Bánh tét làng Chuồn còn không? Vẫn còn, còn mãi...

Cuối năm chưa về làng, thấp thỏm hỏi thăm nghề bánh tét còn thịnh không? Vẫn còn, còn mãi! Câu trả lời gọn, kèm theo tiếng cười giòn tươi rói của anh Đoàn Mạnh, người dân làng Chuồn chạy taxi mưu sinh trên thành phố.

Báo Tuổi Trẻ•15/02/2026

Muốn gói bánh đẹp đòi hỏi cần có thâm niên trong nghề. - Ảnh: VŨ HÀO

Làng Chuồn xưa là đất hẻo lánh. Cực đông của làng có khoảnh đất cao thành gò, tên gọi "Đồng Miệu", nhô ra phá Tam Giang thu hút chuồn chuồn đủ loại bay thấp bay cao. Thế mới có tên dân gian gọi làng "Chuồn".

Trong cái khó ló cái khôn để thoát nghèo

Dân làng Chuồn giỏi nghề gói bánh tét và nấu rượu truyền thống.

Từ xa xưa làng đã khoanh vùng 20 mẫu ruộng "nhất đẳng điền" để cấy nếp ngon gói bánh. Nghề bánh tét ở làng Chuồn tính ra đã qua 5 thế kỷ, từ khi dựng làng lập ấp đến nay.

Nghề này khởi nguồn từ sự biết tính toán hơn thiệt của những người phụ nữ. Đem vài thúng nếp ra chợ bán chẳng được bao nhiêu tiền, tùy theo buổi chợ cuối năm. Chi bằng gia công chế biến thành bánh tét, vừa có cái ăn, cái để vừa lãi hơn.

Nghề bánh tét từ đó ra đời. "Tét" là hành động xắt lát chiếc bánh bằng một sợi dây (dây chỉ nhỏ). Người phụ nữ làng Chuồn thật thà, chất phác. Bánh họ làm tinh sạch, ngon lành. Buôn bán không biết nói thách. Tiếng lành đồn xa. Tết về người trên phố Huế nườm nượp đặt hàng. Thương hiệu bánh tét làng Chuồn hình thành đơn giản, bền vững.

Dân làng khiêm tốn cho biết "do thổ nhưỡng mà nếp gói thành bánh rất thơm". Nghề bánh cũng gia truyền, nổi tiếng nhất làng là gia đình cụ Đoàn Rạng ở kiệt số 7. Tất cả 9 người con cả trai lẫn gái đều theo nghề này dù đi vào Nam hay ra Bắc.

Vút nếp gói bánh phải chà xát loại bỏ hết lớp vỏ nếp và mọi tạp chất khác. - Ảnh: VŨ HÀO

Bí quyết để bánh tét ngon, độc đáo

Ở Huế từ ngày 25 tháng Chạp, đã thấy bánh tét làng Chuồn bán ở chợ Đông Ba, Tây Lộc, Bến Ngự, An Cựu… Bày trên vỉa hè đường Trần Hưng Đạo, Mai Thúc Loan, Bà Triệu, Nguyễn Sinh Cung, An Dương Vương. Mua về cúng cấp, ăn không hết thì mùng Bảy tháng Giêng hạ nêu, chiên lên ăn với dưa món, giò chả vẫn ngon.

Bánh làng Chuồn dễ nhận biết. Trung thành với kiểu gói và nấu bánh cổ truyền, đòn bánh thường buộc bằng lạt giang chẻ nhỏ. Người gói bánh nhẩm đếm bao nhiêu vòng, gút lạt khi đủ vòng, như thế đòn bánh mới đều dặn, đẹp mắt.

Rồi bánh gói bằng nhiều lớp lá chuối sứ nén chặt tròn vo. Không chỉ nếp có chất lượng, muốn bánh ngon phải chọn đậu xanh và mỡ heo làm nhân thế nào, củi đun ra sao…

Bí quyết để bánh chín có màu xanh ngọc thạch, phải bỏ vào nồi nấu một số lá "mật lục" (lá mọc hoang có hình thùy, chót lá tóp nhỏ, thân và cành có gai thưa).

Nấu mỗi nồi bánh phải thay nước ít nhất hai lần để màu lá không bị úa. Nấu bánh trong 12 giờ mới giữ được lâu. Khi nấu phải đun đều lửa, liên tục, không để tàn lụi. Sau đó bánh chín vớt xong phải chùi thùng thật sạch mới nấu lại, nếu không lá bánh sẽ bị thâm tím. Thùng inox hay nhôm không nấu bánh được.

Bánh chín vớt ra bỏ ngay vào thau nước lạnh, để nguội. Đòn bánh tét phải đạt ba tiêu chuẩn: nhìn bên ngoài đòn bánh màu xanh mượt. Muốn thế, thùng nấu bánh phải đặt gò hàn làm bằng tôn, nấu qua 2 cái Tết phải bỏ đi làm thùng mới.

Tét ra lát bánh có bề mặt phẳng phiu mịn màng, nếp ra nếp, nhân ra nhân. Ăn bánh thấy dẻo, thơm, mùi nếp hòa hợp với vị nhân đậu xanh và mỡ heo (đã nêm gia vị).