Bước chuyển từ 'chữa bệnh' sang 'phòng bệnh' chủ động

Với quy mô chưa từng có và sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, chiến dịch khám sức khỏe, tầm soát bệnh tật toàn dân năm 2026 tại Nghệ An không chỉ là một hoạt động y tế đơn thuần mà còn là cuộc cách mạng về tư duy chăm sóc sức khỏe, chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh” chủ động.

Báo Nghệ An•03/06/2026

Tầm nhìn chiến lược "phòng bệnh hơn chữa bệnh"

Ngày 16/5 vừa qua, tại xã Minh Châu, Bộ Y tế đã phối hợp với tỉnh Nghệ An tổ chức ra quân Chiến dịch khám sức khỏe, khám sàng lọc cho người dân năm 2026. Đây là sự kiện nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về các giải pháp đột phá bảo vệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Song hành cùng lễ ra quân ở xã Minh Châu, trên địa bàn tỉnh đồng thời triển khai 22 điểm khám tập trung và 457 điểm khám tại Trạm Y tế các xã, phường.

Làm việc tại tỉnh Nghệ An, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nêu rõ: “Nghệ An là một trong những địa phương tiên phong trên cả nước triển khai chương trình này một cách chủ động, bài bản và đồng bộ, với mục tiêu rõ ràng là hướng về cơ sở và mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc”.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng Bí thư Tỉnh uỷ, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Nguyễn Khắc Thận đã đến thăm điểm khám sức khỏe, khám sàng lọc cho học sinh tại Trường THPT Nam Đàn 1, xã Vạn An. Ảnh tư liệu: Phạm Bằng

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cũng cho biết: Hiện nay, các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, ung thư… đang gia tăng nhanh chóng và trở thành nguyên nhân hàng đầu ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người dân. Trong khi đó, nhiều yếu tố nguy cơ từ lối sống chưa được kiểm soát tốt và thói quen khám sức khỏe định kỳ của người dân chưa được hình thành đầy đủ.

Nếu không đẩy mạnh các giải pháp phòng bệnh, tầm soát sớm và quản lý sức khỏe ngay từ cộng đồng, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn, chi phí điều trị ngày càng cao, trong khi hiệu quả chăm sóc sức khỏe toàn dân khó đạt được như mong muốn.

Ở thời điểm này, ngành Y tế đang chuyển mạnh từ tư duy “tập trung khám chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời để giảm gánh nặng chi phí và áp lực cho hệ thống y tế... Việc Nghệ An triển khai Chiến dịch là minh chứng sinh động cho cách tiếp cận đúng đắn đó.

Điểm đáng ghi nhận của chiến dịch không chỉ nằm ở quy mô triển khai rộng khắp, mà còn ở cách tổ chức đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa khám, sàng lọc với quản lý, theo dõi sức khỏe lâu dài cho người dân. Đặc biệt, việc tích hợp, cập nhật dữ liệu vào hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử là một bước tiến quan trọng, phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế hiện nay, góp phần hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ công tác quản lý, dự báo và hoạch định chính sách y tế trong thời gian tới.

anh 55 — Các bác sĩ khám sức khỏe cho người dân xã Minh Châu. Ảnh: Thành Chung

Đồng quan điểm, đồng chí Thái Văn Thành – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An khẳng định chiến dịch được tổ chức nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ về tư duy chăm sóc sức khoẻ, từ thế bị động sang chủ động. Phó Chủ tịch UBND tỉnh nêu rõ: “Trong cuộc sống hằng ngày, vì bận rộn mưu sinh hoặc do tâm lý chủ quan, nhiều người vẫn còn thói quen có bệnh mới đi khám. Chiến dịch này nhằm giúp mỗi người dân hình thành thói quen khám định kỳ để sống lâu, sống khỏe, sống hạnh phúc hơn”.... Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng đã yêu cầu các cấp chính quyền thực hiện phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để không bỏ sót bất kỳ ai, đặc biệt là người yếu thế.

Xúc động trước sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, bà Trương Thị Duyên (người dân xã Minh Châu) bày tỏ: “Chương trình vô cùng thiết thực vì giúp người lao động nghèo có cơ hội tầm soát bệnh tật miễn phí, kịp thời, giảm bớt gánh nặng tài chính. Chúng tôi cam kết sẽ lan tỏa thông tin này đến mọi người xung quanh”.

Thông tin từ Sở Y tế Nghệ An: Chỉ trong 2 ngày đầu ra quân (16-17/5), toàn tỉnh đã có hơn 28.000 lượt người dân được thăm khám tại 457 trạm y tế và 22 điểm khám tập trung. Con số này đã minh chứng rõ nhu cầu chăm sóc sức khỏe rất lớn của người dân.

Hướng tới mục tiêu bền vững

Trước thời điểm tổ chức lễ ra quân, tỉnh Nghệ An đã tích cực thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW với việc tổ chức nhiều đợt khám sức khoẻ miễn phí cho người dân. Các cán bộ y tế đã tích cực xuống cơ sở để hỗ trợ, giám sát và thực hiện; các đơn vị y tế đã tận dụng ngày thứ Bảy, Chủ nhật để tổ chức khám cho người dân... Tính từ đầu năm 2026 đến ngày 25/5/2026, Nghệ An đã có 1.468.204 người dân đã được khám sức khỏe và sàng lọc, đạt tỷ lệ 41,91% dân số toàn tỉnh.

Trong đó, các nhóm đối tượng đã được tiếp cận dịch vụ khám sức khoẻ bao gồm: Học sinh, sinh viên có 623.474 lượt người; trẻ em dưới 6 tuổi có 335.713 lượt người; người lao động có 109.841 lượt người; khám sàng lọc bệnh không lây nhiễm (tăng huyết áp, đái tháo đường) có 48.407 lượt người; lái xe, lái tàu có 272.190 lượt người... Ngoài ra, số người đi khám chữa bệnh thông qua Bảo hiểm y tế có 1.091.210 lượt người, chiếm 31,2% dân số.

Tính đến ngày 25/5/2026, Nghệ An có 1.468.204 người dân đã được khám sức khỏe và sàng lọc. Ảnh tư liệu: Thành Chung

Dù đạt kết quả khả quan nhưng để duy trì tính bền vững, ngành Y tế Nghệ An đang đối mặt với nhiều thách thức. Đồng chí Lê Thị Hoài Chung - Giám đốc Sở Y tế Nghệ An cho biết: Hiện nay vẫn chưa có kinh phí chính thức từ ngân sách và chưa có quy định dùng nguồn quỹ Bảo hiểm y tế cho việc khám sàng lọc này (dự kiến từ ngày 1/7 có thể sẽ có hướng dẫn mới để sử dụng nguồn này). Nguồn kinh phí chủ yếu vẫn dựa vào xã hội hóa và các đơn vị y tế tự ứng trước vật tư, cùng công sức tình nguyện của đội ngũ thầy thuốc.

Và để thực hiện mục tiêu cụ thể Nghị quyết số 72-NQ/TW đặt ra là “Từ năm 2026, người dân được tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất 1 lần/năm” thì cần phải mất 18 tháng (nếu chỉ sử dụng hệ thống y tế công lập) để khám hết cho 2 triệu dân còn lại của tỉnh Nghệ An, với chi phí ước tính hơn 500 tỷ đồng theo gói khám cơ bản của Bộ Y tế (chưa tính tiền đi lại và công sức của nhân viên y tế). Nếu tỉnh huy động thêm hệ thống tư nhân tham gia, thời gian để khám hết cho 2 triệu dân còn lại có thể rút ngắn xuống 13-14 tháng. Với mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau", trong thời gian tới, chiến dịch sẽ tập trung ưu tiên khám cho những người chưa được khám sức khỏe trong vòng 3 năm qua (Qua rà soát có 196.000 người, chiếm 4,77% dân số tỉnh). Ngoài ra chiến dịch sẽ ưu tiên cho nhóm đối tượng người có công, gia đình chính sách và người dân ở vùng khó khăn.

anh 88 — Các bác sĩ khám sức khỏe cho người dân xã Minh Châu. Ảnh: Thành Chung

Để chiến dịch bền vững và việc thực hiện mục tiêu Nghị quyết số 72-NQ/TW đạt kết quả tốt, Sở Y tế Nghệ An đã có báo cáo, kiến nghị lên Bộ Y tế chỉ đạo sớm ban hành đầy đủ các hướng dẫn về chuyên môn và tổ chức theo dõi, kiểm tra, giám sát thực hiện khám sàng lọc miễn phí cho các nhóm đối tượng; ban hành Hướng dẫn xây dựng giá và nguồn kinh phí cho khám sức khoẻ định kỳ, khám sàng lọc từ nguồn ngân sách nhà nước, viện trợ, chương trình, dự án; quy định rõ ràng vị trí việc làm, số lượng biên chế tại các Trạm y tế phù hợp với quy định, đặc biệt là bổ sung nhân lực cho các lĩnh vực mới như khám sức khỏe định kỳ cho người dân.

Ngoài ra, cần tập trung nâng cao năng lực y tế cơ sở, phát triển mạng lưới bác sĩ gia đình và tăng cường trang thiết bị lưu động cho vùng khó khăn; huy động đa dạng các nguồn lực (ngân sách, bảo hiểm y tế, xã hội hóa, hợp tác công - tư) nhằm đảm bảo tính bền vững, ưu tiên hỗ trợ đối tượng yếu thế; đồng thời khẩn trương ban hành hướng dẫn chuyên môn và giám sát chặt chẽ công tác khám sàng lọc tại cộng đồng.