Bảo đảm sức khỏe người lao động không thể 'làm cho có'

Quy định mới về an toàn, vệ sinh lao động có hiệu lực từ đầu 2026, siết chặt trách nhiệm người sử dụng lao động và tăng chế tài xử phạt.

Nữ đoàn viên Công đoàn Công ty TNHH Yazaki Hải Phòng Việt Nam và Công ty TNHH PHIHONG Việt Nam giao lưu bóng đá.

Khoảng cách giữa quy định và thực tế

Trong nhiều năm qua, các quy định về khám sức khỏe định kỳ, khám bệnh nghề nghiệp và bảo đảm điều kiện lao động an toàn đã được pháp luật quy định tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại doanh nghiệp lại không đồng đều, một số doanh nghiệp đã chủ động đầu tư bài bản cho công tác chăm sóc sức khỏe người lao động, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn thực hiện mang tính hình thức, đối phó.

Tại Công ty TNHH YJ Link Vina (Khu công nghiệp An Dương, phường An Phong), doanh nghiệp xác định sức khỏe người lao động là yếu tố then chốt để duy trì sản xuất ổn định. Với hơn 200 lao động, công ty bảo đảm đầy đủ chế độ theo quy định, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng phúc lợi. Bữa ăn ca được cải thiện với mức 45.000 đồng/suất, thực đơn đa dạng, bảo đảm dinh dưỡng và an toàn thực phẩm. Công đoàn thường xuyên thăm hỏi, động viên người lao động, nhất là trong giai đoạn sản xuất cao điểm, đồng thời khuyến khích tham gia hoạt động thể thao để nâng cao thể chất.

Tương tự, tại Công ty TNHH Yazaki Hải Phòng Việt Nam (Khu công nghiệp Nhật Bản – Hải Phòng, phường Hồng An), công tác chăm sóc sức khỏe được triển khai theo hướng phòng ngừa chủ động. Doanh nghiệp thực hiện bảo dưỡng hệ thống điều hòa, vệ sinh nhà xưởng, kiểm soát bụi bẩn thường xuyên, bảo đảm môi trường làm việc an toàn. Ngoài ra, công ty tổ chức khám sức khỏe định kỳ ngay tại nhà máy, giúp người lao động theo dõi sức khỏe và phát hiện sớm nguy cơ bệnh nghề nghiệp.

Tuy vậy, ở nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chăm sóc sức khỏe cho người lao động vẫn còn hạn chế. Không ít nơi thực hiện khám sức khỏe định kỳ mang tính hình thức. Chị N.T.H, nhân viên tại một công ty vận tải ở phường Đông Hải cho biết: “Khám sức khỏe diễn ra nhanh, không có nhiều tư vấn chuyên sâu nên người lao động khó biết rõ tình trạng sức khỏe thực sự”.

Ở góc độ quản lý, nhiều chủ sử dụng lao động cho rằng chi phí an toàn và chăm sóc sức khỏe là gánh nặng, đặc biệt trong bối cảnh sản xuất còn nhiều khó khăn. Chính điều này khiến việc triển khai chưa đồng đều, tạo ra “khoảng trống” trong bảo vệ người lao động.

Ông N.T.K., đại diện một doanh nghiệp vận tải tại phường Ngô Quyền cho biết: “Trước đây chúng tôi thực hiện theo yêu cầu quy định là chính. Nhưng khi các chính sách mới siết chặt hơn, doanh nghiệp buộc phải tính toán lại. Nếu làm không bài bản, rủi ro pháp lý và chi phí xử phạt còn lớn hơn nhiều so với chi phí đầu tư ban đầu”. Ý kiến này phản ánh xu hướng chung: doanh nghiệp bắt đầu chuyển từ bị động sang chủ động, dù mức độ sẵn sàng còn khác nhau.

Chủ động tuân thủ, quản trị bằng dữ liệu

Công nhân Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng (Khu công nghiệp Tràng Duệ, phường An Phong) ăn ca trưa.

Từ năm 2026, các quy định mới yêu cầu doanh nghiệp nâng cao tiêu chuẩn quản lý sức khỏe người lao động. Theo Thông tư 56/2025/TT-BYT (có hiệu lực từ 15/2/2026), doanh nghiệp phải tổ chức khám sức khỏe trước khi bố trí việc làm, khám định kỳ và tầm soát bệnh nghề nghiệp theo từng nhóm nguy cơ.

Điểm thay đổi quan trọng là khám sức khỏe không còn mang tính thủ tục mà phải gắn với quản lý dài hạn. Doanh nghiệp bắt buộc lập hồ sơ sức khỏe cá nhân, theo dõi liên tục và điều chỉnh công việc khi phát hiện bất thường. Trách nhiệm quan trắc môi trường lao động cũng được siết chặt. Các yếu tố như bụi, tiếng ồn, hóa chất phải được đo lường, lưu trữ và đánh giá thường xuyên để làm cơ sở phòng ngừa bệnh nghề nghiệp.

Đáng chú ý, theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế (có hiệu lực từ 15/5/2026), mức xử phạt được tăng mạnh và tính theo số lao động bị ảnh hưởng. Điều này khiến các vi phạm mang tính hệ thống có thể bị xử phạt rất lớn, tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị.

Luật sư Nguyễn Quang Chiến (Đoàn Luật sư Hải Phòng) phân tích: Doanh nghiệp không thể tiếp tục làm theo kiểu đối phó. Các quy định mới yêu cầu quản trị bằng dữ liệu, có hồ sơ chứng minh. Điều này tạo ra sự phân hóa rõ giữa doanh nghiệp làm tốt và doanh nghiệp làm hình thức. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trở thành giải pháp quan trọng, ứng dụng phần mềm quản lý sức khỏe, hệ thống quan trắc tự động và đào tạo trực tuyến giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời giảm chi phí vận hành dài hạn. Song song đó, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa an toàn lao động, khuyến khích người lao động tham gia giám sát, phản ánh nguy cơ và thực hiện quyền từ chối công việc không an toàn. Vai trò công đoàn cũng cần được tăng cường trong giám sát và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Nhiều đơn vị cũng nhìn nhận thay đổi này theo hướng tích cực. Anh Nguyễn Trọng Hòa, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH YJ Link Vina cho rằng: “Về lâu dài, việc quản lý sức khỏe người lao động tốt giúp giảm tình trạng nghỉ việc, giảm tai nạn và tăng năng suất. Đây là khoản đầu tư bắt buộc nếu muốn phát triển bền vững”.

Với quy định pháp luật ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp không còn lựa chọn “làm cho có”. Thay vào đó, đầu tư cho sức khỏe người lao động cần được nhìn nhận như một chiến lược phát triển dài hạn, vừa là yêu cầu bắt buộc, vừa là nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

PHẠM THANH

Nguồn: https://baohaiphong.vn/bao-dam-suc-khoe-nguoi-lao-dong-khong-the-lam-cho-co-542167.html