Tư duy mở trong chấm thi Ngữ văn

Việc áp dụng rubric trong chấm thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn được nhiều giáo viên đánh giá là bước đổi mới phù hợp, giúp ghi nhận năng lực, tư duy độc lập và sự sáng tạo của học sinh.

Thí sinh và người nhà trao đổi về đề thi.

Đổi mới cách chấm môn Ngữ văn

Hiện nay, các Hội đồng thi trên cả nước đang triển khai công tác chấm thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Năm nay, ngoài việc công bố đáp án như thông lệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố hướng dẫn chấm thi môn Ngữ văn, lần đầu tiên áp dụng chấm bằng rubric.

Theo nhận định của nhiều giáo viên, việc sử dụng rubric trong chấm tự luận môn Ngữ văn giúp đánh giá khách quan, công bằng hơn, đồng thời coi trọng năng lực và tính mở trong bài làm của học sinh.

Từ hướng dẫn chấm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cô Thái Thị Thanh Huyền, giáo viên Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh cho biết hướng dẫn chấm bám sát yêu cầu của đề thi. Dựa vào đáp án này, giáo viên có thể phân hóa năng lực thí sinh khá rõ thông qua bài làm.

Theo cô Thái Thị Thanh Huyền, điểm đáng chú ý là phần Viết được triển khai theo rubric, từ cách chấm theo thang điểm, đếm ý chuyển sang chấm theo định hướng, coi trọng năng lực và tính mở của đáp án. Đây là điểm đổi mới phù hợp với mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Trong chương trình Ngữ văn 2018, giám khảo không thể dựa vào đáp án một cách máy móc để đếm ý cho điểm như trước đây. Giám khảo phải biết nhận định năng lực của học sinh qua bài làm, từ năng lực đọc hiểu, năng lực lập luận, năng lực sử dụng ngôn ngữ đến năng lực tạo lập văn bản. Vì thế, những bài làm có cách tiếp cận khác đáp án nhưng phù hợp với yêu cầu đề bài vẫn có thể được ghi nhận.

Đồng tình với việc chấm thi tự luận môn Ngữ văn bằng rubric, thầy Dương Trung Thành, giáo viên Trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Bắc Ninh cho rằng rubric bộc lộ lợi thế rất rõ. Rubric không chỉ chấm việc học sinh có nêu được giải pháp hay không mà còn chấm cách học sinh tư duy về giải pháp ấy.

Theo thầy Dương Trung Thành, từ góc độ chấm thi, rubric giúp điểm số công bằng hơn. Bài viết chỉ có khẩu hiệu sẽ không thể đứng ngang với bài có phân tích; bài đủ ý nhưng nhạt không thể ngang với bài có phát hiện riêng; bài văn trơn tru nhưng vay mượn văn mẫu cũng không thể che lấp sự thiếu hụt về tư duy.

Ngược lại, một học sinh có cách nhìn mới, lập luận chắc và giọng văn riêng sẽ được ghi nhận xứng đáng, dù bài làm không đi theo đúng trình tự ý trong đáp án. Đây chính là tinh thần đánh giá năng lực.

Thầy Dương Trung Thành nhấn mạnh rubric có lợi thế lớn trong việc ghi nhận cá tính riêng trong tư duy. Với đề “Steve Jobs Việt Nam”, có học sinh nhấn mạnh vai trò cá nhân như khát vọng lớn, kỷ luật tự học, năng lực công nghệ. Có học sinh lại nhấn mạnh yếu tố môi trường như chính sách thu hút nhân tài, đầu tư nghiên cứu khoa học, chấp nhận thất bại, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hỗ trợ khởi nghiệp.

Nhiều bài viết có thể đặt vấn đề rất sắc rằng không cần sao chép Steve Jobs, mà cần tạo điều kiện để người Việt trở thành phiên bản xuất sắc nhất của chính mình. Những hướng viết ấy không giống nhau nhưng đều có thể đúng nếu lập luận thuyết phục. Nếu chấm theo đáp án cứng, người chấm dễ lúng túng trước những cách nghĩ khác.

Theo thầy Dương Trung Thành, chấm theo rubric giúp người chấm phân biệt giữa học sinh biết nói điều đúng và học sinh biết nghĩ điều sâu; giữa bài viết có đủ ý và bài viết có hồn; giữa lời kêu gọi chung chung và giải pháp có nền tảng nhận thức. Nếu đáp án truyền thống giúp giữ đường biên của bài làm thì rubric giúp nhìn thấy độ cao, độ rộng và độ sáng của tư duy.

Có thể bạn quan tâm

Chuẩn bị chu đáo dữ liệu để xét tốt nghiệp THPT năm 2026(ĐN) - Ngày 23-6, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã ban hành Công văn số 1964/SGDĐT-QLCL về việc chuẩn bị dữ liệu xét công nhận tốt nghiệp THPT năm 2026.

Công bằng giáo dục - thước đo nhân văn của phát triểnLàm việc với ngành giáo dục và đào tạo về chuẩn bị năm học mới 2026 - 2027 và triển khai Nghị quyết 71, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra nhiều chỉ đạo quan trọng. Từ những chỉ đạo ấy, có thể nhận thấy đổi mới giáo dục trước hết là câu chuyện phát triển con người, bảo đảm công bằng xã hội và chuẩn bị năng lực quốc gia.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: "Hiệu trưởng phải là hạt nhân đoàn kết, dẫn dắt đổi mới"Tại Hội nghị công bố các quyết định về công tác cán bộ đối với các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp trực thuộc Bộ GD-ĐT ngày 5/6, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, các hiệu trưởng được trao quyết định cần phát huy vai trò hạt nhân đoàn kết trong nhà trường, đồng thời dẫn dắt đổi mới, nâng cao chất lượng quản trị, đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Cô Đỗ Thị Hương Giang, giáo viên Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, tỉnh Ninh Bình cũng nhận định đáp án, hướng dẫn chấm bám sát yêu cầu của các câu hỏi trong đề thi, tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản nghị luận và năng lực tạo lập văn bản nghị luận xã hội, văn bản nghị luận văn học của học sinh bậc THPT.

Theo cô Đỗ Thị Hương Giang, điểm đáng chú ý trong hướng dẫn chấm năm nay là ở mỗi câu hỏi, các yêu cầu cần đạt được nêu hoặc trình bày cụ thể, chi tiết đến từng ý nhỏ, kể cả với những câu hỏi mở. Hướng dẫn chấm phần đọc hiểu đưa ra quy định chặt chẽ về cách cho điểm trong mỗi ý; phần viết yêu cầu chấm theo rubric nhằm tăng cường tính khách quan của đánh giá định lượng, giảm bớt độ chủ quan của đánh giá định tính.

Những điểm mới này đòi hỏi giám khảo vừa phải tôn trọng đáp án, hướng dẫn chấm để không rơi vào chủ quan, cảm tính, vừa phải biết vận dụng đáp án linh hoạt để tránh cứng nhắc, đếm ý cho điểm.

Dù có những yêu cầu chặt chẽ và các mô tả tỉ mỉ trong tiêu chí chấm, đáp án vẫn có độ mở để ghi nhận những cách tiếp cận và diễn đạt khác nhau của học sinh, tôn trọng tư duy độc lập và sự sáng tạo trong trả lời đọc hiểu, viết đoạn văn, bài văn nghị luận.

Học sinh cần diễn đạt cho chuẩn ngữ pháp, chuẩn sự trong sáng của tiếng Việt mới cho điểm tuyệt đối.

Dạy học Ngữ văn phải thay đổi

Từ đề thi, đáp án và hướng dẫn chấm thi môn Ngữ văn năm nay, nhiều giáo viên cho rằng cách dạy, cách học trong nhà trường với môn học này cần tiếp tục thay đổi để phù hợp với yêu cầu đánh giá năng lực.

Theo cô Phạm Thị Diệu Linh, giáo viên Trường THPT Chuyên Võ Nguyên Giáp, tỉnh Quảng Trị, để đáp ứng các dạng đề mở và yêu cầu đánh giá năng lực môn Ngữ văn, học sinh cần chuẩn bị tốt năng lực giải quyết vấn đề, có tính sáng tạo, đồng thời rèn luyện thêm năng lực cảm thụ văn chương.

Cô Phạm Thị Diệu Linh cho rằng giáo viên phải thường xuyên, tích cực cập nhật, nâng cao trình độ để tiệm cận hơn với thực tế làm bài phong phú, đa dạng của học sinh.

Cô Trần Huỳnh Nhị, giáo viên Trường THPT Hòa Ninh, tỉnh Vĩnh Long chia sẻ nhiều năm đi dạy, cô rất trăn trở và lo lắng vì năng lực đọc hiểu của học sinh còn hạn chế. Nguyên nhân là nhiều học sinh không có thói quen đọc sách, kéo theo năng lực viết cũng bị ảnh hưởng.

“Nhiều năm đi dạy, tôi rất trăn trở và lo lắng vì năng lực đọc - hiểu của học sinh rất hạn chế, vì học sinh không có được thói quen đọc sách, đây là tình trạng báo động, kéo theo năng lực viết cũng hạn chế. Với đề thi như năm nay, học sinh không còn làm bài nhờ vào văn mẫu mà học sinh phải làm bài bằng năng lực thực sự của mình”, cô Trần Huỳnh Nhị chia sẻ.

Từ đó, cô Trần Huỳnh Nhị cho rằng những thay đổi trong cách ra đề và chấm thi đặt ra yêu cầu mới đối với việc dạy học Ngữ văn hiện nay. Giáo viên cần dạy học sinh đọc hiểu chứ không phải đọc chữ. Việc hiểu phải dựa trên tri thức chuyên môn và tri thức đời sống.

Đồng thời, giáo viên cần dạy học sinh tự lực viết ra suy nghĩ, dám viết bằng nội lực, không sợ sai, biết tự đánh giá nội dung viết, biết đối chiếu với hướng dẫn để rút kinh nghiệm, điều chỉnh cách viết, biết tìm tòi tự học để mở rộng vốn từ và nội dung diễn đạt.

Theo cô Trần Huỳnh Nhị, việc đọc hiểu vô cùng quan trọng vì chỉ khi hiểu mới có thể nhận thức đúng, hành động đúng, biết phản biện và biết áp dụng vào thực tiễn.

Có thể bạn quan tâm

Phê duyệt 2.153 chỉ tiêu xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp đối với viên chức giáo viên năm 2026UBND tỉnh vừa ban hành Quyết định phê duyệt 2.153 chỉ tiêu xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp từ hạng III lên hạng II đối với viên chức giáo viên các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo trong năm 2026.

Dự kiến công bố điểm thi tốt nghiệp THPT 2026 vào ngày 1/7Theo Bộ GD&ĐT, điểm thi tốt nghiệp THPT 2026 dự kiến sẽ được công bố vào khoảng 8h ngày 1/7. Chậm nhất ngày 3/7 phải xét công nhận tốt nghiệp.

Khuyến nghị quy đổi điểm kỳ thi độc lập tương đương điểm thi tốt nghiệp THPTGD&TĐ - Trường ĐH Sư phạm Hà Nội khuyến nghị các cơ sở giáo dục đại học sử dụng kết quả quy đổi Kỳ thi độc lập tương đương điểm thi tốt nghiệp THPT.

Đồng quan điểm, cô Thái Thị Thanh Huyền cho rằng đề thi và đáp án năm nay phản ánh rõ tinh thần đổi mới của chương trình. Việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và các vấn đề gắn với thực tiễn có ý nghĩa trong đánh giá năng lực học sinh. Học sinh không thể học vẹt như trước mà cần học bằng tư duy và năng lực cá nhân thực sự.

Vì vậy, việc dạy học Ngữ văn đã phải thay đổi từ ba bốn năm nay. Giáo viên cần hình thành cho học sinh kỹ năng đọc hiểu văn bản ở các thể loại, khuyến khích các em mở rộng vốn đọc để nâng cao năng lực đọc hiểu.

Giáo viên cần luyện tập cho học sinh ngay từ những bậc học dưới và nâng dần trình độ cho đến những năm học THPT. Ngoài ra, việc sử dụng ngôn ngữ để tạo lập văn bản cũng rất quan trọng nên giáo viên khi chấm, chữa bài cho học sinh cần chú trọng khâu này.

Cô Thái Thị Thanh Huyền chia sẻ, lâu nay khi chấm thi tốt nghiệp môn Ngữ văn, nhiều quan điểm cho rằng cần “đãi cát tìm vàng”, chỉ cần học sinh viết được ý này, ý khác là có thể cho điểm. Tuy nhiên, hiện nay học sinh cần phải diễn đạt chuẩn ngữ pháp, bảo đảm sự trong sáng của tiếng Việt mới có thể đạt điểm tuyệt đối.

Theo kế hoạch, điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ được công bố vào 8 giờ ngày 1/7.

TT (tổng hợp)

Nguồn: https://baohaiphong.vn/tu-duy-mo-trong-cham-thi-ngu-van-546198.html