Vương cung thánh đường?
Nằm lọt thỏm giữa một thung lũng nhỏ được bao bọc 3 mặt bởi dãy đồi thấp và cách kinh thành Trà Kiệu khoảng cách ngắn theo đường chim bay, cụm phế tích Chiêm Sơn có không gian phân bố tương đối rộng.
Năm 1980, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã đến thung lũng Chiêm Sơn khảo sát điền dã, phát hiện dấu vết, hiện vật một số công trình kiến trúc tại 4 địa điểm gồm Triền Tranh, Gò Lồi, Chùa Vua, Gò Gạch.
Đặc biệt, tháng 8/2014, khi dự án đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi băng qua phế tích Triền Tranh đã làm phát lộ dấu vết của một công trình kiến trúc Champa ẩn sâu dưới lòng đất tại mặt bằng thi công, sự việc khiến cụm phế tích Chiêm Sơn càng được chú ý.
Tháng 12/2024, Viện Khảo cổ học Việt Nam phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Nam (cũ) tiến hành khai quật phế tích Triền Tranh (diện tích khoảng 3.800m2) phát hiện nhiều mảnh vỡ gạch, gói, gốm sứ… Đáng chú ý, kết quả khai quật cũng phát lộ 8 dấu tích kiến trúc cổ liên quan đến sinh hoạt/kiến trúc của cư dân Champa xưa.
TS Nguyễn Ngọc Quý, Viện Khảo cổ học Việt Nam, người trực tiếp tham gia dự án khai quật phế tích Triền Tranh lúc bấy giờ cho biết, trên cơ sở khai quật và kết nối hệ thống các phế tích lân cận cũng như đối chiếu những thánh đường thuộc Ấn Độ giáo, bước đầu nhận định đây có thể là một Vương cung thánh đường phục vụ việc tu tập của các tu sĩ và tầng lớp vua chúa, tăng lữ vương triều Champa xưa.
Vai trò Chiêm Sơn trong lịch sử Champa
Tồn tại từ khoảng thế kỷ thứ 8 - 14, sự hiện diện của cụm phế tích Chiêm Sơn được các nhà nghiên cứu xem là một bí ẩn thú vị, đặc biệt là vai trò, vị trí của các công trình kiến trúc gắn với kinh thành Trà Kiệu và khu đền tháp Mỹ Sơn.
Theo KTS Lê Trí Công, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm, qua tìm hiểu và đối chiếu một số công trình Ấn Độ giáo khác, cụm phế tích Chiêm Sơn có thể là một trung tâm hành chính của vương quốc Chămpa xưa.
Với hàng chục di tích, phế tích Chăm còn hiện diện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã minh chứng về vai trò, vị trí nổi bật của vùng đất xứ Quảng trong suốt lịch sử tồn tại của các vương triều Chămpa.
PGS.TS Ngô Văn Doanh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam) chia sẻ, khó có thể khẳng định chắc chắn điều gì nếu chưa có đầy đủ tư liệu khoa học về các phế tích khi nó vẫn còn dưới lòng đất. Với cụm phế tích Chiêm Sơn, điều này càng hết sức thận trọng. “Để đánh giá vai trò của Chiêm Sơn trong tổng thể không gian từ Trà Kiệu đến Mỹ Sơn, trước hết phải căn cứ vào các bia ký hoặc dựa trên các tư liệu điều tra, thám sát khảo cổ… Tiếp đến, phải chọn từng vấn đề, từng phế tích để nghiên cứu sâu, tránh triển khai tổng thể hay vội vã sẽ phá hỏng di tích” - PGS.TS Ngô Văn Doanh gợi ý.
Thực tế, chính sự thiếu vắng các tư liệu, bia ký, cùng phần lớn kiến trúc vẫn còn nằm sâu dưới lòng đất đã khiến Chiêm Sơn trở thành một trong những phế tích Chăm hiếm hoi vừa gợi mở nhiều liên tưởng, vừa buộc giới nghiên cứu phải giữ thái độ dè dặt.
Theo PGS.TS Ngô Văn Doanh, sự hấp dẫn của Chiêm Sơn thể hiện ở khả năng diễn giải dựa trên mỗi phát hiện mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều câu hỏi cần giải thích. Do đó, việc suy đoán chức năng, vai trò của phế tích chỉ dựa trên mặt bằng kiến trúc hoặc so sánh hình thái với các công trình Ấn Độ giáo khác luôn tiềm ẩn rủi ro. Vì vậy, quá trình nghiên cứu Chiêm Sơn phải được tiến hành từng bước, với các đợt thám sát, khai quật có chọn lọc, kết hợp chặt chẽ giữa khảo cổ học, lịch sử, nghiên cứu bia ký, địa lý văn hóa và cả công nghệ khảo sát hiện đại.
Nguồn: https://baodanang.vn/bi-an-cum-phe-tich-cham-chiem-son-3321549.html
![OCOP mùa Tết: [Bài 3] Bánh tráng siêu mỏng bứt tốc](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fvphoto.vietnam.vn%2Fthumb%2F402x226%2Fvietnam%2Fresource%2FIMAGE%2F2026%2F01%2F28%2F1769562783429_004-194121_651-081010.jpeg&w=3840&q=75)
Bình luận (0)