Bài cuối - Điều còn lại sau những cuộc đua “triệu view”

Thực tế đó cho thấy, bên cạnh tăng trưởng, yêu cầu cấp thiết hiện nay là xây dựng một hệ sinh thái giải trí lành mạnh, nơi Nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ, báo chí, nền tảng số và công chúng cùng chia sẻ trách nhiệm gìn giữ các giá trị văn hóa.

Khôi phục giá trị “thật” của nghệ thuật biểu diễn

Bộ VHTTDL vừa ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, quy định các chuẩn mực ứng xử của cá nhân, tổ chức khi tham gia hoạt động trên không gian mạng. Đáng chú ý, Bộ Quy tắc đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với các chủ thể có sức ảnh hưởng, gồm nghệ sĩ, người nổi tiếng, người có ảnh hưởng, cơ quan báo chí, truyền thông, doanh nghiệp quảng cáo và đơn vị tổ chức biểu diễn nghệ thuật.

Theo đó, các chủ thể này có trách nhiệm lan tỏa nội dung tích cực, cung cấp thông tin chính xác, ứng xử văn minh, không cổ xúy hành vi phản cảm hoặc vi phạm pháp luật; đồng thời chủ động đấu tranh với tin giả, góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam.

Trước đó, Sở VHTT TP.HCM đã ban hành Công văn số 3566, yêu cầu tăng cường kỷ cương và bảo đảm tính trung thực trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật. Công văn nhấn mạnh việc tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc trong các chương trình nghệ thuật, nhất là các tác phẩm về lịch sử và truyền thống, thông qua nội dung, âm nhạc, mỹ thuật sân khấu và hình thức dàn dựng phù hợp. Cùng với đó, Sở yêu cầu phổ biến các quy định pháp luật và quy tắc ứng xử trên môi trường số đến đội ngũ nghệ sĩ, người biểu diễn.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Liêm, Phó Chủ tịch Hội Âm nhạc TP.HCM, tình trạng hát nhép vẫn chưa được khắc phục triệt để. Bà cho rằng, việc sử dụng bản thu sẵn có thể cần thiết trong một số trường hợp đặc thù về kỹ thuật, song không nên trở thành lựa chọn quen thuộc trên sân khấu. “Khán giả đến với sân khấu để thưởng thức cảm xúc trực tiếp. Nếu chỉ nghe âm thanh đã được xử lý trong phòng thu thì trải nghiệm nghệ thuật gần như bị triệt tiêu”, bà nói.

Cùng quan điểm, NSƯT Phạm Thế Vĩ, Trưởng khoa Thanh nhạc (Nhạc viện TP.HCM) cho rằng, việc lạm dụng công nghệ hay quảng bá thiếu trung thực sẽ làm suy giảm niềm tin của khán giả, đồng thời ảnh hưởng đến giá trị của lao động nghệ thuật chân chính. Dù vậy, ông khẳng định công nghệ đã trở thành một phần của nghệ thuật biểu diễn hiện đại. “Yếu tố cốt lõi là sự minh bạch, biểu diễn như thế nào thì cần thông tin đúng như vậy. Khán giả có quyền được biết để lựa chọn”, ông nhấn mạnh.

Xây nền giá trị cho môi trường truyền thông số

Theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, truyền thông thời gian qua đã đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị con người Việt Nam và bồi đắp những hình mẫu tích cực trong xã hội. Các chương trình, tuyến bài về người tốt, việc tốt, những cá nhân dám nghĩ, dám làm không chỉ tạo sức lan tỏa trong cộng đồng mà còn góp phần định hướng lối sống, chuẩn mực ứng xử, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra nhiều thách thức đáng lưu ý. Nổi bật trong số đó là sự lệch pha về định hướng giá trị giữa các loại hình truyền thông. Trong khi báo chí chính thống kiên trì lan tỏa những giá trị tích cực, không gian mạng vẫn xuất hiện nhiều nội dung lệch chuẩn, từ việc tôn vinh lối sống xa hoa đến những hiện tượng nổi tiếng nhờ phát ngôn gây sốc thay vì năng lực hay giá trị thực chất. Khi liên tục được lặp lại và lan truyền rộng rãi, những nội dung này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và thang giá trị của một bộ phận công chúng.

Áp lực cạnh tranh và cuộc đua tương tác cũng khiến một số sản phẩm truyền thông ngày càng lệ thuộc vào các yếu tố giật gân, chuyện đời tư hay những “drama” trên mạng xã hội. Theo ông, đây là biểu hiện của sự lệch pha giữa giá trị truyền thông và giá trị xã hội, khi những nội dung được quan tâm nhiều nhất chưa hẳn là những nội dung mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng.

Từ thực tế đó, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa cho rằng, giải pháp căn cơ là xây dựng một hệ sinh thái truyền thông số lành mạnh, lấy các giá trị tích cực làm nền tảng. Để làm được điều đó, cần có sự chung tay của cơ quan báo chí, nền tảng công nghệ, cơ quan quản lý và cộng đồng người dùng trong việc thúc đẩy nội dung có giá trị, đồng thời ngăn chặn thông tin sai lệch và các xu hướng phản giá trị. Qua đó góp phần củng cố và lan tỏa bền vững những giá trị cốt lõi của xã hội.

Bài cuối - Điều còn lại sau những cuộc đua “triệu view” - ảnh 2 — Nghệ sĩ giữ được hình ảnh bền vững nhờ tài năng đi cùng trách nhiệm xã hội. Ảnh: NSX

Ở góc độ quản lý, TS.NSƯT Hoàng Duẩn, Phó Trưởng khoa Quản lý văn hóa - nghệ thuật, Trường ĐH Văn hóa TP.HCM nhận định việc xây dựng môi trường giải trí lành mạnh không thể dựa vào một giải pháp đơn lẻ, mà đòi hỏi sự đồng bộ từ hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao trách nhiệm của nghệ sĩ đến tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý và các nền tảng số.

Nhà nước cần sớm hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động sáng tác, biểu diễn trên môi trường số, đồng thời thường xuyên phổ biến các định hướng văn hóa, nghệ thuật đến đội ngũ văn nghệ sĩ. Nghệ sĩ có quyền tự do sáng tạo và công bố tác phẩm, song quyền đó phải đi kèm trách nhiệm xã hội và trách nhiệm cá nhân. Khi xảy ra sai phạm, công tác kiểm tra, xử lý cần được thực hiện nghiêm minh và kịp thời.

Đối với môi trường số, Nhà nước cần giữ vai trò điều phối trong hợp tác với các nền tảng xuyên biên giới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nội dung. Một trong những giải pháp được đề xuất là xây dựng bộ quy chuẩn văn hóa Việt Nam để các nền tảng có cơ sở sàng lọc, hạn chế từ sớm những nội dung vi phạm thuần phong mỹ tục, kích động bạo lực, cổ súy ma túy, phân biệt vùng miền hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng.

Nghệ sĩ và công chúng: Hai mắt xích của hệ sinh thái giải trí

Theo NNC âm nhạc Nguyễn Quang Long, những nguyên tắc nghề nghiệp như trung thực, trách nhiệm, kỷ luật và tôn trọng công chúng càng trở nên cần thiết trong môi trường giải trí đầy cạnh tranh hiện nay. Sự nổi tiếng có thể đến từ hiệu ứng truyền thông, nhưng uy tín và vị thế của người nghệ sĩ chỉ được khẳng định bằng quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc và bền bỉ.

Ông nhấn mạnh nghệ sĩ ngày nay có sức ảnh hưởng đáng kể tới giới trẻ, vì vậy mọi lựa chọn về hình ảnh, nội dung hay cách biểu đạt đều mang ý nghĩa xã hội nhất định. “Khi dễ dãi với sản phẩm hoặc đánh đổi chuẩn mực để đạt hiệu ứng tức thời, nghệ sĩ cũng đang bào mòn niềm tin của công chúng và rút ngắn tuổi nghề của chính mình”, ông nhận định.

Không ít nghệ sĩ giữ được vị thế và hình ảnh đẹp trong lòng công chúng nhờ kết hợp giữa tài năng, trách nhiệm xã hội và khả năng vận dụng có chọn lọc các giá trị văn hóa truyền thống vào hoạt động sáng tạo.

Công chúng được NSƯT Hoàng Duẩn nhìn nhận là một mắt xích quan trọng trong việc định hình môi trường giải trí lành mạnh. Dù người dùng mạng xã hội ngày càng khắt khe hơn với các sản phẩm giải trí, vẫn còn một bộ phận dễ bị cuốn theo những nội dung kém chất lượng, dẫn tới sự ngộ nhận về tài năng của một số nghệ sĩ. Từ thực tế đó, ông đề xuất đẩy mạnh giáo dục thẩm mỹ và giáo dục nghệ thuật trong nhà trường nhằm hình thành lớp khán giả có khả năng thẩm định, lựa chọn các sản phẩm văn hóa có giá trị, góp phần định hướng sự phát triển bền vững của công nghiệp giải trí Việt Nam.

Công nghiệp giải trí Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá về quy mô, công nghệ và sức ảnh hưởng. Nhưng để phát triển bền vững, tăng trưởng phải đi cùng các giá trị văn hóa, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Những lệch chuẩn xuất hiện thời gian qua cho thấy không thể chỉ xử lý từng vụ việc đơn lẻ. Điều cần hướng tới là một hệ sinh thái giải trí lành mạnh, nơi mỗi chủ thể, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nghệ sĩ, báo chí đến công chúng, đều ý thức rõ trách nhiệm trong việc gìn giữ và bồi đắp các giá trị văn hóa.

Nguồn: https://baovanhoa.vn/van-hoa/bai-cuoi-dieu-con-lai-sau-nhung-cuoc-dua-trieu-view-233784.html