Bài 2: "Mở lối" ra đảo

Xây dựng Cồn Cỏ trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ gắn với vai trò tiền đồn vững chắc trên biển. Ảnh: TTXVN phát

Đề án có sớm, nhưng hành trình kéo dài

Câu chuyện phát triển du lịch Cồn Cỏ thực ra đã được đặt ra từ khá sớm. Ngày 19/4/2010, tại Kỳ họp thứ 20 của HĐND tỉnh Quảng Trị, Đề án quy hoạch phát triển huyện đảo Cồn Cỏ thành đảo du lịch đến năm 2020 được thông qua, với tổng kinh phí dự kiến 986 tỷ đồng; riêng giai đoạn đầu đến năm 2015 cần khoảng 641 tỷ đồng. Một con số lớn, phản ánh kỳ vọng không nhỏ dành cho hòn đảo tiền tiêu. Nhưng như cách nhiều người làm quy hoạch vẫn nói, “có đề án” chỉ là điểm khởi đầu. Điều quyết định lại nằm ở nguồn lực và cách triển khai.

Phải mất 7 năm, đến năm 2017, tuyến du lịch ra đảo mới chính thức hoạt động. Chuyến tàu đầu tiên rời bến chở theo du khách và mang theo kỳ vọng: Cồn Cỏ sẽ bước sang một trang mới. Từ cột mốc đó, hòn đảo bắt đầu chuyển động. Hạ tầng được đầu tư từng bước; dịch vụ lưu trú, ăn uống dần hình thành; những trải nghiệm như tham quan đảo, lặn ngắm san hô, câu cá… bắt đầu xuất hiện.

Điểm cơ sở A11 trên đặc khu Cồn Cỏ - một trong những dấu mốc khẳng định chủ quyền quốc gia trên biển. Ảnh: Nguyên Linh/TTXVN

Từ năm 2017 đến tháng 4/2024, đảo đón hơn 38.400 lượt khách, doanh thu từ du lịch và dịch vụ đạt khoảng 44,6 tỷ đồng. Năm 2025, đặc khu Cồn Cỏ đón hơn 9.268 lượt khách, doanh thu ước đạt trên 13,9 tỷ đồng. Những con số ấy, trong điều kiện một điểm đến mới hình thành, là đáng ghi nhận. Nhưng nếu đặt trong tương quan với tiềm năng, có thể thấy dư địa phía trước còn rất lớn.

Theo ông Phạm Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ, hiện trên đảo có 14 cơ sở lưu trú với khoảng 78 phòng, 254 giường. Tuyến vận tải từ Cửa Việt ra đảo có hai tàu, sức chở hơn 240 khách mỗi lượt. Đã có 4 hộ gia đình tham gia kinh doanh dịch vụ ăn uống, có thể phục vụ cùng lúc hơn 200 khách.

Du khách thích thú trải nghiệm tham quan đặc khu Cồn Cỏ bằng xe điện, khám phá trọn vẹn vẻ đẹp xanh mát của hòn đảo tiền tiêu. Ảnh: Nguyên Linh/TTXVN

Những dịch vụ hỗ trợ cũng đang dần hoàn thiện, trong đó có xe điện tham quan, cho thuê tàu, câu cá, lặn ngắm san hô, cắm trại, thể thao biển… Một số sản phẩm bản địa như nước mắm, cá khô, trà giảo cổ lam, rong nho, hàu vua… bắt đầu tạo dấu ấn riêng.

Ông Tuấn cho biết: Năm 2026, địa phương tập trung làm mới sản phẩm du lịch như ngắm san hô bằng tàu đáy kính, đốt lửa trại, giao lưu văn hóa… với mục tiêu đón hơn 12.000 lượt khách, doanh thu khoảng 18 tỷ đồng. Cồn Cỏ đang chuyển động. Nhưng rõ ràng, chừng đó vẫn chưa đủ để tạo ra một bước ngoặt.

Những “nút thắt” nằm sau con sóng

Âu thuyền nhỏ, cửa hẹp khiến tàu lớn không thể cập bến cảng Cồn Cỏ, trở thành một trong những hạn chế trong kết nối giao thông ra đảo. Ảnh: Nguyên Linh/TTXVN

Trong câu chuyện phát triển của Cồn Cỏ, có những vấn đề nhìn thấy ngay - như chuyện tàu thuyền phụ thuộc thời tiết. Nhưng cũng có những “nút thắt” nằm sâu hơn, khó nhìn hơn. Ông Trần Xuân Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ, gọi tên 4 "điểm nghẽn" chính: Giao thông, nước ngọt, nhân lực và cơ chế. Trong đó, giao thông là “nút thắt gốc”. Chỉ cần biển động, gió cấp 5 - 6, tàu nhỏ phải dừng. Khi đó, mọi kế hoạch gần như bị “đóng băng”, du khách không ra được đảo, người trên đảo cũng không vào được đất liền. Với du lịch - một ngành phụ thuộc lớn vào tính ổn định - đây là rào cản trực tiếp và rõ ràng nhất.

Nhưng phía sau giao thông là một chuỗi vấn đề khác. Hạ tầng nội đảo - từ điện, nước đến xử lý môi trường, viễn thông - dù đã được đầu tư nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn. Đặc biệt, nguồn nước ngọt còn hạn chế vào mùa khô, trong khi đây là điều kiện thiết yếu đối với bất kỳ loại hình lưu trú nào.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Dương Bá Hưng, Tổng Giám đốc Công ty Top Ten Travel cho rằng, điểm nghẽn không chỉ nằm ở hạ tầng. Ông Hưng chia sẻ: Thời gian khai thác hiệu quả trong năm còn ngắn. Tàu thuyền thường xuyên bị gián đoạn khiến doanh nghiệp khó xây dựng sản phẩm ổn định, nhất là với khách đoàn hoặc đối tác quốc tế. Hệ quả là chi phí tour tăng lên, trong khi giá bán lại khó cạnh tranh với những điểm đến đã phát triển như Đà Nẵng hay Nha Trang - nơi hạ tầng hoàn chỉnh và có thể khai thác quanh năm.

Một "điểm nghẽn" khác nằm ở sản phẩm du lịch. Hiện nay, phần lớn du khách đến Cồn Cỏ chỉ lưu trú một đêm. Hành trình thường dừng lại ở tham quan, tắm biển, lặn ngắm san hô, khám phá rừng hoặc tìm hiểu di tích lịch sử. Khi đêm xuống, đảo gần như “ngủ sớm” - thiếu vắng các hoạt động trải nghiệm. Những sản phẩm chuyên sâu như du lịch sinh thái, giáo dục môi trường, nghiên cứu biển… vẫn chưa được tổ chức bài bản. Chuỗi dịch vụ vì thế còn rời rạc, chưa đủ sức giữ chân du khách. Ở một tầng sâu hơn, cơ chế chính sách lại là “nút thắt mềm” nhưng mang tính quyết định. Dù đã có một số ưu đãi, song chưa đủ mạnh để tạo sức hút đối với nhà đầu tư chiến lược. Một số thủ tục liên quan đến đầu tư, đất đai, xây dựng - đặc biệt với các dự án gắn với yếu tố quốc phòng, an ninh – còn kéo dài. Những điểm nghẽn này không đứng riêng lẻ. Chúng liên kết với nhau, tạo thành một vòng luẩn quẩn: Hạ tầng chưa đủ - khó thu hút đầu tư; thiếu đầu tư - hạ tầng khó cải thiện; giao thông không ổn định - sản phẩm khó phát triển.

“Mở lối” không chỉ bằng những chuyến tàu

Nhìn thẳng vào những "điểm nghẽn", câu hỏi đặt ra không còn là “có phát triển hay không”, mà là “phát triển bằng cách nào”. Ông Nguyễn Đức Tân, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Trị cho biết, địa phương đang nỗ lực từng bước tháo gỡ các rào cản. Từ việc đầu tư hạ tầng thiết yếu như điện, nước, giao thông nội đảo, đến nâng cao chất lượng dịch vụ, chính quyền đặc khu đang nỗ lực tạo nền tảng ban đầu cho một điểm đến còn non trẻ. Công tác quảng bá, xúc tiến đầu tư được đẩy mạnh; việc phối hợp với các đơn vị vận tải để nâng tần suất tàu ra đảo được duy trì trong điều kiện cho phép. Đồng thời, các phương án nâng cấp phương tiện cũng đang được nghiên cứu nhằm giảm phụ thuộc vào thời tiết.

Ở cấp độ cộng đồng, theo Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Trị, việc khuyến khích người dân tham gia làm du lịch - từ homestay đến dịch vụ ăn uống, trải nghiệm, đang dần hình thành một hệ sinh thái tại chỗ. Trong thu hút đầu tư, chính quyền địa phương tích cực rà soát, đề xuất các cơ chế phù hợp với điều kiện đặc thù của đảo tiền tiêu, từng bước tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp. Phát triển du lịch theo hướng sinh thái, bền vững, gắn với bảo tồn tài nguyên và giá trị lịch sử cũng được xác định rõ. Những chuyển động này tuy chưa tạo ra thay đổi đột biến, nhưng đang góp phần tạo nền móng.

Trên góc độ quy hoạch, ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á cho rằng, cần ưu tiên tháo gỡ nút thắt về giao thông - yếu tố then chốt để hình thành thị trường khách ổn định.

Du khách đến đảo Cồn Cỏ bằng tàu cao tốc, cập bến cảng trong hành trình khám phá hòn đảo tiền tiêu giữa trùng khơi. Ảnh: Nguyên Linh/TTXVN

Theo ông Quỳnh, cần nâng cao tần suất và chất lượng tàu cao tốc, đảm bảo vận hành ổn định ngay cả trong điều kiện thời tiết không quá bất lợi. Song song với đó là phát triển hạ tầng theo hướng sinh thái, thân thiện môi trường; ưu tiên các mô hình lưu trú phù hợp như bungalow, homestay, kết hợp công nghệ xanh. Một hướng đi quan trọng khác là xây dựng sản phẩm du lịch có chiều sâu, như các tour trải nghiệm “Một ngày làm chiến sĩ đảo”, “Hành trình khám phá đảo xanh” hay “Lặn biển đêm”… nhằm kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách. “Khi các yếu tố này được triển khai đồng bộ, Cồn Cỏ hoàn toàn có thể trở thành một điểm đến khác biệt - vừa giàu giá trị lịch sử, vừa hấp dẫn về trải nghiệm sinh thái” - ông Quỳnh nhận định.

Có thể thấy, “mở lối ra đảo” không chỉ là chuyện tăng thêm vài chuyến tàu, đó là bài toán tổng thể – từ hạ tầng, sản phẩm đến cơ chế và cách tổ chức phát triển. Những chuyển động thời gian qua đang tạo ra lực đẩy ban đầu. Cồn Cỏ không còn đứng chờ, mà đang từng bước tự “mở lối” cho mình. Và nếu những “nút thắt” được tháo gỡ đúng và trúng, Cồn Cỏ hoàn toàn có thể rời khỏi trạng thái “đi chậm” để bước vào một hành trình khác - hành trình khẳng định vị trí của mình trên bản đồ du lịch biển đảo Việt Nam. (Còn tiếp)

Bài 3: Cần một cơ chế "vượt khung" để bứt phá

Theo Mạnh Thành - Nguyên Linh (TTXVN)

Nguồn: https://baocantho.com.vn/bai-2-mo-loi-ra-dao-a202164.html