1. Tết trong miền nhớ của bao người là những buổi sớm theo chân mẹ ra chợ, là khi cha tỉ mỉ chẻ những ống nứa non thành từng sợi dây (thường gọi là lạt) mềm, dẻo để gói bánh chưng xanh. Trong cái rét ngọt đặc trưng ấy, mấy chị em tôi lại quây quần bên hiên nhà, vừa xem mẹ đãi đỗ, đồ xôi, vừa náo nức tự tay nặn ra từng chiếc bánh chưng tí hon từ chút nếp thừa cuối thúng. Những niềm vui nhỏ bé ấy đã dệt thành một mảnh ký ức lấp lánh, là chất gắn kết thâm tình, khiến hai tiếng “gia đình” trở nên thiêng liêng hơn bao giờ hết.
 |
| Mâm cỗ ngày Tết, nét đẹp trong văn hóa ẩm thực của người Việt - Ảnh: Nh.V |
Đêm 30, nhà nào cũng hối hả nhóm lửa cho nồi bánh chưng xanh. Bên bếp lửa bập bùng, thời gian như ngưng lại qua những câu chuyện kể. Chúng tôi say mê nghe bà kể lại những trò nghịch dại của cha tôi thời thơ ấu, nghe mẹ kể về những mùa Tết đã qua với bao kỷ niệm đong đầy. Trong không gian nồng đượm mùi củi cháy và tiếng nổ lách tách của lửa than, cả gia đình quây quần bên nhau chờ đón thời khắc giao thừa chạm ngõ.
 |
| Gói bánh chưng xanh, nét đẹp văn hoá ngày Tết - Ảnh: M.H |
Tết trong tôi luôn gắn liền với hình ảnh mẹ lui cui nơi góc bếp, nơi mùi khói rơm rạ nồng đượm bảng lảng bay lên rồi tan vào không trung. Gian bếp ngày ấy đơn sơ đến lạ, chỉ với ba viên gạch đỏ kê lại làm kiềng; phía trên, cha bắc thêm chiếc giàn tre để hong củi. Quanh bếp, mẹ còn cẩn thận treo những chiếc túi đựng hạt giống khô đợi mùa gieo trồng mới. Cái "mùi Tết" lúc bấy giờ là mùi của khói than, của gừng cay, mật mía hòa quyện trong một không gian chật hẹp nhưng đầy ắp tiếng cười. Chốn nhỏ thân thuộc đó đã dệt nên hương vị tuổi thơ, để rồi dù đi đâu, tôi vẫn da diết nhớ mùi khói quê nhà, thèm cái vị đậm đà của món thịt kho đông mẹ nấu và thương những giọt nước mắt vì khói bếp cay nồng lăn dài trên gương mặt sạm đen của mẹ.
2. Thời gian trôi đi, gian bếp của bao người dần khoác lên mình diện mạo mới. Những bộ nồi inox sáng loáng thay cho nồi gang, bếp từ thay thế bếp củi và máy hút mùi đã xua đi những làn khói cay nồng năm cũ.
Ngày nay, chuyện sửa soạn mâm cỗ Tết đã trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Sự lên ngôi của mua sắm trực tuyến đã giải phóng người phụ nữ khỏi những lo toan bếp núc tất bật. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, cả không gian Tết từ thức quà ngoại nhập đến mâm cỗ thịnh soạn đều được giao tận nhà. Cuộc sống hiện đại đã mang lại sự thảnh thơi để chúng ta tận hưởng mùa xuân, nhưng cũng từ đó, một nỗi lo sợ mơ hồ luôn hiện hữu. Lo rằng cái "nhanh" và "tiện" của thời đại sẽ vô tình làm phai nhạt đi nét văn hoá rất riêng của ngày Tết. Liệu khi đủ đầy về vật chất có khiến hơi ấm của sự sum vầy trở nên thưa vắng? Và liệu mặt trái của tiện nghi có làm nguội lạnh đi những giá trị vốn được vun đắp từ vất vả?…
 |
| Mâm cỗ ngày Tết, nét đẹp trong văn hóa ẩm thực của người Việt - Ảnh: Nh.V |
Tôi vẫn nhớ như in lần cùng mẹ dự tiệc tất niên tại nhà em gái. Giữa không gian hiện đại, hình ảnh mâm cỗ cúng với gà rán, heo quay, trà sữa và vài phong kẹo socola được bày biện vội vàng trong những chiếc đĩa dùng một lần đã khiến lòng mẹ trĩu nặng một nỗi buồn khó tả. Suốt buổi tiệc, mẹ cứ nhìn ra khung cửa sổ, ánh mắt xa xăm như đang tìm lại bóng hình của những ngày xưa cũ, nơi có ánh lửa bập bùng và làn khói bếp nồng đượm.
Với mẹ, mâm cỗ Tết không chỉ là món ăn, mà là tấm lòng được kết tinh từ sự chọn lựa tỉ mỉ, từ bàn tay tần tảo sớm khuya. Trước lúc ra về, mẹ nắm chặt tay em tôi, ánh mắt trìu mến nhưng đầy nghiêm nghị. Mẹ khẽ dặn: “Qua bếp thấy nếp nhà, hãy nhớ lấy con nhé”. Câu nói giản đơn ấy của mẹ như một lời nhắc nhở sâu sắc rằng: Gian bếp không chỉ đơn thuần là nơi nấu nướng, mà chính là nơi gìn giữ gia phong, là ngọn lửa sưởi ấm tình thân và nuôi dưỡng những giá trị cốt lõi nhất của một gia đình.
3. Tôi có người bạn là giám đốc một doanh nghiệp, dù công việc rất bận rộn nhưng có tình yêu đặc biệt với bếp. Mỗi dịp đón năm mới, chúng tôi luôn được bạn chiêu đãi nhiều món ăn ngon từ cá kho tiêu, dưa kiệu muối, bánh chưng, củ hành… đến bò sốt vang hay bánh mì hoa cúc cầu kỳ. Bạn tôi quan niệm rằng, giữ "nếp nhà" chính là sự dung hòa tinh tế giữa xưa và nay.
Bản chất của công nghệ là để giải phóng sức lao động, vì thế bếp Tết thời 4.0 không nên là một căn bếp lạnh lẽo với những hộp đồ ăn sẵn được giao tận nhà, mà phải là nơi kết nối các thế hệ bằng sự thấu hiểu. Khi mỗi thành viên biết sắp xếp thời gian để sẻ chia, việc vào bếp sẽ trở thành một trải nghiệm vui vẻ của cả gia đình thay vì là gánh nặng riêng trên vai người phụ nữ. Giữ gìn giá trị cũ không có nghĩa là khước từ cái mới.
 |
| Mâm cỗ-một phần không thể thiếu của ngày Tết - Ảnh: Nh.V |
Một gian bếp Tết thực sự trọn vẹn là khi ta biết mượn sự tiện nghi hiện đại để bảo tồn những giá trị tốt đẹp của truyền thống. Dù bận rộn đến mấy, mỗi thành viên gia đình bạn vẫn tự tay chăm chút đĩa ngũ quả, thành kính thắp nén nhang thơm mời tổ tiên về dự bữa cơm chiều cuối năm.
Nhìn mâm cỗ tiễn năm cũ, đón năm mới nhà bạn, tôi bắt gặp sự kế thừa đầy tinh tế: Vẫn là chiếc bánh chưng xanh nhưng được nấu từ gạo lứt thay cho nếp, vẫn là mâm cơm đủ đầy hương vị xưa nhưng điểm xuyết thêm vài món hiện đại mà trẻ con yêu thích. Chính sự kết hợp khéo léo ấy đã tiếp thêm sức sống mới cho những nét đẹp văn hóa giữa hơi thở đương đại. Bởi suy cho cùng, căn bếp chính là nơi giữ lửa hạnh phúc.
Sau bao nhiêu thăng trầm, chỉ cần bước chân vào bếp, hít hà mùi thức ăn quen thuộc, tôi biết mình đã thực sự được trở về nhà. Ở nơi ấy, giá trị của mâm cơm Tết vốn chẳng nằm ở sự cầu kỳ của gia vị, mà nằm ở tấm lòng thơm thảo thành kính dâng lên tổ tiên, tri ân nguồn cội.
Nh. V
Nguồn: https://baoquangtri.vn/van-hoa/202602/bep-tet-thoi-40-2331083/
Bình luận (0)