Vì sao cá mập 'đơ ra' khi bị lật ngửa bụng?

Dù là loài săn mồi đáng gờm dưới đại dương, nhiều loài cá mập lại như 'hóa đá' khi bị lật ngửa bụng.

Báo Tuổi Trẻ•22/07/2025

cá mập - Ảnh 1.

Cá mập sẽ rơi vào trạng thái bất động, "đơ đơ" khi ta chạm vào phần đầu mõm và lật ngửa nó lại - Ảnh: Bunjywunjy

Một con cá mập khỏe mạnh đang bơi, nhưng nếu bạn lật ngửa nó lại thì nó dừng hoàn toàn mọi chuyển động, chỉ còn nhịp thở chậm rãi, giống như rơi vào trạng thái bị thôi miên, theo mô tả của Joel Gayford, nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành sinh thái biển tại Đại học James Cook (Úc).

Tình trạng này được các nhà khoa học gọi là "tonic immobility", không chỉ làm cá mập mất khả năng vận động, mà còn giảm phản xạ cảm giác, nhịp tim, huyết áp và mức độ nhạy cảm với đau.

Không chỉ khi bị lật ngửa bụng, cá mập cũng sẽ rơi vào trạng thái "tonic immobility" khi phần mõm, nơi tập trung nhiều thụ thể điện, bị kích thích.

Nhờ hiện tượng này, các nhà khoa học có thể lắp thiết bị theo dõi vào cá mập một cách an toàn và ít gây căng thẳng cho chúng. Sau khi thao tác xong, cá mập sẽ được lật lại và nhanh chóng trở về trạng thái bình thường.

Có thể bạn quan tâm

Tăng cường công tác bảo vệ động vật hoang dãThời gian qua, công tác quản lý, bảo vệ động vật hoang dã (ĐVHD) đã được các cơ quan chức năng tại các địa phương quan tâm, tổ chức triển khai và đạt được một số kết quả nhất định.

[GALLERY] Bom tấn 1,5 triệu đồng lao dốc, chỉ còn vài người chơiTừng được kỳ vọng khuấy đảo làng game, giờ gây sốc khi lượng người chơi trực tuyến giảm xuống chỉ còn vài chục người.

Tây Ninh: Tiếp nhận cá thể kỳ đà hoa nặng 6,5kg do người dân giao nộpPhát hiện một cá thể kỳ đà hoa quý hiếm xuất hiện trong khu dân cư, người dân xã Hậu Thạnh, tỉnh Tây Ninh kịp thời trình báo và giao nộp cho cơ quan chức năng để tiếp nhận, chăm sóc và xử lý theo quy định.

Câu hỏi đặt ra là cá mập phát triển đặc điểm này để làm gì? Đây là cách chúng phòng vệ hay là tàn dư tiến hóa?

Một số giả thuyết cho rằng đây là cơ chế phòng vệ thụ động, giống như cách rắn giả chết hay kiến lửa "đóng kịch" khi bị đe dọa. Trong giao phối, cá mập đực cũng tìm cách lật ngửa cá mập cái để giao phối, và lúc đó cá cái cũng rơi vào trạng thái này, cho thấy có thể liên quan đến hành vi sinh sản.

Tuy nhiên, giả thuyết phòng vệ không thuyết phục với mọi nhà khoa học. "Nếu chỉ nằm im thì khó mà khiến kẻ săn mồi sợ hãi", Gayford nhận định. Thậm chí, cá voi sát thủ còn lợi dụng điều này để lật cá mập lại và ăn thịt dễ dàng hơn.

Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên tạp chí Reviews in Fish Biology and Fisheries còn đưa ra một giả thuyết gây tranh cãi: trạng thái này có thể không có mục đích gì cả, chỉ đơn giản là tàn dư từ quá trình tiến hóa và nhiều loài cá mập hiện nay đã mất đi phản ứng này theo thời gian.

"Chúng tôi phát hiện tonic immobility đã biến mất độc lập nhiều lần trong lịch sử tiến hóa của cá mập và cá đuối", Gayford chia sẻ. Điều này cho thấy nó có thể không còn cần thiết trong môi trường sống hiện tại.

Hiện tại khoa học vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát về vai trò thực sự của tonic immobility. Nhiều giả thuyết đang được đặt ra, nhưng chưa có giả thuyết nào được kiểm chứng đầy đủ.

"Chúng ta chỉ mới bắt đầu hiểu về hiện tượng kỳ lạ này", nhà nghiên cứu Jillian Morris từ tổ chức Sharks4Kids (chuyên bảo tồn cá mập tại Mỹ) nói. "Vẫn còn rất nhiều bí ẩn cần khám phá về cá mập, một trong những cư dân cổ xưa của đại dương".

Hoa Kỳ - Việt Nam: Đừng bỏ lỡ

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng thăm và làm việc tại bang Minnesota, Hoa KỳTừ ngày 28-30/6, Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng đã có chuyến thăm, làm việc tại bang Minnesota.

Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư vào công nghệ caoSáng 26/6, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tiếp ông Jeff Place, Giám đốc Chuỗi cung ứng của Tập đoàn Coherent (Hoa Kỳ). Tại buổi tiếp, Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và công nghiệp bán dẫn.

Khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư trong lĩnh vực công nghệ caoPhó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Việt Nam hoan nghênh các doanh nghiệp Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam, nhất là trong các ngành công nghệ cao và lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.

Cá mập không phải là loài động vật duy nhất bị "tonic immobility". Một số loài động vật khác cũng bị đông cứng không tự nguyện trong một số điều kiện nhất định như thỏ, gà, chim, cá sấu, tôm hùm và rắn.

Trở lại chủ đề

MINH HẢI

Nguồn: https://tuoitre.vn/vi-sao-ca-map-hoa-da-khi-bi-lat-ngua-bung-20250722160800502.htm