Bình đẳng để nữ sinh tiếp cận giáo dục STEAM

Học sinh tham quan, tìm hiểu các tác phẩm tranh với thông điệp về bình đẳng giới và trao quyền cho trẻ em gái trong một hoạt động ngoại khóa, qua đó góp phần nâng cao nhận thức và khuyến khích nữ sinh tự tin theo đuổi ước mơ, đặc biệt trong các lĩnh vực STEAM.

Gỡ rào cản từ nhận thức

Trong hành trình phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, giáo dục STEAM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật/Thiết kế và Toán học) được xem là hướng đi tất yếu. Tuy nhiên, phía sau những kỳ vọng ấy vẫn tồn tại một khoảng trống đáng suy ngẫm, khi nhiều nữ sinh, đặc biệt ở vùng khó khăn, chưa thực sự có cơ hội tiếp cận bình đẳng. Những rào cản từ định kiến, tập quán đến điều kiện sống đang “vô hình” thu hẹp cánh cửa tương lai của không ít em gái. Từ đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ từ nhận thức đến hành động.

Thực tế cho thấy, năng lực chưa bao giờ là yếu tố phân biệt. Nhưng cơ hội thì không phải lúc nào cũng được phân bổ công bằng. Những định kiến như “con gái không hợp với kỹ thuật” hay “phụ nữ nên chọn công việc ổn định” vẫn tồn tại một cách âm thầm, len lỏi vào lựa chọn của nhiều thế hệ trẻ, đôi khi ngay cả khi các em chưa kịp thử sức.

Không chỉ dừng lại ở những định kiến mang tính nhận thức, rào cản đối với nữ sinh ở nhiều vùng khó khăn còn bắt nguồn từ những tập quán xã hội đã tồn tại dai dẳng qua nhiều thế hệ. Trong đó, hủ tục, nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết… không chỉ là vấn đề văn hóa, mà còn là những lực cản trực tiếp tước đi cơ hội học tập và phát triển của trẻ em gái.

Hình ảnh tuyên truyền về những hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết gây ra.

Ở một số địa bàn miền núi, việc kết hôn sớm vẫn được xem như điều “bình thường”, thậm chí là điều hiển nhiên. Khi một bé gái bước vào tuổi vị thành niên, thay vì tiếp tục đến trường, nhiều em phải dừng việc học để lập gia đình, gánh vác vai trò làm vợ, làm mẹ khi chưa đủ trưởng thành về cả thể chất lẫn nhận thức. Điều này đồng nghĩa với việc cánh cửa tiếp cận giáo dục, đặc biệt là các lĩnh vực đòi hỏi thời gian tích lũy dài như STEAM, gần như khép lại từ rất sớm.

Không chỉ vậy, hôn nhân cận huyết cũng là một hệ quả của tập quán khép kín trong cộng đồng, kéo theo những hệ lụy về sức khỏe giống nòi, làm gia tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh và hạn chế sự phát triển toàn diện của thế hệ sau. Khi vòng luẩn quẩn này tiếp diễn, giáo dục không còn là ưu tiên, mà bị đẩy lùi sau những ràng buộc mang tính truyền thống. Và trong vòng xoáy đó, trẻ em gái thường là đối tượng chịu thiệt thòi nhiều hơn cả.

Đáng nói, những hủ tục này không tồn tại một cách biệt lập, mà thường đi kèm với các yếu tố như nghèo đói, thiếu tiếp cận thông tin và hạn chế về hạ tầng giáo dục. Khi gia đình phải đối mặt với áp lực kinh tế, việc cho con gái nghỉ học sớm để “giảm gánh nặng” hoặc kết hôn sớm đôi khi được xem như một giải pháp. Chính trong bối cảnh đó, định kiến giới càng có điều kiện bám rễ sâu hơn, khiến lựa chọn của các em bị thu hẹp ngay từ khi chưa kịp hình thành ước mơ.

Nhìn từ góc độ này, câu chuyện về bình đẳng giới trong giáo dục STEAM không còn là vấn đề của riêng nhà trường hay chương trình học, mà là bài toán tổng thể liên quan đến thay đổi nhận thức cộng đồng, xóa bỏ hủ tục và tạo ra những điều kiện sống tốt hơn. Khi một bé gái không còn bị buộc phải rời ghế nhà trường vì những ràng buộc truyền thống, khi việc học không bị gián đoạn bởi những “ngã rẽ” quá sớm, đó mới là lúc cơ hội được trao đi một cách thực chất và công bằng.

Ông Jonathan Wallace Baker - Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng, khi trẻ em gái được trao cơ hội thực chất để phát triển kỹ năng và sự tự tin, các em không chỉ thay đổi tương lai của chính mình mà còn góp phần vào sự phát triển chung của cộng đồng. Ở đây, cái gọi là cơ hội thực chất không chỉ là việc được đến trường, mà là được học tập trong một môi trường khuyến khích sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt và trao quyền lên tiếng.

Theo TS. Vũ Minh Đức - Cục trưởng Nhà giáo và Cán bộ quản lý Giáo dục (Bộ GD&ĐT), việc đưa nội dung về giới và bình đẳng giới vào giáo dục là một hướng đi cần thiết để tạo ra sự thay đổi bền vững. Bởi lẽ, giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức, mà còn định hình nhận thức và thái độ, ảnh hưởng lâu dài đến cách một thế hệ nhìn nhận về bản thân và xã hội.

Cánh cửa tương lai bắt đầu mở

Học sinh tham gia sân khấu tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết, qua đó góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, bảo vệ quyền học tập và cơ hội phát triển của trẻ em gái, đặc biệt tại các vùng khó khăn.

Chính sách có thể đặt ra khuôn khổ và định hướng, nhưng bình đẳng giới chỉ thực sự trở nên rõ ràng khi được phản ánh qua những câu chuyện đời thường, nơi các trải nghiệm cụ thể mang lại cảm nhận chân thực và gần gũi.

Tại một buổi chia sẻ về bình đẳng giới trong giáo dục, em Pupur Thị Thu Thủy (đến từ Khánh Hòa), một trong những nhân vật tham gia dự án “Chúng tôi có thể” về giáo dục STEAM và bình đẳng giới chia sẻ: “Em nhận ra khi mình dám tự tin vào bản thân, dám lên tiếng, mình có thể tạo ra sự thay đổi.” Câu nói ấy không chỉ là trải nghiệm cá nhân, mà còn phản ánh một thực tế rằng rào cản lớn nhất đôi khi không nằm ở hoàn cảnh, mà nằm ở sự tự ti đã âm thầm tích tụ trong suy nghĩ.

Từng e ngại, từng lùi lại phía sau trong các hoạt động tập thể, nhưng qua những lần được khuyến khích thử sức qua những buổi biểu diễn, giao lưu đến chia sẻ quan điểm, Pupur Thị Thu Thủy đã dần nhận ra rằng mỗi lần cất tiếng nói không chỉ là một bước tiến của bản thân, mà còn có thể trở thành nguồn động viên cho người khác. “Chỉ một lần nói, một lần lắng nghe cũng có thể giúp một người không bỏ cuộc.” Câu nói tưởng như nhỏ bé nhưng lại gợi mở một giá trị lớn rằng sự thấu hiểu và kết nối có thể tạo ra những thay đổi sâu sắc hơn bất kỳ lời kêu gọi nào.

Ở nhiều trường học, những chuyển biến tích cực cũng đã dần hiện hữu. Các hoạt động ngoại khóa, không gian tư vấn tâm lý, các câu lạc bộ học sinh… không chỉ là nơi rèn luyện kỹ năng, mà còn trở thành môi trường an toàn để các em bày tỏ suy nghĩ và khẳng định bản thân. Từ rụt rè, nhiều nữ sinh đã trở nên tự tin hơn, chủ động tham gia hoạt động tập thể, mạnh dạn chia sẻ quan điểm và sẵn sàng hỗ trợ bạn bè. Đó là những thay đổi không dễ đo đếm bằng con số nhưng lại có ý nghĩa bền vững.

Chị Hà Ánh Phượng – giáo viên Trường THPT Hương Cần (tỉnh Phú Thọ), thành viên trong dự án giáo dục cho trẻ em gái Việt Nam chia sẻ: điều đáng quý nhất không phải là các em đạt được thành tích gì, mà là các em dám nói về ước mơ của mình. Khi một học sinh có thể tự tin nói ước mơ của bản thân mình, mà không ngập ngừng, đó chính là dấu hiệu cho thấy những rào cản vô hình đã bắt đầu được tháo gỡ.

Bình đẳng giới trong xã hội hiện đại suy cho cùng, không chỉ là việc đảm bảo quyền lợi ngang nhau. Đó là quá trình kiến tạo một môi trường nơi mỗi cá nhân, bất kể giới tính đều có cơ hội phát huy tối đa tiềm năng của mình, được lắng nghe và được lựa chọn con đường riêng. Và để đạt được điều đó, cần nhiều hơn những chính sách và cách chính sách đi vào thực tiễn. Đó là sự thay đổi trong nhận thức, trong cách giáo dục trong từng hành động nhỏ mỗi ngày của nhà trường, xã hội, đặc biệt là sự thay đổi của các em học sinh. Bởi lẽ, đôi khi chỉ một lời động viên đúng lúc, một cơ hội được trao đi, hay một không gian biết lắng nghe… cũng đủ để mở ra một tương lai khác.

Từ những thay đổi mang tính tích lũy như vậy, một môi trường giáo dục cởi mở, tôn trọng sự khác biệt và khuyến khích phát triển cá nhân sẽ dần được hình thành. Đây chính là nền tảng quan trọng để thúc đẩy quá trình xây dựng một xã hội công bằng hơn, nơi mỗi người, bất kể giới tính đều có cơ hội được lắng nghe, được lựa chọn và phát huy tối đa tiềm năng của mình theo cách bền vững và lâu dài.

Lan Trinh - Hồng Nhung

Nguồn: https://daidoanket.vn/binh-dang-de-nu-sinh-tiep-can-giao-duc-steam.html