. “Gong çalmayı öğretmek zor değil; önemli olan çocukların etnik kültürlerini sevmelerini ve bununla gurur duymalarını sağlamaktır. Tutkuları olduğunda çok hızlı ilerleyeceklerdir. Dileğim, bu genç zanaatkârlar grubunun bilgilerini gelecek nesillere aktarmaya devam etmesidir,” diye belirtti Ama Khoat.

Ama Khoát sadece bir gong ustası değil, aynı zamanda Êđê kültürünün "yaşayan bir arşivi"dir. İki kazıklar üzerine inşa edilmiş evinde, balta, pala, orak, pirinç havanı, demirci aletleri gibi birçok geleneksel eşyayı neredeyse bozulmadan korumaktadır. Özellikle ailesi şu anda iki değerli gong takımını muhafaza etmektedir; bunların çoğu çok eskidir; bir takım beş nesildir aktarılmaktadır, diğeri ise 60 yıldan daha eskidir.

Ama Khoát boş zamanlarında oturup hem ailesinin kullanımı için hem de sipariş veren diğer kişiler için sepet örerdi.

Hem çalışma yıllarında hem de emekliliğinden sonra Ama Khoat, köy festivallerinde ve törenlerinde düzenli olarak gong ve davul performanslarına katıldı. Ayrıca, sepet örme ve elek tepsisi yapımında ve geleneksel aletler dövmede uzmanlaşmış bir zanaatkar olarak biliniyordu. Cham A köyü Parti şubesinin Sekreteri Bay Vu Van Ve şunları söyledi: “Ama Khoat, geleneksel kültürü korumaya çok önem veriyor. Sadece doğrudan öğretmekle kalmıyor, aynı zamanda insanları öğrenmeye katılmaya aktif olarak teşvik ediyor. Köy Parti şubesi ona çalışmaları ve ulaşımı için mali destek teklif ettiğinde, her zaman reddetti.”

Ama Khoat gibi "ateşi canlı tutanların" özverisi sayesinde, Cham A köyünde gong müziği öğrenme ve icra etme hareketi yavaş yavaş yeniden canlanıyor. Köy, yakın gelecekte gençlere yönelik gong müziği dersleri ve öğrencilere yönelik dans dersleri açarak, onların etnik gruplarının kültürel değerlerine erişebilecekleri, anlayabilecekleri ve sevebilecekleri bir ortam yaratmayı planlıyor.

Gongları korumak sadece bir halk sanatı biçimini korumakla ilgili değil, aynı zamanda topluluğun anılarını, köklerini ve kültürel kimliğini de güvence altına almakla ilgili. Ve uzak Yang Mao bölgesinde, Ama Khoat gibi insanlar sessizce bu yolculuğa devam ederek, köyün gonglarının sesinin zamanla unutulmamasını sağlıyorlar.

Tung Lam

Kaynak: https://baodaklak.vn/dat-va-nguoi/202606/nang-long-voi-cong-chieng-0067a31/