Cả đời vì chom riêng Cha-pây đoong-veng

Trong căn nhà nhỏ ở ấp Kiết Lập A, xã Lâm Tân, tiếng đàn Cha-pây đoong-veng vẫn đều đặn ngân lên mỗi chiều. Người ôm cây đàn ấy là nghệ nhân Khmer - Danh Yên. Ông đã dành gần trọn cuộc đời để giữ gìn loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo của dân tộc.

Tiếng đàn Cha-pây đoong-veng của ông Danh Yên vẫn đều đặn ngân lên mỗi chiều.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống văn nghệ ở xã Mỹ Thuận, huyện Mỹ Tú (Sóc Trăng cũ), nay thuộc xã Mỹ Tú (TP Cần Thơ), ông Yên sớm bén duyên với âm nhạc truyền thống. Cha ông là nhạc công trong đội nhạc lễ cưới cổ truyền Tum Pók Sók. Dù bị khiếm thị, cha ông vẫn gắn bó với tiếng trống lễ cưới, nuôi dưỡng niềm say mê nghệ thuật cho Danh Yên.

Ông Yên nhớ lại: “Từ nhỏ tôi đã thích theo cha xem các thành viên trong đội biểu diễn. Lúc 12 tuổi, tôi xin học thổi Sro-lay, sau đó mới học đàn Cha-pây đoong-veng. Do còn nhỏ, ôm đàn không nổi, tôi chỉ đứng xem rồi học dần từ các chú, các anh trong đội”.

Trong tiếng Khmer, “Chom riêng” nghĩa là ca hát, còn “Cha-pây đoong-veng” là loại đàn có cần dài đặc trưng của người Khmer. Đây là loại hình nghệ thuật độc xướng, nghệ nhân hát kết hợp với tiếng đàn đệm. Điểm độc đáo là nghệ nhân không vừa đàn vừa hát liên tục, mà hát một đoạn rồi dừng lại gảy đàn trước khi cất lời tiếp.

Theo ông Danh Yên, để biểu diễn chom riêng Cha-pây hay, nghệ nhân không chỉ biết đàn mà còn phải hiểu văn hóa, ngôn ngữ và văn học Khmer để ứng tác lời ca phù hợp. Nội dung thường kể chuyện đời sống, khuyên con người sống hiền lành, tránh điều xấu ác.

Ông cho biết chom riêng Cha-pây đoong-veng có nhiều bài bản như Angkor Reach, Sa Rôm-mi, Ong Kom Ca-ek… Mỗi nghi thức, mỗi không gian đều phải chọn bài phù hợp. Trong lễ cưới có bài mở cổng rào, lễ cắt buồng cau, nghi thức cột tay… mang đậm bản sắc văn hóa Khmer Nam Bộ.

Lập gia đình rồi về sinh sống ở xã Lâm Tân, ông Yên vẫn không rời tiếng đàn Cha-pây. Bà Sơn Thị Chau, vợ ông, cười hiền: “Thấy ông vừa hát vừa đàn cha-pây làm tôi cũng đam mê theo”.

Không chỉ thành thạo đàn Cha-pây đoong-veng, ông còn chơi được nhiều loại nhạc cụ Khmer khác như tro-so, tro-u, sáo, pây-o… Trong đội nhạc lễ cưới cổ truyền Tum Pók Sók, ông được xem như “cây đại thụ”. Anh Lý Quyền, thành viên kỳ cựu của đội nhạc, nói: “Hiện nay, anh Danh Yên như là một bậc thầy của đội. Ông vừa hát, vừa đàn được nhiều loại nhạc cụ khác nhau”.

Với niềm đam mê nghệ thuật dân gian Khmer, ông Danh Yên nhiều lần được địa phương tuyển chọn tham gia hội thi, hội diễn, liên hoan nghệ thuật quần chúng ở Sóc Trăng cũ và khu vực ĐBSCL. Ông từng tham gia Liên hoan tiếng hát truyền hình tiếng Khmer Nam Bộ và đạt nhiều giải thưởng dành cho nghệ nhân chom riêng Cha-pây xuất sắc.

Dẫu vậy, điều khiến ông trăn trở suốt hơn 50 năm qua là loại hình nghệ thuật này đang dần mai một. Ông tâm sự: “Hiện nay nhiều con em không còn đam mê chom riêng Cha-pây. Mỗi lần tham gia liên hoan, tôi đều cố gắng giới thiệu tinh hoa âm nhạc dân gian Khmer để mọi người quan tâm gìn giữ”.

Niềm vui lớn nhất của ông hiện nay là truyền được niềm yêu thích Cha-pây cho một người cháu trong gia đình. Cậu ấy thích thú với tiếng đàn và từng đạt giải trong hội thi ở trường. Với ông, đó là hy vọng để tiếng đàn Cha-pây đoong-veng tiếp tục vang lên trong đời sống văn hóa đồng bào Khmer Nam Bộ.

Năm 2013, Chom riêng Cha-pây của người Khmer được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian. Nhưng với nghệ nhân Danh Yên, giá trị lớn nhất là tiếng đàn quê hương vẫn còn được cất lên trong những lễ cưới, ngày hội và phum sóc Khmer hôm nay.

Bài, ảnh: THẠCH PÍCH

Nguồn: https://baocantho.com.vn/ca-doi-vi-chom-rieng-cha-pay-doong-veng-a205509.html