Vì sao các cặp đôi phải khám sức khỏe trước khi kết hôn?

(ĐN) - Khi chuẩn bị bước vào cuộc sống hôn nhân, nhiều cặp đôi dành rất nhiều thời gian để lo cho lễ cưới, nhà cửa mà quên mất một việc rất quan trọng. Đó là khám sức khỏe tiền hôn nhân. Đây không chỉ là bước kiểm tra sức khỏe đơn thuần mà còn là “tấm lá chắn” giúp bảo vệ hạnh phúc gia đình, sức khỏe sinh sản và chất lượng giống nòi trong tương lai.

Thực tế cho thấy, nhiều căn bệnh di truyền, bệnh truyền nhiễm hay các vấn đề về sinh sản hoàn toàn có thể được phát hiện sớm thông qua khám sức khỏe trước khi kết hôn. Đặc biệt, trong bối cảnh tỷ lệ người mang gene bệnh tan máu bẩm sinh (TMBS) (Thalassemia) ở Việt Nam còn khá cao, việc khám, tư vấn và sàng lọc tiền hôn nhân càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Gánh nặng bệnh tật vì không xét nghiệm sàng lọc trước kết hôn

Theo ước tính của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, có khoảng 13,8% dân số Việt Nam mang gene bệnh TMBS, tương đương với hơn 14 triệu người. Mỗi năm, nước ta có khoảng 8 ngàn trẻ sinh ra mắc bệnh TMBS, trong đó khoảng 2.000 trẻ bị bệnh mức độ nặng và khoảng 800 thai nhi bị phù thai, không thể ra đời. Căn bệnh này đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng dân số và tương lai giống nòi.

Điều dưỡng chuẩn bị truyền máu cho bệnh nhân tan máu bẩm sinh tại Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai. Ảnh: Hạnh Dung

Theo TS-BS Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Thalassemia, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, rất nhiều người mang gene bệnh di truyền nhưng hoàn toàn khỏe mạnh, không có biểu hiện bất thường nên không biết mình đang mang gene bệnh cho đến khi sinh con mắc bệnh. Khi cả vợ và chồng cùng mang gene Thalassemia thì mỗi lần mang thai sẽ có 25% nguy cơ sinh con mắc bệnh, 50% khả năng con mang gene bệnh và chỉ 25% khả năng con hoàn toàn bình thường.

Điều này đã và đang xảy ra với nhiều gia đình ở Đồng Nai. Chị N.T.P.L., 36 tuổi, ở phường Phước Tân chia sẻ: Do trước đây trong gia đình không có ai bị bệnh TMBS nên trước khi kết hôn, vợ chồng chị chủ quan không đi khám sức khỏe, không làm xét nghiệm gene. Đến khi bầu 3 tháng, chị L. đi làm xét nghiệm mới biết cả 2 vợ chồng đều mang gene lặn, được bác sĩ tư vấn khả năng sinh con ra sẽ bị bệnh TMBS.

Khi con gái 5 tháng tuổi, thấy da con xanh xao, khó ngủ vào ban đêm, chị L. đưa con đi khám thì được bác sĩ chẩn đoán bé bị bệnh TMBS. Từ ngày con bị bệnh, chị L. phải xin nghỉ làm để ở nhà chăm sóc con, đưa con đi viện, từ Bệnh viện Nhi đồng 2 đến Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai. Thời gian đầu, bé gái truyền máu thải sắt mỗi tháng một lần, nhưng càng về sau, bé nhanh mệt nên 2 tuần phải đến bệnh viện truyền máu một lần. Đến nay, bé đã 26 tháng tuổi.

“Từ ngày con bị bệnh, bao nhiêu tiền bạc đều dành để chữa trị cho con, rồi tiền xe cộ, đi lại rất vất vả. Mọi chi phí trong gia đình đều trông chờ vào đồng lương công nhân của chồng nên luôn thiếu trước hụt sau. Giá như trước khi kết hôn, chúng tôi đi làm xét nghiệm gene, đi kiểm tra sức khỏe thì sẽ không phải vất vả như bây giờ” - chị L. bộc bạch.

Ngoài bé gái con của chị L., có khoảng 120 bệnh nhi khác bị bệnh TMBS cũng đang được theo dõi, truyền máu định kỳ tại Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai. Đa số các bệnh nhi ở vùng sâu, vùng xa, gia đình có hoàn cảnh khó khăn.

Bác sĩ chuyên khoa I Trần Xuân Lam, Trưởng Khoa Huyết học - thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai cho hay: Bệnh TMBS là căn bệnh phải điều trị suốt đời. Người bệnh cần truyền máu định kỳ và dùng thuốc thải sắt liên tục. Nếu không điều trị đầy đủ sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nặng như suy tim, xơ gan, đái tháo đường, loãng xương, rối loạn nội tiết, biến dạng xương mặt, chậm phát triển thể chất…

Bác sĩ Lam nhấn mạnh: Bệnh TMBS hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được phát hiện sớm trước hôn nhân hoặc trước khi mang thai. Chỉ cần một xét nghiệm sàng lọc gene đơn giản, các cặp đôi có thể biết mình có mang gene bệnh hay không để được tư vấn sinh sản phù hợp.

Ngăn ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục

Ngoài bệnh di truyền, khám sức khỏe tiền hôn nhân còn giúp phát hiện sớm các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV, viêm gan B, viêm gan C, giang mai, lậu…

Theo các bác sĩ chuyên khoa, nhiều bệnh lý lây truyền qua đường tình dục ở giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể gây vô sinh, hiếm muộn, sảy thai, sinh non hoặc lây truyền sang con.

Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa khu vực Long Khánh tư vấn khám sức khỏe tiền hôn nhân cho một cặp đôi. Ảnh: Hạnh Dung

Khám sức khỏe trước hôn nhân giúp các cặp đôi được tư vấn đầy đủ về biện pháp điều trị, cách phòng tránh lây nhiễm chéo cũng như bảo vệ sức khỏe sinh sản về lâu dài. Đây cũng là cách để xây dựng đời sống hôn nhân an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm với bạn đời.

Một vấn đề khác cũng đang rất “nóng” với nhiều gia đình. Đó là tình trạng vô sinh, hiếm muộn ngày càng gia tăng và trẻ hóa. Nhiều cặp vợ chồng chỉ phát hiện vấn đề khi đã kết hôn nhiều năm mà chưa có con. Vì thế, các chuyên gia khuyến cáo, các cặp đôi nên khám sức khỏe tiền hôn nhân trước khi cưới từ 1-6 tháng để có thời gian can thiệp nếu phát hiện bất thường.

Theo thống kê của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, chi phí điều trị cho một bệnh nhân bị bệnh tan máu bẩm sinh thể nặng từ khi sinh ra đến năm 30 tuổi khoảng 3 tỷ đồng. Mỗi bệnh nhân mức độ nặng có thể cần truyền khoảng 470 đơn vị máu từ khi sinh đến 21 tuổi. Không chỉ là gánh nặng tài chính, bệnh còn khiến nhiều gia đình chịu áp lực tâm lý kéo dài suốt nhiều năm.

Bác sĩ chuyên khoa I Ngô Thị Thúy, Phụ trách Phòng Đào tạo - Nghiên cứu khoa học, Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất cho biết: Thông qua các xét nghiệm và thăm khám chuyên sâu, bác sĩ có thể đánh giá khả năng sinh sản của cả nam và nữ. Với nam giới, việc kiểm tra tinh hoàn, chức năng cương dương, xét nghiệm tinh dịch giúp phát hiện sớm các nguyên nhân gây vô sinh. Trong khi đó, nữ giới sẽ được khám phụ khoa, siêu âm tử cung, buồng trứng, tầm soát các bệnh lý như u nang buồng trứng, tắc vòi trứng, u xơ tử cung… Nếu được phát hiện sớm, nhiều bệnh lý hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả, giúp tăng khả năng thụ thai tự nhiên và giảm nguy cơ biến chứng thai kỳ sau này.

Những xét nghiệm quan trọng cần thực hiện

Khám sức khỏe tiền hôn nhân bao gồm nhiều nội dung khác nhau. Trong đó, xét nghiệm máu giúp kiểm tra công thức máu, nhóm máu, phát hiện thiếu máu, bệnh TMBS và nguy cơ bất đồng nhóm máu mẹ - con, tầm soát các bệnh truyền nhiễm như HIV, viêm gan B, viêm gan C, giang mai…

Lấy máu xét nghiệm tầm soát trước kết hôn cho nam và nữ tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Long Khánh. Ảnh: Hạnh Dung

Xét nghiệm chức năng gan, thận, tim mạch giúp phát hiện các bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng đến thai kỳ như tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim, suy thận…

Đặc biệt, xét nghiệm gene di truyền hiện nay có thể sàng lọc nhiều bệnh nguy hiểm như TMBS, thiếu men G6PD, máu khó đông, teo cơ tủy, xơ nang, điếc di truyền. Nếu phát hiện người mang gene bệnh, bác sĩ sẽ tư vấn cụ thể để các cặp đôi có kế hoạch sinh sản phù hợp, giảm nguy cơ sinh con mắc bệnh di truyền.

Bác sĩ Ngô Thị Thúy lưu ý, dù lợi ích rất lớn, nhưng hiện nay nhiều người trẻ vẫn chưa thực sự quan tâm đến khám sức khỏe tiền hôn nhân. Một số người còn e ngại, sợ phát hiện bệnh hoặc cho rằng khám trước cưới là không cần thiết. Đặc biệt, tại nhiều vùng sâu, vùng xa, không ít thai phụ chỉ đến cơ sở y tế khi sinh con mà chưa có thói quen khám thai sớm hay sàng lọc trước sinh. Một bộ phận người dân, đặc biệt là nam giới, còn ngại tham gia xét nghiệm gene bệnh.

Theo Quyết định số 3472/QĐ-BYT ngày 7-11-2025 của Bộ Y tế về hướng dẫn chuyên môn tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn, bệnh tan máu bẩm sinh được xếp hàng đầu trong các bệnh di truyền cần được tư vấn và xét nghiệm tiền hôn nhân. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong công tác nâng cao chất lượng dân số và phòng ngừa các bệnh di truyền tại Việt Nam.

“Khám sức khỏe tiền hôn nhân không phải để “chọn lọc” hay tạo áp lực cho hôn nhân, cũng không làm giảm đi tình yêu hay niềm vui chuẩn bị cưới, mà ngược lại giúp các cặp đôi hiểu nhau hơn, cùng nhau chia sẻ trách nhiệm và chủ động xây dựng tương lai bền vững. Một cuộc hôn nhân hạnh phúc không chỉ cần tình yêu mà còn cần sức khỏe, sự thấu hiểu và trách nhiệm. Chỉ với một lần khám sức khỏe tiền hôn nhân, các cặp đôi có thể bảo vệ chính mình, bảo vệ con cái trong tương lai và góp phần nâng cao chất lượng dân số cộng đồng” - bác sĩ Thúy nhấn mạnh.

Hạnh Dung

Nguồn: https://baodongnai.com.vn/xa-hoi/y-te/202605/vi-sao-cac-cap-doi-phai-kham-suc-khoe-truoc-khi-ket-hon-c041164/