Tết của các loại bánh nếp
Về thôn Chín Thượng, phường Nguyễn Trãi khi Tết đang cận kề, đào ở các vườn nhà đã khoe sắc báo hiệu tiết Xuân sang. Là những cư dân nông nghiệp, từ những sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, người Sán Dìu đã khéo léo chế biến ra nhiều món ăn ngon, độc đáo.
Đối với người Sán Dìu, Tết Nguyên đán là dịp quan trọng nhất, nhà nào cũng lục tục chuẩn bị nguyên liệu làm bánh chưng gù, bánh gio và bánh mật cúng ông bà tổ tiên. Cũng như các nhà, gia đình bà Lưu Thị Gái (78 tuổi) đang tất bật chuẩn bị gói bánh chưng gù. Theo bà Gái, nguyên liệu gói bánh gù giống bánh chưng, nhưng khác ở lá và cách gói. Lá gói bánh gù chủ yếu là lá chít, lá dong chỉ bọc thêm bên ngoài. Ngày xưa, người Sán Dìu thường phải mất cả buổi vào rừng hái lá chít nhưng giờ nhà nào cũng trồng vài khóm ở ngay trong vườn nhà.
Lá chít hái về rửa sạch, lau khô, cắt bỏ hai đầu, luộc chín và ép thẳng. Còn lạt để gói bánh chưng gù phải là lạt giang chẻ mỏng rồi nối lại thành sợi dài, khi buộc quấn thành các vòng liên tục từ đầu đến cuối bánh. Không chỉ là loại bánh cổ truyền trong dịp Tết, bánh chưng gù còn là thứ quà quê quý để biếu tặng bạn bè, người thân xa gần.
Tết này ngoài bánh chưng gù, gia đình bà Gái còn làm đôi cân bánh mật thắp hương tổ tiên và ăn trong các bữa cỗ. Mang vị ngọt của đường, sự dẻo, thơm của gạo nếp, bánh mật cùng với bánh chưng gù góp phần làm nên hương vị đặc trưng cho mâm cỗ Tết của người Sán Dìu, khiến khách một lần được thưởng thức khó mà quên được.
Ngoài ra, nhiều gia đình người Sán Dìu làm còn bánh bạc đầu chế biến từ gạo nếp ngâm kỹ, mang giã nhuyễn bằng cối đá, lấy bột, lọc qua nhiều lần. Phụ nữ Sán Dìu thường phụ trách làm các loại bánh trên và đó cũng là tiêu chí đánh giá sự đảm đang của họ vào dịp Tết đến. Không chỉ mang giá trị ẩm thực, các loại bánh Tết của người Sán Dìu còn thể hiện nét văn hóa vùng miền đặc sắc, sức sống mãnh liệt của truyền thống dân tộc.
Theo ông Trương Văn Nam (81 tuổi) ở thôn Chín Thượng, với người Sán Dìu, ngày mồng Hai được coi là ngày Tết chính. Trên bàn thờ tổ tiên của mỗi gia đình đều có thịt lợn, thịt gà đã được chế biến sẵn cùng 5 bát bánh trôi nước để cúng ông bà tổ tiên. Từng gia đình, dòng họ làm cỗ mời khách. Đó là những người anh em, họ hàng, hàng xóm thân thiết.
Quanh mâm cơm ngày Tết, mọi người ăn uống vui vẻ, bàn bạc công việc làm ăn của những ngày sắp tới và cùng chúc nhau những điều may mắn tốt lành. "Mỗi món ăn không chỉ là vật phẩm cúng dâng mà còn là biểu tượng của những giá trị truyền thống mà người Sán Dìu luôn gìn giữ", ông Nam chia sẻ.
Giữ gìn bản sắc dân tộc
Qua rà soát sơ bộ, phường Nguyễn Trãi có khoảng hơn 470 hộ dân với trên 1.720 người là dân tộc Sán Dìu, sinh sống rải rác ở các thôn, tổ dân phố trên địa bàn, chủ yếu ở các thôn Chín Thượng và Chín Hạ. Ông Lê Văn Khoa, Phó chủ tịch UBND phường Nguyễn Trãi cho biết: Trong quá trình hội nhập và phát triển, việc chung sống, lao động, học tập giữa người Sán Dìu với các dân tộc khác dẫn đến nhiều thay đổi, nhưng nét văn hóa, phong tục ngày Tết của người dân tộc Sán Dìu vẫn có bản sắc riêng. Theo truyền thống, người Sán Dìu ở Chí Linh trước đây (nay là phường Nguyễn Trãi), mỗi năm đón 5 Tết lớn là Thanh minh, Đoan ngọ, Trung nguyên, Đông chí và Tết Nguyên đán.
Một món ăn tinh thần cũng không thể thiếu trong ngày Tết của người Sán Dìu là hát Sọong cô. Từ ngày mồng 2 Tết, tại sân đình, đền hay nhà văn hóa, họ thường tổ chức hát giao lưu. Trong những bộ váy, áo mới, những chàng trai, cô gái Sán Dìu lại tình tứ trao nhau những câu hát Soọng cô. Làn điệu Sọong cô khi cất lên đều mang theo hơi thở của mùa Xuân, tình yêu quê hương, đất nước, con người, cuộc sống, yêu lao động…
Bà Lưu Thị Kiên (60 tuổi) được coi là người “truyền lửa” điệu hát Soọng cô ở phường Nguyễn Trãi. Bà Kiên cho biết: Soọng cô bắt nguồn từ chính cuộc sống bình dị, chất phác, thể hiện tâm tư, tình cảm, ước vọng của người dân lao động được ứng tác, lưu truyền trong dân gian qua nhiều thể loại. Đâu đó, những câu hát Sọong cô trong những ngày xuân vang lên xen lẫn niềm vui ấm no và hạnh phúc sum vầy.
Người Sán Dìu cũng thường tổ chức nhiều trò chơi dân gian và hoạt động thể thao trong những ngày đầu Xuân như tát cầu mây, đánh xèng, đánh đáo... Đây là những trò chơi phổ biến trong những ngày Tết, lễ hội và được lưu truyền từ đời này, qua đời khác.
Phong tục mừng Tết năm mới của người Sán Dìu hiện có nhiều thay đổi. Các nghi lễ thờ cúng tổ tiên trong năm mới cũng đơn giản và mai một đi nhiều. Theo các bậc cao niên là người Sán Dìu ở phường Nguyễn Trãi, một số phong tục Tết trước đây đã bị mai một như dán giấy đỏ lên các vị trí quan trọng trong nhà để cầu may hay giữ bếp đỏ lửa vào đêm Giao thừa…
Lớp cao tuổi không khỏi trăn trở, từng ngày “giữ lửa” nét đẹp phong tục ngày Tết để trao truyền thế hệ trẻ như nhắc nhớ về cội nguồn của mình.
HỒNG ANHNguồn: https://baohaiphong.vn/an-tet-cung-nguoi-san-diu-535906.html
Bình luận (0)