Suốt 40 năm đổi mới, TPHCM được xem là cái nôi của những thử nghiệm về kinh tế và quản trị đô thị. Từ cơ chế “xé rào” trong những năm đầu mở cửa, thí điểm các mô hình phát triển mới cho tới quá trình thu hút đầu tư, thúc đẩy kinh tế tư nhân, dấu ấn của thành phố luôn hiện diện trong nhiều bước chuyển lớn của nền kinh tế Việt Nam.
Tốc độ tăng trưởng 2 con số kéo dài suốt hàng chục năm đã giúp TPHCM trở thành biểu tượng của sự năng động, sáng tạo và khát vọng vươn lên của một đô thị trẻ. Trong quá trình xây dựng và phát triển, thành phố không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế, mà còn lan tỏa động lực cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước.
Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, với kỳ vọng và trọng trách cao hơn, TPHCM đang đứng trước những giới hạn sau nhiều năm phát triển đột phá. Hạ tầng quá tải, không gian phát triển dần thu hẹp, nguồn lực đầu tư công không còn đáp ứng kịp nhu cầu của một siêu đô thị 14 triệu dân.
Những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua đang đặt thành phố trước yêu cầu phải tìm ra một mô hình phát triển mới cho giai đoạn tiếp theo.
Khu vực Thủ Thiêm, nơi được định hướng là trung tâm tài chính, kinh tế, văn hóa mới của TPHCM (Ảnh: Q.Huy).
Trả lời phỏng vấn Dân trí, PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho biết, kể từ khi Bộ Chính trị có Nghị quyết 31 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Quốc hội đã kịp thời thể chế hóa thành các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố thông qua Nghị quyết 98 và gần nhất là Nghị quyết 260.
Với khung pháp lý được nới rộng, địa phương đã tháo gỡ được rất nhiều vấn đề, dự án tồn đọng, đẩy nhanh tiến độ đầu tư các công trình lớn.
“Tuy nhiên, TPHCM đã đến ngưỡng, “đụng trần” phát triển của mô hình cũ. Thời gian qua, địa phương đã phát triển theo chiều rộng và giờ là lúc cần phát triển theo chiều sâu, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo thẩm thấu vào từng lĩnh vực”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân nhìn nhận.
Nhịp chững lại của đầu tàu
Trung ương và Quốc hội đã trao cho TPHCM nhiều cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Theo ông, chiếc áo cơ chế cho TPHCM đã đủ rộng cho giai đoạn phát triển tiếp theo?
- Từ thời điểm bắt đầu công cuộc đổi mới, TPHCM từng trải qua một giai đoạn phát triển đầy ấn tượng với tốc độ tăng trưởng 2 con số kéo dài suốt khoảng 25 năm. Thành phố khi ấy là biểu tượng của sự năng động, sáng tạo, là nơi đi đầu trong mở cửa kinh tế, thu hút đầu tư, phát triển kinh tế tư nhân và thử nghiệm nhiều mô hình mới cho cả nước.
Kể từ năm 2012, khủng hoảng tài chính thế giới, đại dịch Covid-19 cùng nhiều vấn đề khác đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của TPHCM. Từ đó đến nay, địa phương vẫn phát huy truyền thống năng động, sáng tạo để giữ vững vai trò đầu tàu và có những đóng góp quan trọng cho cả nước.
TPHCM đã đến ngưỡng, “đụng trần” phát triển của mô hình cũ. Thời gian qua, địa phương phát triển theo chiều rộng và giờ là lúc cần phát triển theo chiều sâu.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân
Thời gian qua, Trung ương đã quan tâm đặc biệt cho sự phát triển TPHCM. Kể từ khi có Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị năm 2022, thành phố đã kịp thời trình để Quốc hội thông qua các cơ chế, chính sách đặc thù mới như Nghị quyết 98 và gần nhất là Nghị quyết 260.
Các cơ chế, chính sách đặc thù đã ban hành là cơ sở để địa phương tháo gỡ được rất nhiều khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn cố hữu. Trong đó, các dự án trên địa bàn được đẩy nhanh tiến độ đầu tư khi khâu chuẩn bị ngắn hơn.
Thành quả của việc nới rộng chiếc áo thể chế cho TPHCM là việc tuyến Metro số 1 đã đi vào vận hành sau nhiều năm ách tắc. Địa phương cũng triển khai đồng loạt tuyến Metro số 2, số 3, dự án tuyến Vành đai 3, Vành đai 4 và loạt cao tốc kết nối liên vùng.
Tuy nhiên, sau quãng thời gian dài chạy nhanh, đầu tàu TPHCM đã có dấu hiệu chững lại vì quá tải kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, thiếu nguồn lực đầu tư. Sự quá tải ấy dần trở thành điểm nghẽn khiến địa phương không thể huy động nguồn lực xã hội, thiếu không gian phát triển và kết quả là đà tăng tốc như trước khó có thể duy trì.
Tuyến Metro số 1 đi vào vận hành là một trong những thành quả của việc nới rộng khung thể chế cho TPHCM (Ảnh: Q.Huy).
Kể từ tháng 7/2025, thành phố đã khoác lên mình chiếc áo mới khi sáp nhập cả Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và TPHCM cũ. Với một siêu đô thị 6.773km2, dân số hơn 14 triệu người, TPHCM mới rất cần một khung thể chế tương thích, khác biệt so với các nghị quyết trước đây, mang tính ổn định, lâu dài để phát huy hết tiềm năng, lợi thế.
Theo ông, khung thể chế mới cho TPHCM cần được nới ra sao, tập trung vào các lĩnh vực nào để địa phương có thêm quyền tự chủ, tự quyết, tự chịu trách nhiệm và phát huy tiềm năng, lợi thế trong giai đoạn mới?
- Các nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù thường mang tính trung hạn với hiệu lực 5 năm, luật mang tính ổn định với hiệu lực dài hạn. Với tầm nhìn phát triển cùng những mục tiêu lớn, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với TPHCM trong giai đoạn hiện tại để tiếp tục vì cả nước, cùng cả nước.
Khung thể chế mới phải giải quyết được vấn đề then chốt là huy động nguồn lực, vốn đầu tư xã hội, vốn trong dân, vốn trong doanh nghiệp và vốn từ nhà đầu tư nước ngoài. Đây là những điều kiện tiên quyết để thành phố thực hiện nhiệm vụ chính trị là đầu tàu, lan tỏa sự phát triển đến vùng, khu vực và sánh vai với các đô thị lớn trên thế giới.
Đi vào các chi tiết trong việc xây dựng luật mới, chúng ta cần nhìn rõ những tiềm năng, lợi thế và các điểm nghẽn cần khơi thông.
Với tầm nhìn phát triển cùng những mục tiêu lớn, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với TPHCM trong giai đoạn hiện tại để tiếp tục vì cả nước, cùng cả nước.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân
TPHCM mới có bờ biển dài và đẹp ở khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu. Đây cũng là trung tâm logistics, kho vận, cảng biển, thủy hải sản, năng lượng của cả nước và sắp tới sẽ có thêm khu thương mại tự do.
Tiềm năng tiếp theo nằm tại khu vực Bình Dương cũ khi có cụm khu công nghiệp, khu chế xuất. Luật Đô thị đặc biệt cần thúc đẩy và chuyển hướng khu vực này thành các khu công nghệ mới, khu công nghiệp xanh, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
Thế mạnh thứ 3 nằm ở vùng lõi TPHCM hiện hữu khi đã có một trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch, lưu trú, ăn uống kết hợp với công nghiệp văn hóa với hạ tầng hoàn chỉnh. Ngoài ra, trung tâm TPHCM cũng là nơi có Sở Giao dịch chứng khoán, có nhiều ngân hàng lớn của cả nước đặt trụ sở.
Luật Đô thị đặc biệt cần có các cơ chế, chính sách, đột phá về thể chế để các tiềm năng, lợi thế trên phát triển. Trong đó, luật cần có cơ chế để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo có thể làm mới những tiềm năng hiện có và cần phân cấp, phân quyền triệt để, đồng bộ, hiệu quả để địa phương chủ động trong việc quyết định, làm và chịu trách nhiệm.
Về các điểm nghẽn, để giải quyết được bài toán hạ tầng, thành phố cần nguồn vốn đầu tư khổng lồ. Trong bối cảnh ngân sách chỉ lo được khoảng 15-17% tổng vốn đầu tư xã hội, luật mới cần có những cơ chế, chính sách để huy động nguồn lực thông qua thu hút nhà đầu tư tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài, mô hình đối tác công tư và ưu đãi nhà đầu tư chiến lược.
Một hệ thống hạ tầng hoàn thiện sẽ giúp TPHCM khai thác triệt để những tiềm năng, lợi thế vốn có, thu hút nguồn lực phát triển mới. Khi đó, TPHCM sẽ vực dậy sự phát triển và tiếp tục hành trình với tốc độ cao hơn.
Vấn đề quan trọng cuối cùng là tổ chức bộ máy và yếu tố con người. Để vận hành hiệu quả với quy mô mới, thành phố cần được phân cấp mạnh hơn, theo hướng phân cấp trọn gói để HĐND TPHCM, UBND TPHCM và Chủ tịch UBND TPHCM có thể chủ động trong tổ chức bộ máy.
TPHCM cần được quyền chủ động thành lập thêm những cơ quan, ban, sở, ngành cần thiết, phù hợp với quy mô dân số, quy mô kinh tế và yêu cầu phát triển thực tế. Một siêu đô thị hơn 14 triệu dân chắc chắn không thể áp dụng hoàn toàn cơ chế quản trị như các địa phương khác.
TPHCM cần được tăng quyền trong tổ chức bộ máy, tuyển dụng nhân sự, cơ chế thu hút nhân tài, lựa chọn cán bộ lãnh đạo phù hợp với yêu cầu phát triển (Ảnh: Nam Anh).
Thành phố cũng cần được trao sự chủ động hơn trong việc bố trí biên chế cho từng đơn vị. Có những phường dân số đông, khối lượng dịch vụ công lớn, hoạt động kinh tế sôi động thì cần tăng cường nhân sự. Ngược lại, nơi nhu cầu thấp hơn có thể giảm bớt để điều chuyển phù hợp.
Nếu giao thêm nhiệm vụ cho địa phương nhưng thiếu con người, thiếu trang thiết bị thì rất khó hoạt động hiệu quả. Những vấn đề này chỉ địa phương mới hiểu rõ nhất.
Vì vậy, TPHCM cần được tăng quyền trong tổ chức bộ máy, tuyển dụng nhân sự, cơ chế thu hút nhân tài, lựa chọn cán bộ lãnh đạo phù hợp với yêu cầu phát triển của siêu đô thị mới. Tất nhiên, đi liền với phân cấp phải là trách nhiệm, cơ chế kiểm soát quyền lực, hậu kiểm, đánh giá hiệu quả công việc và đánh giá cán bộ.
Mô hình phát triển mới của siêu đô thị
Tại buổi làm việc với TPHCM hôm 27/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định: "50 năm qua, đặc biệt là sau 40 năm đổi mới, thành phố đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Nhưng khi nhìn thẳng vào sự thật, các động lực phát triển cũ đang suy giảm rõ rệt, có nguy cơ tụt hậu và cần tìm kiếm mô hình phát triển mới”. Theo ông, mô hình phát triển mới của TPHCM cần thay đổi như thế nào?
- Tôi cho rằng việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng là xu thế chung toàn cầu. Khi cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 bùng nổ, sự phát triển về khoa học công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo buộc cả thế giới phải chuyển mình theo hướng khác.
Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57 với định hướng rất rõ về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Ngay sau đó, Quốc hội cũng nhanh chóng thể chế hóa tinh thần của nghị quyết bằng việc sửa đổi nhiều luật liên quan, để những nội dung này không chỉ dừng ở chủ trương, mà thực sự thẩm thấu vào từng lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.
Buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với TPHCM ngày 27/4 (Ảnh: Q.Huy).
Trong bối cảnh đó, TPHCM phải là nơi tiên phong, là hình mẫu đi đầu trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng ấy. Đây không phải câu chuyện có thể tạo ra kết quả ngay lập tức.
Vấn đề còn lại là TPHCM phải sớm tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua để làm mới các động lực tăng trưởng cũ, đồng thời mở ra những động lực phát triển mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thời gian qua, thành phố có những bước chuyển dịch để chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu. Trong đó, TPHCM đã tái cơ cấu các khu công nghiệp, khu chế xuất theo hướng không còn đặt mục tiêu thu hút đầu tư nước ngoài bằng mọi giá, mà chuyển sang thu hút có chọn lọc, ưu tiên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng cao.
Các khu công nghiệp, khu chế xuất được định hướng phát triển theo mô hình công nghệ cao, ưu tiên những ngành có năng suất lao động lớn, thân thiện với môi trường, gắn với kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
TPHCM phải là nơi tiên phong, là hình mẫu đi đầu trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân
Trong lĩnh vực y tế, TPHCM đang hướng tới mô hình y tế chất lượng cao, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ cao vào công tác khám, chữa bệnh và quản lý sức khỏe người dân. Những lĩnh vực khác như du lịch, thương mại, dịch vụ, giáo dục, khoa học - công nghệ, sản xuất hay tài chính cũng đều đi theo hướng này.
Khi khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đưa sâu vào từng lĩnh vực, năng suất lao động sẽ tăng lên, hiệu quả sử dụng vốn của TPHCM cũng được cải thiện rõ rệt.
Khi Luật Đô thị đặc biệt, các dự án hạ tầng chiến lược, Trung tâm tài chính quốc tế cùng những động lực mới phát huy hiệu quả, ông đánh giá ra sao về mục tiêu thu ngân sách 1 triệu tỷ đồng, tăng trưởng 2 con số và những thay đổi của TPHCM thời gian tới?
- Về thu ngân sách, chúng ta thấy nhiều năm qua, quy mô thu của cả nước luôn duy trì mức tăng khoảng 10-15% mỗi năm. Riêng TPHCM, tốc độ tăng thu ngân sách thường ở mức 15-20%.
Năm nay, dự toán thu ngân sách của TPHCM khoảng 800.000 tỷ đồng. Nếu thành phố phấn đấu tăng thu vượt dự toán khoảng 20% thì con số có thể đạt gần 960.000 tỷ đồng. Và nếu nỗ lực mạnh mẽ hơn nữa, theo tôi, mục tiêu thu ngân sách đạt 1 triệu tỷ đồng là hoàn toàn khả thi.
Nơi thi công dự án Trung tâm Chính trị - Hành chính mới của TPHCM (Ảnh: Q.Huy).
Quy mô kinh tế của TPHCM đang tiếp tục tăng dần qua từng năm, nên nguồn thu ngân sách cũng sẽ tăng theo tỷ lệ thuận. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn không chỉ nằm ở quy mô thu ngân sách, mà là hiệu quả sử dụng nguồn vốn đó.
Chỉ số ICOR (hiệu quả sử dụng vốn) của TPHCM trong điều kiện bình thường, như giai đoạn năm 2024-2025 vừa qua, ở mức khá tích cực. Năm 2024, chỉ số này khoảng 4,1 và năm 2025 khoảng 3,2. Điều này đồng nghĩa việc TPHCM chỉ cần khoảng 3-4 đồng vốn đầu tư để tạo ra 1 đồng tăng trưởng, trong khi mức bình quân của cả nước khoảng 6-6,5 đồng.
Theo tôi, TPHCM vẫn còn dư địa để tiếp tục cải thiện chỉ số ICOR, qua đó tạo thêm động lực tăng tốc phát triển. Mục tiêu tăng trưởng 2 con số không phải điều quá xa vời, mà hoàn toàn khả thi, thậm chí có thể đạt mức cao hơn nếu các điểm nghẽn được tháo gỡ hiệu quả.
Tôi nghĩ rằng, chỉ trong khoảng 5 năm tới, TPHCM bắt đầu được nhìn thấy rất rõ diện mạo mới và những thay đổi lớn của mình. Điều dễ nhận thấy nhất sẽ là sự cải thiện mạnh mẽ về hạ tầng đô thị.
Hiện nay, nhiều điểm nghẽn hạ tầng của thành phố đang từng bước được tháo gỡ, từ các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4, hệ thống đường sắt đô thị, đường cao tốc cho tới các tuyến quốc lộ kết nối liên vùng. Khi nguồn lực đầu tư được khơi thông, các dự án được triển khai đồng bộ, diện mạo TPHCM chắc chắn sẽ thay đổi rất lớn.
Chỉ trong khoảng 5 năm tới, TPHCM bắt đầu được nhìn thấy rất rõ diện mạo mới và những thay đổi lớn của mình. Điều dễ nhận thấy nhất sẽ là sự cải thiện mạnh mẽ về hạ tầng đô thị.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân
TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030 có thể sánh vai với các đô thị lớn trong khu vực Đông Nam Á; đến năm 2045 hướng tới các đô thị hàng đầu châu Á và xa hơn, tới năm 2075, sẽ vươn tầm các đô thị lớn trên thế giới. Nhưng với những gì đang diễn ra hiện nay, nếu các dự án được thực hiện đúng tiến độ, đúng kỳ vọng, thành phố hoàn toàn có thể tăng tốc nhanh hơn, mạnh mẽ hơn.
Tôi tin TPHCM sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới. Năm nay cũng là dấu mốc đặc biệt khi thành phố kỷ niệm 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh và 115 năm ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước. Điều đó càng tạo thêm niềm tin và động lực để TPHCM bước vào kỷ nguyên mới với vai trò tiên phong, đi đầu - một đô thị thông minh, có nền công nghiệp hiện đại, kinh tế số phát triển và năng lực cạnh tranh quốc tế cao.
Nhưng suy cho cùng, điều quan trọng nhất vẫn là nâng cao chất lượng sống của người dân. Thành phố phải giải quyết được những vấn đề mà người dân quan tâm hằng ngày như ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường. Đó mới là mục tiêu cuối cùng và cũng là những vấn đề TPHCM cần tập trung tháo gỡ trên chặng đường sắp tới.
Xin cảm ơn ông!
Nguồn:https://dantri.com.vn/thoi-su/vuc-day-da-tang-toc-cho-dau-tau-tphcm-20260520221627746.htm
Bình luận (0)