Vì sao Hà Nội là 'chảo lửa' trong đợt nắng nóng lần này?

SKĐS - Chuyên gia dự báo, trong tương lai, Hà Nội có thể phải đối mặt thường xuyên hơn với các đợt nắng nóng gay gắt, kéo dài và gây căng thẳng nhiệt lớn hơn đối với người dân.

Hà Nội liên tiếp ghi nhận nhiệt độ cao kỷ lục

Những ngày qua, Hà Nội ghi nhận mức nhiệt cao nhất cả nước, liên tục trên 40 độ. Nhiệt độ cảm nhận thực tế có thể lên đến 45 độ khiến cuộc sống của người lao động ngoài trời xáo trộn, ảnh hưởng đến sức khỏe. 

Ngày 25/5, 8 tỉnh thành đồng bằng Bắc Bộ và miền Trung nền nhiệt cao nhất cả nước, vượt 40 độ C. Đây là mức nhiệt đo trong lều khí tượng tiêu chuẩn đặt ở độ cao 2 m so với mặt đất. Nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời thường cao hơn 2-4 độ C, đặc biệt tại khu vực đô thị có nhiều bề mặt hấp thụ nhiệt như bêtông, đường nhựa.

Tại Hà Nội, 4 trong 5 trạm quan trắc ghi nhận mức nhiệt từ 40 độ C trở lên. Trạm Láng đạt 40,7 độ C - cao nhất cả nước, trong khi trạm Ba Vì thấp nhất cũng ở mức 39,8 độ C. Trong ngày 26/5, Hà Nội cùng với Nghệ An là hai địa phương đứng đầu về nắng nóng với nhiệt độ cao nhất là 41,1 độ C.

Hà Nội là "chảo lửa" nắng nóng.

Vì sao Hà Nội lại là nơi nóng nhất? TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, nắng nóng tại Hà Nội này là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố thời tiết và yếu tố đô thị. Từ khoảng thứ Năm, thứ Sáu tuần trước, hình thế mưa tiểu mãn suy yếu và kết thúc, sau đó vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng sang Bắc Bộ và Trung Bộ, làm nắng nóng gia tăng trên diện rộng.

Cùng với đó, gió mùa mùa hè hướng tây nam bắt đầu hoạt động rõ hơn (bắt đầu từu giữa tháng 5). Khi gió mùa tây nam này vượt qua dãy Trường Sơn gây hiệu ứng phơn, khu vực Trung Bộ và Bắc Trung Bộ trở nên khô nóng rõ rệt. Với Bắc Bộ, nhất là khu vực Tây Bắc và một phần vùng núi phía Bắc, hiệu ứng phơn cũng xuất hiện khi dòng khí vượt qua địa hình dãy Hoàng Liên Sơn và các dãy núi phía tây, góp phần làm nền nhiệt tăng cao.

TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển.

Riêng Hà Nội, ngoài tác động của hình thế thời tiết chung, còn chịu ảnh hưởng mạnh của hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Mật độ bê tông, đường nhựa, nhà cao tầng, giao thông, điều hòa nhiệt độ và các hoạt động sử dụng năng lượng làm bề mặt đô thị hấp thụ nhiệt mạnh vào ban ngày, sau đó tỏa nhiệt chậm về chiều tối và ban đêm. Trong khi đó, trời ít gió hoặc lặng gió, độ ẩm cao, cơ thể khó tỏa nhiệt, nên cảm giác oi nóng càng rõ hơn.

"Vì vậy, việc Hà Nội trở thành một trong những điểm nóng của đợt nắng nóng này là do hình thế áp thấp nỏng mở rộng, cộng hưởng với đặc điểm đô thị hóa mạnh của Thủ đô", TS Trương Bá Kiên nhận định.

Vì sao cảm giác nóng hầm hập ngoài trời rất khó chịu?

TS Trương Bá Kiên cho biết, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị là hiện tượng khu vực đô thị có nhiệt độ cao hơn vùng ven do sự thay đổi mạnh về đặc điểm bề mặt và cân bằng năng lượng. Ở Hà Nội, các bề mặt bê tông, nhựa đường, mái nhà, tường kính và công trình cao tầng có khả năng hấp thụ và tích trữ bức xạ mặt trời lớn hơn so với bề mặt tự nhiên như đất ẩm, cây xanh và mặt nước. Ban ngày, các vật liệu này hấp thụ nhiệt mạnh; đến chiều tối và ban đêm, chúng giải phóng nhiệt chậm, làm nền nhiệt trong nội đô giảm chậm hơn vùng ngoại thành.

Bên cạnh đó, mật độ xây dựng cao làm giảm thông gió tự nhiên, hạn chế quá trình khuếch tán nhiệt ra khỏi lớp không khí sát mặt đất. Việc suy giảm cây xanh và mặt nước cũng làm giảm bốc hơi – thoát hơi nước, tức là giảm một cơ chế làm mát tự nhiên rất quan trọng của đô thị. Cùng với nhiệt thải từ giao thông, điều hòa nhiệt độ, công nghiệp và các hoạt động dân sinh, các yếu tố này khiến khu vực nội thành hình thành một "khối tích nhiệt" rõ rệt.

Mật độ xây dựng cao kết hợp hiệu ứng đô thị 

 làm giảm thông gió tự nhiên khiến cho Hà Nội như một 'chảo lửa'. 

"Vì vậy, trong cùng một đợt nắng nóng, khu vực nội đô Hà Nội thường có nhiệt độ không khí và nhiệt độ cảm nhận cao hơn vùng ven, đặc biệt vào chiều tối và ban đêm. Đây cũng là lý do người dân ở các khu vực đông dân cư, ít cây xanh, nhiều bê tông và giao thông dày đặc thường cảm thấy oi bức kéo dài, ngay cả khi nhiệt độ khí tượng bắt đầu giảm", TS Trương Bá Kiên nhận định.

Về mặt khí hậu học, thời kỳ cuối tháng 5 đến tháng 7 vốn là giai đoạn miền Bắc bước vào cao điểm nắng nóng, do đó sự xuất hiện nắng nóng trong thời điểm này không phải là hiện tượng bất thường. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý của đợt nắng nóng hiện nay là cường độ nhiệt tăng nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và mức độ oi nóng trong đô thị rất rõ, đặc biệt khi Hà Nội ghi nhận nhiệt độ cao, có thời điểm vượt 40 độ C, như tại trạm Láng đạt 40,7 độ C ngày 25/5.

Về cơ chế khí tượng, đợt nóng này có sự kết hợp giữa vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng, hiệu ứng phơn làm không khí khô nóng hơn, bức xạ mặt trời mạnh, ít mây và gió yếu. Các yếu tố này làm tăng nhiệt độ cực đại ban ngày. Tuy nhiên, mức độ khắc nghiệt không chỉ nằm ở nhiệt độ cao nhất trong ngày, mà còn ở khả năng tích nhiệt kéo dài qua nhiều ngày, khiến nền nhiệt ban đêm giảm chậm, cơ thể con người khó phục hồi sau thời gian phơi nhiễm nhiệt ban ngày.

Riêng tại Hà Nội, yếu tố đô thị làm đợt nóng trở nên nặng nề hơn so với nhiều khu vực xung quanh. Bề mặt bê tông, nhựa đường, mật độ xây dựng cao, giao thông dày đặc và nhiệt thải nhân sinh làm gia tăng nhiệt độ cảm nhận, nhất là trong các khu phố hẹp, ít cây xanh và thông gió kém. Vì vậy, nếu so với các đợt nắng nóng thông thường, đợt này đáng chú ý không chỉ vì nhiệt độ khí tượng cao, mà còn vì tổ hợp rủi ro nhiệt: nắng nóng gay gắt ban ngày, oi nóng kéo dài về đêm, áp lực lên sức khỏe cộng đồng, sinh hoạt đô thị và tiêu thụ điện.

Nắng nóng cực đoan ở Hà Nội có thể xuất hiện thường xuyên hơn

TS Trương Bá Kiên cho biết, theo các kết quả trong Kịch bản biến đổi khí hậu 2025, dự kiến được phát hành trong tháng 6 này do Viện Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển thực hiện, biến đổi khí hậu đô thị sẽ được phân tích thành một chương riêng, trong đó tập trung vào Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đây là điểm mới rất quan trọng, bởi các đô thị lớn không chỉ chịu tác động của xu thế nóng lên toàn cầu, mà còn chịu tác động cộng hưởng của quá trình đô thị hóa.

Các kết quả dự tính cho thấy tại Hà Nội, nhiệt độ trung bình, nhiệt độ cực đại và nhiệt độ tối thấp đều có xu thế tăng trong thế kỷ 21. Mức tăng rõ hơn vào cuối thế kỷ so với giữa thế kỷ, cao hơn trong các kịch bản phát thải cao và đặc biệt nổi bật tại khu vực nội đô. Nhiệt độ ban đêm tăng là một tín hiệu rất đáng lưu ý, vì nó phản ánh quá trình tích nhiệt trong môi trường đô thị, khiến cơ thể con người khó phục hồi sau các đợt nắng nóng ban ngày.

Về các chỉ số cực đoan, kịch bản cho thấy số ngày nắng nóng, cường độ nắng nóng và độ dài các đợt nóng đều có xu hướng gia tăng. Điều này đồng nghĩa với việc trong tương lai, Hà Nội có thể phải đối mặt thường xuyên hơn với các đợt nắng nóng gay gắt, kéo dài và gây căng thẳng nhiệt lớn hơn đối với người dân.

Điểm cần nhấn mạnh là đây là dạng tác động kép: biến đổi khí hậu làm nền nhiệt chung tăng lên, trong khi hiệu ứng đảo nhiệt đô thị làm khu vực nội đô nóng hơn và giảm nhiệt chậm hơn. Vì vậy, nếu không có các giải pháp quy hoạch, tăng cây xanh - mặt nước, cải thiện thông gió đô thị và giảm bê tông hóa, rủi ro nắng nóng cực đoan tại Hà Nội sẽ ngày càng rõ nét hơn trong các thập kỷ tới.

Nguồn: https://suckhoedoisong.vn/vi-sao-ha-noi-la-chao-lua-trong-dot-nang-nong-lan-nay-169260527062911813.htm