Từng là một trong những biểu tượng kiến trúc thuộc địa đầu tiên, bề thế bậc nhất Nam Kỳ lục tỉnh, với tuổi đời hơn 140 năm, Dinh tỉnh trưởng Gò Công (Đồng Tháp) được rót 32 tỷ đồng để tu sửa. Để rồi, khi phát hiện ra thì nhà thầu đã biến “báu vật” kiến trúc thành đống đổ nát.
Hoang tàn sau rào tôn
Có mặt tại Dinh tỉnh trưởng Gò Công trên đường Nguyễn Văn Côn (phường Gò Công, tỉnh Đồng Tháp), PV Tiền Phong không khỏi bàng hoàng trước cảnh tượng hoang tàn của di tích này.
Toàn bộ khuôn viên, tòa nhà từng xuất hiện cổ kính, bề thế trong bộ phim điện ảnh “Người bất tử” năm 2018, giờ đây được quây tôn kín mít, nhiều tấm tôn cũng có dấu hiệu hoen rỉ. Bước qua cánh cổng công trình, đập vào mắt người xem không phải là một tòa nhà, hay công trường trùng tu, tôn tạo tỉ mỉ theo nguyên tắc bảo tồn, mà là một đại công trường đổ nát.
Dinh tỉnh trưởng Gò Công đã bị tháo dỡ gần như toàn bộ. Khối kiến trúc đồ sộ quy mô một trệt một lầu, rộng 1.400 m2 mang phong cách kiến trúc Pháp cuối thế kỷ 19 bị phá bỏ gần như toàn bộ, chỉ còn sót lại một phần mặt tiền của tòa nhà.
Bên trong khuôn viên, gạch đá, xà bần nằm ngổn ngang, cỏ dại mọc um tùm. Vết tích của những bức tường dày, những mảng phù điêu, ban công tầng một từng chứng kiến bao thăng trầm lịch sử từ thời Pháp thuộc, Nhật đảo chính năm 1945 cho đến ngày đất nước thống nhất, giờ chỉ còn là những khối bê tông vụn vỡ. Một biểu tượng văn hóa - lịch sử được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh vào năm 2012 bỗng bị biến thành "phế tích" một cách lặng lẽ.
Dinh tỉnh trưởng Gò Công đã bị tháo dỡ gần như toàn bộ. Khối kiến trúc đồ sộ quy mô một trệt một lầu, rộng 1.400 m2 mang phong cách kiến trúc Pháp cuối thế kỷ 19 bị phá bỏ gần như toàn bộ, chỉ còn sót lại một phần mặt tiền của tòa nhà. Bên trong khuôn viên, gạch đá, xà bần nằm ngổn ngang, cỏ dại mọc um tùm.
Trở lại lịch sử, công trình được người Pháp xây dựng kiên cố từ năm 1885 bằng các vật liệu chở từ châu Âu sang, ban đầu mang tên Dinh Chánh tham biện Gò Công, sau đổi tên thành Dinh tỉnh trưởng Gò Công.
Năm 1985, Chính phủ Pháp có văn bản gửi Việt Nam cảnh báo công trình đã hết niên hạn sử dụng và có thể gây nguy hiểm. Kết quả kiểm định năm 2016 của cơ quan chức năng cũng xác định hệ thống móng, sàn, tường, mái chịu lực của dinh xuống cấp nghiêm trọng, cần có phương án tu bổ, sửa chữa để giữ gìn giá trị di tích.
Loạt quyết định sai thẩm quyền
Cuối năm 2021, HĐND thị xã Gò Công cũ (tỉnh Tiền Giang) khi đó đã thông qua chủ trương đầu tư Dự án Nâng cấp di tích kiến trúc Dinh tỉnh trưởng Gò Công, tổng mức đầu tư gần 32 tỷ đồng, từ nguồn ngân sách địa phương. Dự án nhằm tôn tạo, duy trì công trình mang tính kiến trúc nghệ thuật lịch sử, đảm bảo sự phát triển văn hoá bền vững của địa phương từ góc độ bảo tồn di tích văn hóa; giữ gìn và phát huy những giá trị lịch sử - văn hóa của tỉnh Tiền Giang; cũng như bảo tồn những giá trị vật chất và tinh thần của một công trình di tích kiến trúc, góp phần tạo nên phần hồn đặc sắc cho phố cổ Gò Công.
Tới nay, cơ quan chức năng tỉnh Đồng Tháp đã chính thức thi hành kỷ luật Đảng đối với 5 cán bộ có trách nhiệm liên quan trực tiếp sai phạm tại dự án.
Dự án chính thức khởi công tháng 2/2023, do Ban Quản lý dự án và Phát triển Quỹ đất thị xã Gò Công làm chủ đầu tư.
Mang danh nghĩa trùng tu, nhưng sau khoảng 2 tháng thi công, phần lớn kiến trúc cũ của Dinh bị nhà thầu tháo dỡ, chỉ còn lại một phần nhỏ mặt tiền như hiện nay. Khi người dân phát hiện và phản ánh, Sở VH-TT&DL Tiền Giang cũ đến kiểm tra, lập biên bản, đồng thời đề nghị UBND thị xã Gò Công tạm dừng thi công công trình.
Lúc này, khối lượng kiến trúc nguyên bản đã bị phá hủy gần hoàn toàn. Chủ đầu tư đã thanh toán chi phí chuẩn bị đầu tư, khối lượng thi công cho nhà thầu hơn 1,8 tỷ đồng.
Trong báo cáo về sự việc nhà thầu trùng tu đã phá dỡ Dinh tỉnh trưởng Gò Công (cuối năm 2025), ông Huỳnh Minh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, nguyên nhân dẫn đến sự đổ nát này do sai phạm từ khâu lập dự án đến khâu thi công.
Cụ thể, ngay từ giai đoạn chủ trương đầu tư, tên dự án được phê duyệt đã sai lệch so với tên di tích được công nhận; dự án chưa đủ cơ sở để phê duyệt giá trị tổng mức đầu tư; chưa xác định hình thức quản lý dự án theo quy định. UBND tỉnh Đồng Tháp chỉ rõ, những thiếu sót trên thuộc trách nhiệm của UBND thị xã Gò Công cũ.
Nghiêm trọng hơn, ở giai đoạn thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng, Ban Quản lý dự án và Phát triển quỹ đất thị xã Gò Công đã nộp hồ sơ sai cơ quan thẩm quyền (Phòng Quản lý đô thị thị xã thay vì trình Sở Xây dựng). Phòng Quản lý Đô thị thị xã Gò Công sau đó lại tổ chức thẩm định khi không có chức năng và thẩm quyền, thậm chí “quên” luôn thẩm định tổng mức đầu tư.
Đặc biệt, UBND thị xã Gò Công phê duyệt dự án, tự ý cho tháo dỡ di tích Dinh tỉnh trưởng Gò Công khi chưa lấy ý kiến Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch về phương án tu bổ, vi phạm nghiêm trọng Luật Di sản văn hóa.
UBND tỉnh Đồng Tháp đã giao Thanh tra tỉnh tiến hành thanh tra toàn diện đối với dự án này để tiếp tục rà soát, làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân và các đơn vị tư vấn liên quan, nhằm xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
Trả lời câu hỏi của PV Tiền Phong về xử lý công trình bảo tồn di tích thành phế tích trên, đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Tháp cho biết, các sai phạm liên quan đến dự án trùng tu Dinh tỉnh trưởng Gò Công đã được kiểm tra, xử lý bước đầu.
Cuối năm 2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đồng Tháp đã chỉ đạo Ủy ban Kiểm tra vào cuộc. Tới nay, cơ quan chức năng đã chính thức thi hành kỷ luật Đảng đối với 5 cán bộ có trách nhiệm liên quan trực tiếp sai phạm tại dự án.
(Còn nữa)
Nguồn: https://tienphong.vn/bien-di-san-140-tuoi-thanh-phe-tich-post1849579.tpo
