Phát biểu tại Hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: “Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp, phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới, và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp”.
Sự thay đổi về chất trong năng lực quản trị quốc gia
Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã rõ ràng: phải chuyển từ tư duy cải cách hành chính đơn thuần sang tư duy quản trị quốc gia hiện đại, từ chú trọng cơ cấu tổ chức sang coi trọng hiệu quả vận hành, từ lấy bộ máy làm trung tâm sang lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của mọi hoạt động công quyền.
Nhìn lại gần 40 năm đổi mới, mỗi giai đoạn phát triển của đất nước đều gắn với cải cách thể chế. Từ đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải cách thủ tục hành chính đến xây dựng Chính phủ điện tử, Chính phủ số, mục tiêu cuối cùng đều là giải phóng nguồn lực phát triển.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và cạnh tranh trong nền kinh tế số, những cải cách mang tính kỹ thuật không còn đủ. Điều đất nước cần hôm nay là một sự thay đổi về chất trong năng lực quản trị quốc gia.
Chính vì vậy, thông điệp của Tổng Bí thư không dừng lại ở việc nói về tổ chức bộ máy mà nhấn mạnh đến giá trị mà bộ máy ấy phải tạo ra.
“Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới” là yêu cầu đầu tiên và cũng là hạt nhân của toàn bộ tư duy cải cách. Một bộ máy tinh gọn hơn chưa đồng nghĩa với một bộ máy mạnh hơn. Một cơ quan được sáp nhập chưa đồng nghĩa với năng lực điều hành được nâng lên.
Nếu quy trình xử lý công việc vẫn cũ, cách phối hợp giữa các đơn vị vẫn cát cứ, cán bộ vẫn làm việc theo tư duy nhiệm kỳ, tâm lý sợ trách nhiệm và lối hành chính bao cấp thì việc thay đổi tổ chức mới chỉ dừng ở hình thức. Điều mà Đảng hướng tới không phải là một sơ đồ tổ chức mới, mà là một năng lực thực thi mới.
Đó là năng lực hoạch định chính sách trên cơ sở khoa học, năng lực phản ứng nhanh trước những biến động của thực tiễn, năng lực phối hợp liên ngành, năng lực phục vụ và kiến tạo phát triển. Nói cách khác, giá trị của bộ máy không nằm ở cách tổ chức mà nằm ở năng lực giải quyết vấn đề của bộ máy ấy.
Muốn tạo ra năng lực mới thì phương thức vận hành cũng phải thay đổi. Tổng Bí thư đặt ngay sau đó yêu cầu: “Cơ chế phân cấp, phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới”. Đây không chỉ là một yêu cầu về quản lý nhà nước mà còn là nguyên lý cốt lõi của quản trị hiện đại.
Không có nền hành chính năng động nào nếu mọi quyết định đều tập trung ở cấp trên; cũng không có nền quản trị hiệu quả nào nếu quyền lực được trao đi mà trách nhiệm không được xác lập rõ ràng. Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy ở không ít nơi vẫn tồn tại tình trạng đùn đẩy công việc, né tránh trách nhiệm, “xin ý kiến”, “chờ hướng dẫn”, làm mất cơ hội phát triển và giảm niềm tin của người dân.
Vì thế, phân cấp không phải là phân chia quyền lực theo cơ học mà là trao quyền để phát huy tính chủ động, đồng thời thiết lập cơ chế giải trình chặt chẽ. Quyền hạn càng lớn thì trách nhiệm càng cao; quyền lực càng được mở rộng thì kiểm soát quyền lực càng phải nghiêm minh. Chỉ khi đó mới hình thành được một nền hành chính dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Nếu phân cấp là phương thức vận hành thì dữ liệu chính là nền tảng của mô hình quản trị mới. Việc Tổng Bí thư nhấn mạnh “dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới” cho thấy cải cách đã vượt ra khỏi phạm vi cải cách hành chính truyền thống để bước sang giai đoạn quản trị số.
Trong kỷ nguyên số, dữ liệu không còn là sản phẩm đi kèm của quản lý mà đã trở thành nguồn lực chiến lược của quốc gia. Điều quan trọng không phải là có bao nhiêu cơ sở dữ liệu được xây dựng mà là dữ liệu ấy có làm thay đổi cách ra quyết định và cách phục vụ người dân hay không.
Khi dữ liệu được kết nối và chia sẻ đồng bộ, chính sách sẽ được xây dựng trên bằng chứng thay vì cảm tính; điều hành sẽ dựa trên thông tin thời gian thực thay vì những báo cáo chậm; người dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần thay vì lặp đi lặp lại ở nhiều cơ quan; doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể chi phí tuân thủ; Nhà nước có thể dự báo, phòng ngừa và xử lý các vấn đề phát sinh một cách chủ động hơn. Đó chính là sự chuyển đổi từ nền hành chính điện tử sang nền quản trị số, từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu.
Tuy nhiên, nếu dừng lại ở việc nâng cao năng lực tổ chức, hoàn thiện cơ chế phân quyền hay ứng dụng dữ liệu thì cải cách vẫn chưa hoàn thành mục tiêu. Bởi tất cả những đổi mới ấy cuối cùng đều phải được kiểm chứng bằng một tiêu chí duy nhất: người dân và doanh nghiệp có được phục vụ tốt hơn hay không.
“Bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp” là đích đến của toàn bộ tiến trình cải cách. Đây là điểm nhấn rất quan trọng trong tư duy quản trị: Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn thực hiện chức năng phục vụ và kiến tạo phát triển.
Người dân không đánh giá thành công của cải cách bằng số lượng cơ quan được sáp nhập hay số biên chế được tinh giản. Điều họ cảm nhận là thời gian giải quyết thủ tục có rút ngắn hơn không, chi phí có giảm hơn không, công chức có chuyên nghiệp hơn không, quyền và lợi ích hợp pháp của họ có được bảo đảm tốt hơn không.
Doanh nghiệp cũng không cần một bộ máy “gọn” trên giấy tờ mà cần một môi trường thể chế minh bạch, ổn định, dự báo được và đồng hành cùng sản xuất, kinh doanh. Khi người dân hài lòng hơn, doanh nghiệp thuận lợi hơn, chi phí xã hội thấp hơn và niềm tin vào bộ máy công quyền được củng cố thì đó mới là thành công thực chất của cải cách.
Bốn chữ “mới” không tồn tại độc lập
Điều sâu sắc trong thông điệp của Tổng Bí thư là bốn chữ “mới” không tồn tại độc lập mà tạo thành một chỉnh thể thống nhất của tư duy quản trị quốc gia. Tổ chức mới để tạo ra năng lực mới; năng lực mới được phát huy bằng cơ chế phân cấp gắn với trách nhiệm; phân cấp hiệu quả phải dựa trên dữ liệu và quản trị số; và tất cả cuối cùng đều hướng tới nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.
Đó là một chuỗi giá trị liên hoàn, trong đó mỗi mắt xích đều là điều kiện để mắt xích tiếp theo phát huy hiệu quả. Thiếu bất kỳ mắt xích nào, mục tiêu xây dựng một nền hành chính hiện đại cũng khó có thể đạt được.
Thông điệp ấy cũng phản ánh rõ yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới. Hiệu năng được tạo nên bởi tổ chức hợp lý và con người có năng lực; hiệu lực được bảo đảm bằng phân cấp rõ ràng, trách nhiệm minh bạch và kiểm soát quyền lực chặt chẽ; hiệu quả được đo bằng chất lượng phục vụ và kết quả phát triển.
Đây chính là việc cụ thể hóa yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, đổi mới quản trị quốc gia để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.
Phát biểu của Tổng Bí thư đã gợi ra rất nhiều vấn đề về tư duy cải cách. Bộ máy không còn được đánh giá bằng những gì nó sở hữu, mà bằng những giá trị nó tạo ra. Cải cách không còn được đo bằng những thay đổi trong cơ cấu tổ chức, mà bằng năng lực mới, phương thức quản trị mới và chất lượng phục vụ mới.
Đó chính là thước đo của một Nhà nước kiến tạo phát triển, của một nền quản trị hiện đại và cũng là con đường để chuyển hóa khát vọng phát triển thành những kết quả cụ thể, để mỗi người dân và doanh nghiệp đều cảm nhận được rằng sự đổi mới của bộ máy nhà nước đang hiện diện trong chính cuộc sống hằng ngày.
Nguồn: https://vietnamnet.vn/chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-bo-may-moi-phai-tao-ra-gia-tri-moi-2531592.html
