Xuân về, lửa nghề thêm ấm

Khi gió xuân bắt đầu thổi về, các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Tây Ninh cũng bước vào mùa cao điểm tết. Gian bếp đỏ lửa, xưởng nghề nhộn nhịp, tất bật cho ra lò những đặc sản tết mang đậm bản sắc văn hóa và hồn cốt dân tộc được gìn giữ, trao truyền qua bao thế hệ.

Bánh tráng Trảng Bàng rộn ràng vào xuân

Khi sương mai còn bảng lảng, những lò tráng bánh ở Làng nghề bánh tráng Trảng Bàng (phường Trảng Bàng) đã đỏ lửa. Hơi sương sớm quyện cùng khói lò ấm nồng tạo nên hương vị rất riêng, báo hiệu mùa xuân đang về. Và những ngày giáp tết, làng nghề càng thêm nhộn nhịp. Xe chở gạo, than, phên tre ra vào liên tục; bánh thành phẩm được xếp gọn chờ đóng gói, đưa ra thị trường. Trong gian bếp nhỏ, đôi tay người thợ nhịp nhàng múc bột, tráng bánh, gỡ bánh khỏi khuôn rồi xếp phơi lên phên tre.

Làng nghề bánh tráng phơi sương Trảng Bàng rộn ràng vào xuân

Nghệ nhân Trịnh Thị Kim Yến có hơn 30 năm gắn bó với nghề làm bánh tráng, cho biết: “Cận tết, trung bình mỗi ngày, tôi tráng hơn 500 bánh, có lúc phải làm xuyên đêm mới kịp đơn hàng”.

Theo một số thợ lành nghề, bánh tráng gạo phải tráng mỏng, phơi sương đúng độ để bảo đảm dẻo mềm, thơm mùi gạo mới. “Gạo phải đúng loại, bột pha vừa tay, tráng bánh phải canh theo thời tiết. Trời lạnh, sương nhiều thì bánh phải tráng dày hơn” - Nghệ nhân Phạm Thị Đương có hơn 40 năm theo nghề, chia sẻ.

Nghệ nhân Phạm Thị Đương vẫn giữ nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng dù khá vất vả

Bánh tráng Trảng Bàng, đặc biệt là bánh tráng phơi sương, đã vượt khỏi khuôn khổ một món ăn dân dã, trở thành biểu tượng ẩm thực của Tây Ninh. Nghề bánh tráng phơi sương Trảng Bàng cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016, hiện còn khoảng 20 hộ duy trì nghề truyền thống này.

Lễ hội nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng được tổ chức định kỳ hai năm một lần, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản. Cùng với đó, nhiều chính sách hỗ trợ của địa phương, từ OCOP, xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ đến định hướng phát triển du lịch làng nghề đang tiếp thêm động lực cho nghề bánh tráng phơi sương.

Nướng bánh là công đoạn quan trọng tạo nên màu sắc đặc trưng của bánh tráng phơi sương Trảng Bàng

Sức lan tỏa của món ăn truyền thống này đã đưa bánh tráng phơi sương Trảng Bàng trở thành phong vị đặc trưng trong ngày tết của nhiều gia đình. Để rồi, mỗi độ vào xuân, các lò bánh tráng phải tăng sản lượng để đáp ứng đủ nhu cầu của thực khách. Tuy vất vả hơn ngày thường nhưng với người làm nghề, đó là niềm vui khi hương vị tết quê được gìn giữ và lan tỏa.

“Mệt nhưng vui vì nghề mình được trân trọng, sản phẩm mình làm ra được tin dùng. Để bớt vất vả, tăng năng suất, nhiều cơ sở chủ động đưa máy móc vào các khâu phụ trợ, song vẫn giữ công đoạn tráng bánh thủ công - phần “hồn” làm nên hương vị riêng” - Nghệ nhân Phạm Thị Đương nói.

"Bánh tráng phơi sương Trảng Bàng đã trở thành phong vị đặc trưng trong ngày tết của nhiều gia đình”.

Nhịp trống xuân - hồn quê vang mãi

Nép mình bên dòng Vàm Cỏ Tây hiền hòa, Làng nghề trống Bình An (xã Tân Trụ) bước vào mùa xuân với nhịp điệu riêng. Dịp tết, nhu cầu trống lễ hội, đình, chùa, múa lân, trường học tăng cao. Mỗi sân nhà trở thành một xưởng nhỏ. Gỗ được tiện tròn, da trâu được xử lý công phu, căng đều tay để tạo âm trầm hùng, vang xa.

Để hoàn thiện một chiếc trống đạt chuẩn, người thợ phải trải qua chuỗi công đoạn khắt khe, giàu kinh nghiệm, sự nhẫn nại và cả “bí quyết nhà nghề” từ chọn gỗ, phơi sấy đến căng da, chỉnh âm.

Hình thành từ năm 1842, trải qua nhiều thăng trầm, Làng nghề trống Bình An vẫn bền bỉ giữ nhịp nghề xưa, hiện còn hơn chục hộ gắn bó. Với họ, xuân về không chỉ là mùa “ăn nên làm ra” mà còn là mùa giữ “hồn trống” - thanh âm gắn liền lễ hội, đình làng, trường học.

Cẩn trọng rà từng mặt trống trước khi giao cho khách, anh Nguyễn Văn An (Nghệ nhân Tư An) có hơn 40 năm theo nghề, nói: “Làm trống không chỉ để bán mà còn là giữ hồn quê”.

Anh Nguyễn Văn An (Nghệ nhân Tư An), thuộc thế hệ thứ 5, miệt mài giữ gìn và phát huy nghề làm trống truyền thống mà cha ông để lại

Được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (tháng 6/2025), trống thủ công Bình An tiếp tục khẳng định giá trị riêng. Mỗi tiếng trống xuân vang lên không chỉ mở đầu lễ hội mà còn đánh thức ký ức cội nguồn, nối dài mạch văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Tư An chia sẻ: “Tiếng trống không chỉ để nghe mà còn để cảm. Làm ẩu, trống sẽ không “ăn tiếng”, người chơi nhận ra ngay. Gắn nghề làm trống với hoạt động văn hóa - lễ hội, biểu diễn nghệ thuật và du lịch trải nghiệm chính là cách để nghề truyền thống có thêm không gian phát triển”.

Nghệ nhân Tư An kiểm tra trống thành phẩm trước khi giao cho khách

Mỗi làng nghề truyền thống là một lớp trầm tích văn hóa, kết tinh từ trí tuệ, sự khéo léo và lòng bền bỉ của nhiều thế hệ. Khi bàn tay còn cần mẫn giữ nghề, hồn quê còn được dưỡng nuôi, giá trị văn hóa truyền thống sẽ tiếp tục lan tỏa, trở thành điểm tựa bền bỉ cho hành trình phát triển hôm nay và mai sau./.

"Mỗi tiếng trống xuân vang lên không chỉ mở đầu lễ hội mà còn đánh thức ký ức cội nguồn, nối dài mạch văn hóa truyền thống”.

Ngọc Huyền

Nguồn: https://baotayninh.vn/xuan-ve-lua-nghe-them-am-137798.html