Nguyen Nhat Anh: Bahçıvan

Ben profesyonel bir çevirmen değilim – bu giriş cümlesi, özellikle çeviriyle veya genel olarak yazıyla uğraşan herkesin, ister yetenekli ister amatör olsun, karşılaşmak zorunda olduğu ve sorumluluğunu üstlenmesi gereken gözden kaçırmalar, hatalar ve özensizlikler için hiçbir şekilde bir mazeret değildir.

Tam tersine, kendime şunu hatırlatmak istiyorum: Hangi yazarın veya eserin çevrileceği sorusu, az ya da çok, her zaman amatörce bir dikkatsizlikten ziyade dikkatli bir değerlendirme meselesi olmalıdır.

On yıldan uzun bir süre önce, Nguyen Nhat Anh'ın eserlerinin başka bir dilde nasıl karşılanacağını merak ediyordum. "Nguyen Nhat Anh'ı neden çevirmeliyim?" sorusu, arkadaşım Kaitlin Rees ile birlikte dördüncü kitabını İngilizceye çevirdiğimizde daha doğrudan aklıma geldi: * Pencerenin Yanında Oturan İki Kedi* (Gençlik Yayınevi, 2025). (Daha önce çevirdiğimiz üç kitap şunlardı: *Yeşil Çimenlerin Üzerinde Sarı Çiçekler Görüyorum *, *İyi Günler* ve *Ağaçta Oturup Ağlamak *).

"Pencere Kenarında Oturan İki Kedi Var" (Gençlik Yayınevi) kitabının kapağı - çevirenler: Nha Thuyen ve Kaitlin Rees

FOTOĞRAF: YAZAR TARAFINDAN SAĞLANMIŞTIR

Edebi bir bağlantı kurmanın yanı sıra –yazarla çalışmak ve yayınevinden sipariş almak– bu fırsatı, çevirdiğim bazı eserleri daha derinlemesine incelemek, Nguyen Nhat Anh'ın yaratıcı başarıları üzerine düşünmek veya bakış açımı genişletmek için kullanmak istedim. Kendisi, kitapların şimdiki kadar kolay bulunmadığı küçük bir kasabada, on on bir yaşlarındayken bana ve arkadaşlarıma kahkaha tufanı yaşatan bir yazardı.

Nguyen Nhat Anh'ın eserlerini çevirmek, günlük dil kullanımı ve belirli kültürel ve sosyal bağlamlar göz önüne alındığında, ne aşırı zor ne de kolay. Bu zorluk, çocukluğumdan kalma bir yazarı yeniden okumamı, okumayı bitirmemi ve o okuma anısını korumamı gerektiriyor.

Çok satan bir kitap, elbette, mutlaka edebi bir olgu anlamına gelmez. Nguyen Nhat Anh örneğinde, satılan kitap sayısı, eserlerinin genç okuyucular üzerindeki etkisinin ve aynı zamanda yazar olarak kalitesinin ve karakterinin canlı bir kanıtıdır. Genç yetişkin edebiyatı sahnesinin biraz durgun olduğu bir ortamda, sürekli olarak çok satanlar listesinin zirvesinde yer alan kitaplar karşısında, yazarın yazım tarzının "kolay", "tekrarlayıcı" ve "eleştirel seslere ve akademik analizlere ihtiyaç duyulduğunu" söyleyen, eleştirel ve şüpheci bir okuyucunun mırıldanmasını her zaman duyabilirsiniz. Ancak kitaplar yine de yazılıyor ve yazar, yazma becerilerini geliştirme ve okuyucularına özen gösterme yolculuğuna devam ediyor.

Nguyen Nhat Anh'a yaklaşırken, onu yalnızca bir yazar, yani kitap üreten biri olarak anlamak ve okumak için bilinçli olarak moda jargonunu, satış istatistiklerini, ödülleri ve unvanları bir kenara bırakmak istedim. Bunun, bir okuyucu ve çevirmen bakış açısından izleyebileceğim en saf yaklaşım olduğuna inanıyorum.

Okul günlerinin şairi Nguyen Nhat Anh.

Ben, Nguyen Nhat Anh'ın karakterleriyle aynı yaşlarda, belki de kızının yaşlarında olan, "Kaleydoskop" serisini ilk ciltlerinden itibaren benimseyen ve şehirdeki kitapçı amcasının Hanoi'deki Kim Dong Yayınevi'nden mor kapaklı, cep boyutundaki serinin yeni ciltlerini getirmesini her ay bekleyen bir okuyucu kuşağına aittim; tabii ki, "Altın Kitap Koleksiyonu "ndan veya çeşitli yayınevlerinden çıkan ince, dikdörtgen romanlardan oluşan bir sürü başka kitapla birlikte, bu sayede keyifli öğleden sonralarımda 10 ila 20 cildi birden okuyabiliyordum.

Daha sonra, erken dönem şiirlerini ve Le Thi Kim ile birlikte yayımlanan "Nisan Şehri" (1984) adlı şiir koleksiyonunu okuduktan sonra, Nguyen Nhat Anh'ın her zaman okul günlerinin, bir şehrin, hikâyelerin, anıların, gökyüzünün ve yaşamların iç içe geçtiği bir şair olduğunu hayal ettim. Şiirsel kişiliği belki de en açık şekilde "Pencere Kenarında Oturan İki Kedi" adlı eserde ortaya çıkıyor: Kedi Ayı adında bir şair, Tiny adında bir şaire dönüşen bir okuyucu, okuyucuya şiirsel doğasını hatırlatmak için zaman zaman kendi şiirini hikâyeye dokuyan bir yazar ve kendisi de kedi şiirini insan şiirine çeviriyor.

Genç bir okuyucu olarak, Nguyen Nhat Anh'ın neşeli öyküleri, zekice anlatımı ve tanıdık, günlük diliyle hayatın inceliklerini ele alan anlatıları merakımı uyandırmıştı. Geriye dönük bir bakış açısıyla okuduğumda ise, sadece yazım tarzı ve edebi tekniğinden ziyade, eserlerinin özellikle genç okuyucular üzerindeki potansiyel etkisini, özellikle de geniş kitlelere hitap etme potansiyelini göz önünde bulundurarak, sosyo-insancıl soruları nasıl ele aldığıyla daha çok ilgilenmeye başladım.

Nguyen Nhat Anh'ın sosyal ve insani konulara ilişkin bakış açısına dair daha fazla eleştiri ve derinlemesine çalışma bekleyebiliriz; bunlar arasında, kırsal ve kentsel alanlar arasındaki temel eşitsizlik (örneğin, birinin köyden şehre gitmesi nedeniyle ayrılan yeni başlayan okul aşkları motifi veya yoksul grupların güvencesiz yaşam koşulları aracılığıyla kendini gösteren), çevre ve doğa sorunları, hayvanların sesleri ve bunlarla birlikte aşk ve dostluk hikayelerinin sınırları, farklılıkları ve önyargıları nasıl aştığı gibi, varsa sınırlılıkları ve önyargıları da yer almaktadır.

Bu kitabın sayfaları masumane bir şekilde açılıyor ve nostaljinin güncel bir boyutunu ortaya koyuyor.

Günümüzde Nguyen Nhat Anh'ı okurken en çok keyif aldığım şey, belki de küreselleşme ve ekonomik kalkınma hakkındaki popüler söylemlerin ortasında büyüyen neslimizin ve ardından çocuklarımızın neslinin az çok eksik olduğu bir şey: taze ve otantik bir topluluk duygusu. Eserlerinin çoğunda, Vietnam köyünün toplumsal yaşam tarzı, ister kırsalda ister şehirde, ister Vietnam'da ister yurt dışında geçsin, karakterlerin kişiliklerinde ve ilişkilerinde, yaşam alanlarının ayrıntılarında canlı ve güçlü bir şekilde yansıtılıyor.

"Pencere Kenarında Oturan İki Kedi " masalındaki gibi, fareler, kediler, fare ve kuşların simbiyotik grupları ve insanlardan oluşan topluluk, şiddetli istilaların belirsizliklerine rağmen, hâlâ hassas ve şiirsel bir güzellik yayıyor. Bu topluluk sadece iki kediden veya sadece yağmuru izleyen ve hayali aşk ilişkileri hakkında konuşan bir kedi ve bir fareden oluşabilir. Şehrin bir köye benzediği bu şehir içindeki köylerde, ebeveynler kral ve kraliçe, çocuklar ise peri masalları yaratan prenses ve prensler olabilir ve türler her zaman birbirlerinin dilini öğrenmeye meraklıdır. Çocuklar köyün bitkilerine ve sokaklarına aşina olarak büyürler, yetişkinlerin atalarının ve büyükannelerinin hikayelerini anlatmalarını asla reddetmezler. Bu, insanın asla çok yalnız olmadığı, karmaşık ve kusurlu ama dramatize edilmemiş ve komşular, arkadaşlar ve yabancılar arasındaki günlük paylaşımlar sayesinde her zaman bir umut ışığı barındıran sıcak, güvenilir bir dünyayı besleyen can damarıdır.

Bence, bir ölçüde, Nguyen Nhat Anh'ın Vietnamca veya diğer dillerdeki eserlerine, dünyanın birçok farklı yerinde yaşayan Vietnamlıların torunlarını birbirine bağlama veya Güneydoğu Asya toplulukları gibi benzer kültürel bölgelerde ortak deneyimler geliştirme potansiyeli veren şey, bu canlı, var olan topluluk duygusudur. Nguyen Nhat Anh'ı okurken, bazen kendimi endişeyle canlı bir arşive, kaybolmuş ve solmakta olan bir toplumsal yaşam alanına adım atarken buluyorum ve kitaplarının masum sayfaları, günümüzde nostaljinin başka bir boyutunu açabiliyor.

İçimdeki genç okuyucu eski şehirde kaldı. Ama bazen, yaşlı bir insanın hayatını yaşarken, anıların basit sevinçlerinde huzur buluyorum. Günümüzün çocuk ve gençlere yönelik karmaşık kültürel ortamında, Nguyen Nhat Anh'ın kitapları hala, çocukların oyunlarını sevgiyle izleyen, büyüyen çocuklarla sesini yükseltmeden hayatın değerleri hakkında sessizce sohbet eden bir yetişkinin nazik güzelliğini yansıtıyor. Nguyen Nhat Anh gibi yetişkinleri, Oscar Wilde'ın masalındaki dev gibi, güzel bir bahçeye sahip, kapılarını içeriye koşan çocuklara açan, kendisi sessizce oturup onları izleyen ve o çocukların hala zengin bir sır hazinesi taşıdığını hayal ediyorum.

Kaynak: https://thanhnien.vn/nguyen-nhat-anh-nguoi-lam-vuon-185250701102809197.htm