Vì sao 'Sinh con rồi mới sinh cha'?

“Sinh con rồi mới sinh cha, sinh cháu giữ nhà rồi mới sinh ông” là một trong những câu ca dao khiến nhiều người cảm thấy nghịch lý khi nghe lần đầu. Tuy nhiên, theo Tiếng Việt lạ mà quen của PGS.TS Trịnh Sâm, đây lại là cách diễn đạt chứa đựng tư duy quan hệ rất đặc trưng của người Việt.

Theo logic thông thường, người cha phải tồn tại trước khi sinh ra người con. Song, ở góc nhìn quan hệ và chức năng xã hội, một người đàn ông chỉ thực sự trở thành “cha” từ khi đứa con xuất hiện. Nói cách khác, chính sự ra đời của đứa con đã xác lập vai trò làm cha. Vì vậy, tác giả cho rằng “con có trước cha” là hợp lý nếu đặt trong cấu trúc quan hệ gia đình.

PGS.TS Trịnh Sâm cho rằng tiếng Việt có rất nhiều cách nói “lạ mà quen”, thoạt nghe tưởng phi logic nhưng lại được cộng đồng chấp nhận vì mang ý nghĩa biểu trưng và văn hóa. Chẳng hạn, người Việt nói “nhường cơm xẻ áo” dù áo bị xẻ ra thì không thể mặc; hay dùng các cụm như “giận tím ruột”, “mát dạ”, “nghĩ trong bụng” để diễn đạt cảm xúc và suy nghĩ.

Tác giả cho rằng người Việt có xu hướng dùng chính cơ thể mình để tri nhận thế giới. Vì thế, vùng bụng không chỉ là bộ phận sinh học mà còn trở thành nơi chứa cảm xúc, suy nghĩ và tâm trạng.

"Dường như vùng bụng là cơ quan suy nghĩ thứ hai của người Việt và hình như ở đây, các biểu hiện cảm xúc có liên quan đến bộ phận cơ thể người theo mô hình: Cảm xúc X + bộ phận cơ thể người. Điều này, theo tri nhận luận, xuất phát từ việc con người dùng những hiểu biết về cơ thể mình để nhận thức thế giới", ông viết.

Không chỉ trong đời sống thường ngày, sự “phi logic” còn xuất hiện trong ca dao. Câu “Sáng đi bóng hãy còn dài, chiều về bóng đã nghe ai bóng tròn” bị xem là sai về mặt vật lý vì bóng chỉ tròn vào buổi trưa. Tuy nhiên, người Việt vẫn cảm thấy câu này “thuận” và giàu chất thơ vì phù hợp với cấu trúc đối lập quen thuộc “sáng đi/chiều về”.

Qua những ví dụ này, tác giả cho rằng tiếng Việt không vận hành hoàn toàn theo logic hình thức mà phản ánh cách người Việt cảm nhận thế giới bằng kinh nghiệm sống, văn hóa và quan hệ cộng đồng.

Nguồn: https://znews.vn/vi-sao-sinh-con-roi-moi-sinh-cha-post1653810.html