Khi Bồ Đào Nha được hưởng phạt đền ở vòng 1/16 World Cup 2026, gặp Croatia đêm 2/7, mọi ánh mắt đều đổ đồn về Cristiano Ronaldo.
Lúc ấy, CR7 cùng đồng đội đang bị dẫn 0-1 bởi bàn thua đầu hiệp 2, chịu gánh nặng tâm lý cùng cực. Lối chơi của họ cũng kém sáng tạo, ít cơ hội ăn bàn rõ rệt. Nếu Ronaldo thất bại trên chấm 11m ở phút 66, một dự liệu rất xấu gần như sẽ đến với "Brazil của châu Âu".
Ronaldo thực hiện thành công quả 11m trong trận gặp Croatia đêm 2/7. Ảnh: Reuters.
Ronaldo đã thực hiện thành công, nhưng cái cách chủ nhân 5 Quả bóng vàng sút vào chính giữa khung thành một lần nữa chứng minh, áp lực trên chấm phạt đền chưa bao giờ giảm. Điều thay đổi chỉ là cách các đội chuẩn bị cho khoảnh khắc ấy.
Tại World Cup 2026, hầu như không còn đội tuyển nào xem luân lưu như trò may rủi sau 120 phút, mà như một kỹ năng có thể rèn, đo và tối ưu. Đức và Hà Lan đã phải trả giá khi lần lượt bị Paraguay và Morocco loại ở vòng 1/16 sau loạt sút luân lưu, trong khi Youri Tielemans giúp Bỉ ngược dòng trước Senegal bằng quả phạt đền ở phút bù hiệp phụ.
Geir Jordet, giáo sư Trường Khoa học Thể thao Na Uy nói với hãng tin Reuters, rằng quan niệm “luân lưu là xổ số” đã lỗi thời. Ông cho rằng trong một chiến dịch World Cup thành công, khả năng phải bước vào loạt sút luân lưu gần như khó tránh. Việc không dành thời gian chuẩn cho kịch bản này mới bị coi là lạ lùng.
Nghiên cứu của vị giáo sư trên 718 cú sút ở các loạt luân lưu trong những giải đấu lớn như World Cup, Euro và Champions League từ năm 1970 đến 2023 cho thấy, sức ép để lại dấu vết rất rõ.
Có 53% cầu thủ đá hỏng phản ứng theo cùng một kiểu: thu mình lại, ngã xuống sân, che mặt, cúi đầu hoặc tránh ánh mắt đồng đội khi trở về. Với nhiều cầu thủ trẻ, một cú sút hỏng có thể định hình cả sự nghiệp sau này, trở thành "sang chấn tâm lý" mà ban huấn luyện và nền bóng đá của họ không thể xem nhẹ.
Bóng đá Anh từng là ví dụ điển hình. Sau khi thua 6 trong 7 loạt luân lưu ở thập niên 1990 và đầu những năm 2000 (điển hình là 2 lần liên tiếp thua Bồ Đào Nha tại Euro 2004 và World Cup 2006), họ xây dựng các giáo án chuyên biệt về đá phạt đền.
Dưới thời Thomas Tuchel, chương trình này vẫn được duy trì. HLV tuyển Anh xem phạt đền là phần chuẩn bị mang tính "sống còn" của vòng loại trực tiếp. Chúng cần được thực hiện bằng thói quen lặp lại.
Tây Ban Nha cũng nhìn vấn đề theo hướng tương tự. HLV Luis De La Fuente nói sút phạt đền không diễn ra ngẫu nhiên. Giống như đá phạt hay phạt góc, phạt đền cần chuyên gia, bởi không phải cầu thủ nào cũng phù hợp. Khía cạnh tâm lý vì thế được đặt ngang với kỹ thuật. Có người sợ, có người lại muốn nhận trách nhiệm.
Vào thời điểm Ronaldo bước lên nhận trọng trách tại sân Toronto vừa qua, Bồ Đào Nha vẫn còn một vài cầu thủ khác có thể thay người anh cả. Tuy nhiên, nếu thực hiện hỏng, họ có thể thành một Roberto Baggio thứ hai (sau khi sút lên trời ở chung kết World Cup 1994). Và Ronaldo, gần như là lựa chọn duy nhất.
Thủ thành Yassine Bounou của Morocco đã chơi tuyệt hay trong loạt luân lưu, giúp đội nhà vượt qua Hà Lan. Ảnh: FIFA.
Giáo sư Jordet còn đặc biệt chú ý tới những dấu hiệu căng thẳng, đôi khi xuất hiện từ một vài chi tiết nhỏ. Đó có thể là bước đi từ giữa sân, gương mặt, cách cầu thủ phản ứng với tiếng còi. Một số người xem còi trọng tài như phát súng xuất phát và lao vào thực hiện quá nhanh, dấu hiệu cho thấy họ muốn kết thúc cảm giác chịu đựng hơn là tập trung vào nhiệm vụ.
Không chỉ người sút thay đổi, thủ môn cũng bước vào cuộc cách mạng riêng. Họ không còn đơn thuần đoán hướng bay, mà dùng dữ liệu, phân tích và cả động tác đánh lừa. Yassine Bounou của Morocco tại World Cup 2026 được xem là ví dụ nổi bật với khả năng khiến cầu thủ chờ thủ môn di chuyển bị mắc bẫy. Ở trận Morocco loại Hà Lan, hai cầu thủ Hà Lan sút ra ngoài, một người khác bị Bounou cản phá.
Brazil dưới thời Carlo Ancelotti cũng tập luân lưu như tình huống thật. Ông chia đội thành 2 nhóm, cho cầu thủ đứng ở giữa sân, đi bộ tới chấm 11 m và thực hiện đầy đủ nghi thức, trong khi ban huấn luyện quan sát ngôn ngữ cơ thể và xu hướng xử lý.
Trước nữa, thủ thành Emiliano Martinez của Argentina đã thực sự biến chấm 11m thành trò chơi cân não. Một loạt chiêu trò, kể từ lúc đối phương bước lên đá phạt, đã giúp anh giành chiến thắng trong cả 6 loạt sút luân lưu gần nhất, bao gồm cả chung kết World Cup 2022.
Nhưng dù dữ liệu, tâm lý và giáo án ngày càng chi tiết, chấm 11m vẫn là nơi bóng đá giữ lại phần tàn nhẫn nhất. World Cup này nhiều khả năng vẫn sẽ có một cầu thủ trẻ bị nhớ đến bởi một cú sút lên khán đài từ chấm định mệnh. Khác biệt có chăng, là thất bại ấy ngày càng ít được xem là định mệnh. Đó phải là bài học được chuẩn bị kỹ càng trước khi bước vào vòng knock-out.
Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/world-cup-bien-cham-11m-thanh-lop-hoc-tam-ly-d819708.html
