Xây dựng 'khung thể chế' mới cho làng nghề

Dự thảo Nghị định về phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề được kỳ vọng tạo 'khung thể chế' thúc đẩy kinh tế làng nghề phát triển xanh, hiện đại và bền vững.

Theo ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Cục Kinh tế hợp tác và PTNT), làng nghề là một trong những ‘mỏ vàng’ để khai thác, phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn. Ảnh: Trần Văn.

Phải tổ chức lại không gian phát triển làng nghề

Ngày 27/5, tại Ninh Bình, Cục Kinh tế hợp tác và PTNT (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình cùng Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam tổ chức Hội nghị góp ý Dự thảo “Nghị định về phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề bền vững thay thế thay thế Nghị định 52 ngày 12/4/2018 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn”.

Theo thống kê, cả nước hiện có hàng nghìn làng nghề, trong đó gần 700 làng nghề truyền thống được công nhận. Không chỉ tạo sinh kế cho hàng triệu lao động nông thôn, khu vực này còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và tri thức bản địa đặc sắc.

“Đây là một trong những ‘mỏ vàng’ để khai thác, phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn. Trong bối cảnh ngành nông nghiệp và môi trường đang gặp nhiều áp lực về tăng trưởng, khu vực phát triển nông thôn và ngành nghề nông thôn có thể đóng góp giá trị rất lớn nếu được tổ chức lại theo hướng hiện đại và bền vững”, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và PTNT nhận định.

Một trong những nội dung trọng tâm của Dự thảo là tái định hình không gian phát triển làng nghề gắn với bảo vệ môi trường và kinh tế xanh. Theo đó, Nhà nước khuyến khích áp dụng công nghệ sạch, mô hình sản xuất tuần hoàn, hệ thống cảnh báo ô nhiễm môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Các cơ sở gây ô nhiễm, nguy cơ cháy nổ cao sẽ buộc phải di dời. Trong khi đó, những nghề thủ công truyền thống gắn với văn hóa cộng đồng, du lịch và ít tác động môi trường sẽ tiếp tục được duy trì trong khu dân cư.

Ông Thịnh cho rằng, sau hơn 7 năm thực hiện, Nghị định 52 đã bộc lộ một số hạn chế như: Tiêu chí công nhận ngành nghề nông thôn hiện nay đã lạc hậu, nhiều ngành nghề mới không còn phù hợp với khung chính sách cũ. Bên cạnh đó, Nghị định này cũng chưa giải quyết được các vấn đề mới như ô nhiễm môi trường, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử hay cơ chế hậu kiểm.

Nghệ nhân Nguyễn Ngọc Thạch nêu ý kiến tại hội nghị. Ảnh: Trần Văn.

Không chỉ cơ quan quản lý, nhiều nghệ nhân và doanh nghiệp cũng cho rằng bài toán lớn nhất hiện nay là thiếu cơ chế tổ chức, quản lý chất lượng ngay trong nội bộ làng nghề. Nghệ nhân Nguyễn Ngọc Thạch, làng nghề nghề dệt cói truyền thống nhấn mạnh, “không có người lãnh đạo làng nghề thì sẽ không có ai quản lý kỹ thuật hay quản lý chất lượng sản phẩm. Đây là vấn đề sống còn của làng nghề”.

Theo ông Thạch, nhiều nơi hiện nay vẫn thiếu bộ tiêu chí quản lý kỹ thuật, dẫn đến tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng trà trộn, ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín làng nghề truyền thống. Đơn cử như nghề cói truyền thống phải trải qua nhiều công đoạn xử lý nguyên liệu để đảm bảo độ bền, chống ẩm mốc, nhưng vì chạy theo lợi nhuận, nhiều cơ sở đã bỏ qua quy trình khiến khách hàng mất niềm tin.

“Chúng ta chưa có tiêu chí nào về đội ngũ quản lý kỹ thuật trong làng nghề. Đây là một thiếu sót rất lớn”, ông Thạch nói.

Ông Đoàn Văn Lan, Giám đốc Công ty TNHH Đổi mới đề xuất tăng cường liên kết giữa làng nghề và du lịch trải nghiệm. Ảnh: Trần Văn.

Chuyển đổi số để giữ hồn làng nghề

Một điểm mới đáng chú ý của Dự thảo là việc thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong ngành nghề nông thôn. Theo đó, bản đồ số làng nghề tích hợp dữ liệu văn hóa, du lịch sẽ được xây dựng và kết nối với hệ thống thông tin thị trường. Các cơ sở sản xuất sẽ được hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, xác thực sản phẩm trên môi trường số, tham gia sàn thương mại điện tử và kết nối tiêu thụ trong nước, quốc tế.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng cần đặt làng nghề vào hệ sinh thái kinh tế nông thôn rộng lớn hơn, bao gồm du lịch, thương mại và vùng nguyên liệu. Theo ông Đoàn Văn Lan, Giám đốc Công ty TNHH Đổi mới cho biết, nghề thủ công mỹ nghệ không chỉ là sinh kế mà còn là “văn hóa của dân tộc”. Qua kinh nghiệm khảo sát nhiều quốc gia, ông cho rằng Việt Nam cần có chính sách mạnh hơn về thuế, hạ tầng, tín dụng, nguyên liệu và mặt bằng sản xuất cho khu vực làng nghề.

Theo ông Lan, ngành thủ công mỹ nghệ hiện đang tạo việc làm cho lượng lớn lao động nông nhàn, lao động lớn tuổi và lao động yếu thế ở nông thôn. Tuy nhiên, chính sách đào tạo nghề hiện nay vẫn còn khoảng trống với nhóm lao động trên 60 tuổi, lực lượng này đang tham gia rất lớn vào sản xuất thủ công.

Đại diện doanh nghiệp cũng đề xuất tăng cường liên kết giữa làng nghề và du lịch trải nghiệm. “Khách quốc tế đến làng nghề, mua sản phẩm tại chỗ chính là xuất khẩu tại chỗ. Ngoài ra, Dự thảo cũng lần đầu tiên quy định rõ cơ chế hậu kiểm sau công nhận làng nghề, nghề truyền thống. Các danh hiệu sẽ bị thu hồi nếu ngừng hoạt động kéo dài, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hoặc gian lận hồ sơ”, ông Lan nêu ý kiến.

Đáng chú ý, Dự thảo dành riêng các quy định về tôn vinh nghệ nhân ngành nghề nông thôn. Những người có ít nhất 10 năm thực hành nghề, nắm giữ bí quyết truyền thống và có đóng góp truyền dạy sẽ được ưu tiên hỗ trợ sở hữu trí tuệ, kỹ năng số, xúc tiến thương mại và phát triển du lịch trải nghiệm.

Về phía Cục Kinh tế hợp tác và PTNT, ông Thịnh nhấn mạnh, “nghị định mới không chỉ là văn bản quản lý ngành nghề nông thôn, mà là khung thể chế quan trọng để chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế nông thôn từ nhỏ lẻ, rời rạc sang nền kinh tế sáng tạo, xanh, số và gắn với bản sắc văn hóa dân tộc”.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/xay-dung-khung-the-che-moi-cho-lang-nghe-d813493.html